Từ khóa
#nyingma
106 bài viết liên quan đến chủ đề này.
Longchenpa — Đại Sư Nyingma Và Đỉnh Cao Dzogchen
Chân dung Longchen Rabjam (1308–1364) — nhà tổng hợp vĩ đại nhất của Nyingma, người đã hệ thống hóa Dzogchen thành bộ Thất Bảo (Mdzod bdun) và đặt nền tảng cho toàn bộ truyền thống Nyingma hiện đại.
MớiKhandro Nyingthig — Tinh Tủy Tâm của Không Hành Mẫu: terma Padmasambhava qua Yeshe Tsogyel
*Khandro Nyingthig* (Tạng: *mkha' 'gro snying thig* — 'Tinh Tủy Tâm của Không Hành Mẫu') là một trong *hai hệ thống Nyingthig* nền tảng của Dzogchen Ninh Mã. Khác với *Vima Nyingthig* (từ Vimalamitra), Khandro Nyingthig được Đức Liên Hoa Sinh trao cho công chúa *Pema Sal* (con gái vua Trisong Detsen) qua *Yeshe Tsogyel*, sau đó được giấu thành terma và phát hiện lại bởi *Pema Ledrel Tsal* (thế kỷ XIV). Hệ thống nhấn mạnh khía cạnh *phương tiện* (upāya) và *năng lượng nữ giác ngộ*.
MớiBảy Kho Báu của Longchenpa (Dzodun) — Đỉnh cao văn học Dzogchen của truyền thừa Ninh Mã
*Bảy Kho Báu* (Tạng: *mdzod bdun*) của Longchenpa Drime Özer (1308–1364) là *tổng tập triết học Dzogchen* sâu nhất và hệ thống nhất từng được soạn thảo. Mỗi 'kho' giải quyết một chủ đề cốt yếu — từ *Như Ý Bảo* đến *Pháp Giới*, từ *Tinh Tủy Khẩu Quyết* đến *Bí Mật Cốt Tủy*. Đây là di sản triết học mà mọi hành giả Dzogchen thế kỷ sau đều phải tham khảo.
MớiNinh Mã (Nyingma) — Lịch sử chi tiết và đặc điểm của truyền thừa cổ xưa nhất Phật giáo Tây Tạng
*Ninh Mã* (Tạng: *rnying ma* — 'Cổ' hay 'Cổ Mật') là *truyền thừa cổ xưa nhất* trong bốn truyền thừa chính của Phật giáo Tây Tạng. Khởi nguồn từ *Đức Liên Hoa Sinh* (Padmasambhava) ở thế kỷ VIII dưới triều vua Trisong Detsen, Ninh Mã *bảo tồn* các Mật điển và pháp thực hành cổ — đặc biệt là *Dzogchen* (Đại Viên Mãn) — qua hơn 1200 năm. Bài viết phân tích lịch sử chi tiết, chín cấp pháp, hệ thống Kama và Terma, các tu viện và Đạo sư chính, vị trí trong Phật giáo Tạng hiện đại.
MớiPhổ Hiền Bồ-tát (Samantabhadra) — Hạnh nguyện vô biên và vai trò trong Mật Tông
*Phổ Hiền Bồ-tát* (Sanskrit: *Samantabhadra* — 'Người Hoàn Toàn Tốt Lành') là *một trong các Bồ-tát chính* của Đại thừa, đặc biệt nổi bật trong *kinh Hoa Nghiêm* qua *Mười Đại Hạnh Nguyện*. Trong *Mật Tông Tây Tạng*, danh hiệu *Samantabhadra* có *ý nghĩa cao hơn* — chỉ *Phật Nguyên Thủy* (Ādibuddha) trong truyền thừa Ninh Mã, *biểu tượng* của tâm bản nhiên thanh tịnh. Bài viết phân tích cả *hai nghĩa* và mối liên hệ giữa chúng.
MớiBảy Câu Cầu Nguyện Liên Hoa Sinh — Lời cầu nguyện được trì tụng nhiều nhất trong truyền thừa Ninh Mã
Bảy Câu Cầu Nguyện (Tạng: *tshig bdun gsol 'debs*) là lời cầu nguyện thiêng liêng nhất của truyền thừa Ninh Mã, được Đức Liên Hoa Sinh (Guru Rinpoche) tự tuyên thuyết. Mỗi câu là một mật mã — vừa thỉnh cầu, vừa quán đảnh, vừa nhận diện tâm bản nhiên. Bài viết phân tích lịch sử, ý nghĩa từng câu, cách trì tụng, và ứng dụng cho hành giả Việt.
MớiVima Nyingthig — Tinh Tủy Tâm của Vimalamitra: terma Dzogchen cốt yếu của truyền thừa Ninh Mã
*Vima Nyingthig* (Tạng: *bi ma snying thig* — 'Tinh Tủy Tâm của Vimalamitra') là một trong *hai hệ thống Nyingthig* nền tảng của Dzogchen Ninh Mã. Được Đại sư Ấn Độ *Vimalamitra* (thế kỷ VIII) mang vào Tạng và giấu thành *terma*, hệ thống được phát hiện lại qua nhiều terton qua các thế kỷ, đặc biệt được hệ thống hóa bởi *Longchenpa* trong *Bốn Phần Cốt Tủy*. Vima Nyingthig dạy *Dzogchen ba lớp* — Outer, Inner, và Secret — với phần Secret là *Tögal* qua thị kiến ánh sáng.
MớiLời Đạo Sư Toàn Hảo (Kunzang Lamai Shelung) — Tác phẩm Tiền Hành kinh điển nhất của Patrul Rinpoche
*Lời Đạo Sư Toàn Hảo* (Tạng: *kun bzang bla ma'i zhal lung*) của Patrul Rinpoche là *cẩm nang Tiền Hành* (Ngöndro) được dùng nhiều nhất trong truyền thừa Ninh Mã, và được tôn kính trong cả bốn truyền thừa Tạng. Sách dạy *Bốn Chuyển Tâm*, *Quy Y*, *Bồ-đề tâm*, *Vajrasattva*, *Mandala cúng dường*, *Guru Yoga* — bằng văn phong sống động, hài hước, đầy câu chuyện minh hoạ.
MớiTruyền Thừa Ninh Mã: Cổ Mật và Con Đường Đại Viên Mãn
Ninh Mã là truyền thừa cổ xưa nhất của Phật giáo Tây Tạng — mang trong mình di sản trực tiếp từ Guru Rinpoche, kho tàng giáo lý ẩn Terma phong phú nhất, và đỉnh cao của Cửu Thừa là Đại Viên Mãn (Dzogchen). Khám phá con đường dẫn thẳng đến Tánh Giác nguyên sơ.
Longchenpa — Đại Học Giả Dzogchen và Kho Tàng Ninh Mã
Longchenpa (Tạng ngữ: *kLong chen rab 'byams pa* — Bất Khả Tư Nghì Bao La Vô Tận, 1308–1364) là bậc thầy vĩ đại nhất của truyền thừa Ninh Mã trong lịch sử Tây Tạng — và có thể là học giả Kim Cương Thừa toàn diện nhất từ trước đến nay. Ông tổng hợp và hệ thống hóa toàn bộ giáo lý Dzogchen (Đại Viên Mãn) trong hơn 250 tác phẩm, bao gồm bộ *Bảy Kho Báu* (*mDzod bdun*) — công trình triết học vĩ đại nhất của Ninh Mã. Longchenpa vẫn là tác giả được trích dẫn nhiều nhất trong tất cả các truyền thừa Kim Cương Thừa.
Padmasambhava — Guru Rinpoche và Việc Truyền Phật Giáo Vào Tây Tạng
Padmasambhava (Sanskrit: *Padmasambhava* — Người Sinh Từ Hoa Sen; Tạng ngữ: *Padma 'byung gnas*; thường gọi là Guru Rinpoche — *Gu ru Rin po che* — Đạo Sư Quý Báu) là nhân vật trung tâm của Phật giáo Tây Tạng — đặc biệt trong truyền thừa Ninh Mã (Nyingma). Được mời đến Tây Tạng bởi Vua Trisong Detsen vào thế kỷ 8, Ngài đã chinh phục các thần linh địa phương, xây dựng tu viện Samye đầu tiên, và truyền Kim Cương Thừa vào vùng đất tuyết.
Damchen Garwa Nagpo — Hộ pháp đặc biệt của Ninh Mã
Damchen Garwa Nagpo (Người thợ rèn đen thệ nguyện) là hộ pháp quan trọng trong truyền thừa Ninh Mã — câu chuyện về sự thuần phục và thệ nguyện của Ngài phản chiếu triết lý chuyển hóa của Kim Cương Thừa.
Tu viện Dzogchen – Trung tâm Đại Viên Mãn tại Kham
Tìm hiểu lịch sử và vai trò của Tu viện Dzogchen, một trong những học viện Đại Viên Mãn quan trọng nhất của truyền thừa Ninh Mã tại vùng Kham, Tây Tạng.
Đại Viên Mãn – Tổng quan sâu về giáo lý tối thượng Ninh Mã
Tìm hiểu sâu về Đại Viên Mãn (Dzogchen), giáo lý tối thượng của truyền thừa Ninh Mã – con đường trực chỉ tánh giác nguyên thủy và nền tảng thực hành.
Hắc Thiên Tứ Tay – Hộ Pháp Kim Cương và thực hành Mahakala
Tìm hiểu về Hắc Thiên Tứ Tay (Four-Armed Mahakala), hộ pháp quan trọng trong Kim Cương Thừa và ý nghĩa của việc thực hành trong truyền thừa Kagyu và Nyingma.
Guhyagarbha Tantra – Như Lai Tâm Bí Mật, nền tảng Ninh Mã
Tìm hiểu về Guhyagarbha Tantra (Như Lai Tâm Bí Mật), Mật điển căn bản quan trọng nhất của truyền thừa Ninh Mã, nền tảng hệ thống Maha Yoga và Đại Viên Mãn.
Mã Đầu Minh Vương – Hayagriva và thực hành Kim Cương Thừa
Tìm hiểu về Mã Đầu Minh Vương (Hayagriva), hộ pháp phẫn nộ hình ngựa trong Kim Cương Thừa, ý nghĩa biểu tượng và vai trò trong thực hành của truyền thừa Ninh Mã và Cách Lỗ.
Khandro Rinpoche — Nữ Đạo Sư Tây Tạng Đương Đại
Tìm hiểu về Khandro Rinpoche, một trong những nữ Tulku quan trọng nhất hiện nay, người kế thừa truyền thừa Nyingma và Kagyu qua dòng Mindrolling.
Khenchen Jigme Phuntsok – Đại học viện Serta và sự hồi sinh Ninh Mã
Khenchen Jigme Phuntsok (1933–2004) là người xây dựng Học viện Larung Gar tại Serta thành cơ sở Phật học lớn nhất thế giới, thúc đẩy sự hồi sinh mạnh mẽ của Phật giáo Ninh Mã tại Tây Tạng sau thời kỳ đen tối.
Jamyang Khyentse Wangpo – Người sáng lập phong trào Rimé và di sản vô giá
Jamyang Khyentse Wangpo (1820–1892) là người đồng sáng lập phong trào Rimé (Không Phái), nhà bách khoa tâm linh vĩ đại nhất thế kỷ XIX, người bảo tồn vô số truyền thừa đang đứng trước nguy cơ thất truyền.
Maha Ati — Mật Điển Cao Nhất của Ninh Mã và Đại Viên Mãn
Tìm hiểu Maha Ati và Đại Viên Mãn, mật điển tối thượng của Ninh Mã, nơi Rigpa là nền tảng của mọi giáo pháp Kim Cương Thừa.
Tu viện Mindrolling – Trung tâm học thuật Ninh Mã và nghệ thuật thánh
Tu viện Mindrolling tại Tây Tạng và Ấn Độ là một trong sáu tu viện mẹ của Ninh Mã, nổi tiếng với truyền thống học thuật, nghệ thuật thánh và âm nhạc nghi lễ đặc sắc.
Mipham Rinpoche – Học giả Ninh Mã vĩ đại và hệ thống triết học Tây Tạng
Mipham Rinpoche (1846–1912) là học giả lớn nhất của Ninh Mã trong thế kỷ XIX, người đã xây dựng hệ thống triết học chặt chẽ cho truyền thống Cổ Mật, thách thức và làm phong phú thêm tư tưởng Phật giáo Tây Tạng.
Namkhai Norbu Rinpoche — Đại Viên Mãn cho Phương Tây
Tìm hiểu cuộc đời và giáo lý của Namkhai Norbu Rinpoche, bậc thầy Dzogchen vĩ đại nhất thế kỷ XX đã mang Đại Viên Mãn đến với phương Tây.
Pema Lingpa – Vị Terton Bhutan và di sản Kim Cương Thừa còn sống
Pema Lingpa (1450–1521) là Terton vĩ đại nhất của Bhutan, người khai quật Terma trong ánh đuốc dưới nước và để lại di sản văn hóa – tâm linh sâu sắc cho quốc gia này.
Penor Rinpoche – Pháp tòa Palyul và sự phục hồi Ninh Mã
Penor Rinpoche (1932–2009), Pháp tòa thứ 11 của Tu viện Palyul (Bạch Ngọc) và Pháp Vương Ninh Mã (Nyingma – Cổ Mật) giai đoạn 1991–2001, là vị Đạo sư đã tái thiết một trong sáu Tu viện mẹ của Ninh Mã từ tro tàn lưu vong, đào tạo hàng trăm Khenpo và phục hồi Tăng đoàn Cổ Mật trên đất Ấn Độ và toàn cầu.
Rabjam Rinpoche — Trưởng Tu Viện Shechen và Truyền Thừa Ninh Mã
Tìm hiểu về Rabjam Rinpoche, cháu ngoại và hóa thân tinh thần của Dilgo Khyentse Rinpoche, người tiếp nối lãnh đạo tu viện Shechen.
Ratna Lingpa – Vị Terton vĩ đại thế kỷ XV và Kho tàng Terma
Ratna Lingpa (1403–1479) là một trong những Terton quan trọng nhất của Ninh Mã, người đã khai quật hàng trăm Terma quý báu và tổng hợp nhiều giáo pháp quan trọng.
Sogyal Rinpoche — Người Từ Tĩnh và Tạng Thư Sống Chết
Tìm hiểu Sogyal Rinpoche, tác giả Tạng Thư Sống Chết, người truyền bá giáo lý về cái chết và Bardo đến hàng triệu độc giả phương Tây.
Tsikey Chokling Rinpoche — Truyền Thừa Chokling và Terma Nyingma
Tìm hiểu về Tsikey Chokling Rinpoche, người nắm giữ truyền thừa Chokling Tersar — kho tàng giáo pháp phát lộ của Chokgyur Lingpa.
Bardo Thodol — Sách Người Chết Tây Tạng và Con Đường Giải Thoát trong Trung Gian
Bardo Thodol không phải 'sách ma' — đây là cẩm nang thực hành thiết yếu cho người hấp hối và người đã mất, hướng dẫn tâm thức nhận ra ánh sáng giải thoát trong bốn trạng thái trung gian (Bardo).
Dudjom Rinpoche — Tổng Trì Truyền Thừa Ninh Mã Thế Kỷ 20
Dudjom Rinpoche (1904–1987) là một trong những Đại Thành Tựu Giả vĩ đại nhất của Phật giáo Tây Tạng thế kỷ 20 — Tổng trì truyền thừa Ninh Mã, học giả, dịch giả, thiền giả, và nhà thơ. Sau khi Tây Tạng bị chiếm đóng, ông dẫn dắt việc bảo tồn và truyền bá truyền thừa Cổ Mật ra thế giới.
Khenpo Ngakchung — Đại sư Dzogchen âm thầm và là cây cầu giữa Patrul Rinpoche và truyền thống Nyingma đương đại
Khenpo Ngawang Palzang (1879–1941), được biết đến rộng rãi với danh hiệu Khenpo Ngakchung, là một trong những đại sư Dzogchen quan trọng nhất nhưng ít được biết đến nhất của Nyingma thế kỷ 20. Là đệ tử trực tiếp của Patrul Rinpoche và Mipham Rinpoche, ngài đã đào tạo nhiều đại sư Dzogchen của Tibet hiện đại bao gồm Chatral Rinpoche và Khenpo Munsel. Bài viết giới thiệu cuộc đời, các tác phẩm cốt lõi (đặc biệt là *Lectures on the Three Lines of Garab Dorje*) và bài học cho hành giả Việt Nam về tinh thần phụng sự âm thầm.
Lochen Dharmaśrī — Đại học giả Mindrolling và em trai Terdak Lingpa với vai trò bổ sung trong Nyingma
Trong khi anh trai Terdak Lingpa nổi bật với vai trò terton (tìm phục tạng), Lochen Dharmaśrī (1654–1717) đảm nhận vai trò bổ sung — đại học giả Hiển giáo và bình giải hệ thống. Hai anh em cùng xây dựng tu viện Mindrolling và tạo nên một trong các mô hình hợp tác tâm linh đặc biệt nhất trong lịch sử Phật giáo Tibet. Bài viết khám phá cuộc đời, tác phẩm và di sản của vị đại học giả này.
Mañjuśrīmitra — Sơ tổ Dzogchen thứ hai và giáo lý Tâm Bộ
Mañjuśrīmitra là đệ tử của Garab Dorje và thầy của Shrisimha — người hệ thống hóa Dzogchen thành ba bộ (Tâm Bộ, Không Gian Bộ, Khẩu Truyền Bộ) và viết bình luận nền tảng về Ba Lời Tinh Yếu.
Nam Chö — Truyền Thống Terma của Minh Châu Rinchen Namgyal
Nam Chö (gNam chos — Pháp Bầu Trời) là một chu kỳ Terma (kho tàng tâm linh) quan trọng của Nyingma được khai mở bởi Terton Minh Châu Rinchen Namgyal (1645–1667) — bậc terton trẻ nhất trong lịch sử Tây Tạng — dù chỉ sống đến 23 tuổi. Hệ thống Nam Chö nổi tiếng về sự toàn vẹn, bao gồm đầy đủ các thực hành từ nền tảng đến Đại Viên Mãn.
Nyoshul Khenpo Rinpoche — Thi Sĩ Dzogchen và Bậc Thầy Tinh Tủy
Nyoshul Khenpo Jamyang Dorje (1932–1999) là một trong những bậc thầy Dzogchen vĩ đại nhất thế kỷ 20 — người được đào tạo trong truyền thống bí mật tại Tây Tạng, sống qua giai đoạn đau đớn nhất lịch sử đất nước, và cuối cùng trở thành ngọn đèn Nyingma tỏa sáng từ Ấn Độ đến phương Tây. Ông cũng là một thi sĩ lớn — thơ của ông về Dzogchen được xem là di sản vô giá.
Phurba (Kīla) — Cọc Kim Cương và Pháp tu Vajrakīlaya
Phurba không phải 'dao găm nghi lễ' bình thường — đây là pháp khí biểu trưng cho trí tuệ xuyên thủng và ổn định hóa, được sử dụng trong một trong những thực hành hung tướng mạnh mẽ nhất của Kim Cương Thừa Tây Tạng.
Rahula — Hộ Pháp Nyingma và Bầu Trời Sao
Rahula (Rāhula — La Hầu La) là một trong những Hộ Pháp quan trọng nhất của truyền thừa Nyingma, đặc biệt gắn liền với các giáo lý Terma và thực hành Đại Viên Mãn. Là vị hộ pháp của 'bầu trời và thiên thể', Rahula có hình tướng phi thường — thân đầy mắt, bốn khuôn mặt, đầu rắn — và mang ý nghĩa tâm linh sâu xa về sự che chở cho Terma và hành giả Dzogchen.
Rigpa — Tánh Giác Căn Bản Trong Dzogchen
Rigpa (rig pa — Tánh Giác) là khái niệm trung tâm và không thể thiếu trong Đại Viên Mãn (Dzogchen) — nhận thức thuần túy tự nhận biết, vốn đã hiện diện từ vô thủy, không bị ô nhiễm và không thể bị mất. Khác với mọi trạng thái thiền định thông thường, Rigpa là nền tảng tự nhiên của tâm thức — không phải điều cần tạo ra mà là điều cần nhận ra. Bài viết giải thích Rigpa là gì, khác với Sem (tâm thông thường) như thế nào, và con đường nhận ra.
Shrisimha — Sơ tổ Dzogchen thứ ba và người truyền thừa vĩ đại
Shrisimha là đại sư Dzogchen người Trung Quốc (hoặc Trung Á), đệ tử của Mañjuśrīmitra và thầy của Padmasambhava, Vimalamitra, Jñānasūtra — người tạo ra nhánh truyền thừa đưa Đại Viên Mãn vào Tây Tạng.
Sogyal Rinpoche — Tác giả 'Tây Tạng Tử Thư Hiện Đại' và di sản phức tạp của Rigpa
Sogyal Rinpoche (1947–2019) là vị đạo sư Nyingma có ảnh hưởng lớn nhất đến phương Tây qua thập niên 1990–2010 nhờ cuốn 'The Tibetan Book of Living and Dying' — một trong những tác phẩm Phật giáo Tây Tạng bán chạy nhất mọi thời. Tuy nhiên cuối đời ông cũng để lại một di sản đầy tranh cãi.
Terdak Lingpa Gyurme Dorje (Minling Terchen) — Đại sư Nyingma sáng lập tu viện Mindrolling và đại terton thế kỷ 17
Trong dòng truyền Nyingma, có một vị đại sư đặt nền móng cho một trong sáu tu viện Nyingma chính (Six Mother Monasteries) — đó là Terdak Lingpa Gyurme Dorje (1646–1714), thường gọi 'Minling Terchen' (Đại Terton của Mindrolling). Ngài đồng thời là đại terton tìm các phục tạng (terma), tổng hợp truyền thừa Nyingma, và đào tạo nhiều đại sư Nyingma thế hệ tiếp theo. Bài viết khám phá cuộc đời và di sản của vị Đạo sư này.
Tögal — Vượt Qua Trực Tiếp: Điều Kiện và Thực Hành Ánh Sáng
Tögal là đỉnh cao của Dzogchen Mengagde — con đường vượt qua trực tiếp qua ánh sáng tự nhiên, dẫn đến thân cầu vồng và giải thoát hoàn toàn.
Trekchö và Tögal — Hai giai đoạn Dzogchen cao cấp: Cắt Đứt và Vượt Qua
Trekchö (Cắt Đứt) và Tögal (Vượt Qua) là hai giai đoạn thực hành cao cấp nhất của Dzogchen — con đường trực tiếp nhận ra và ổn định tánh giác vốn sẵn có. Đây là giáo pháp cần quán đảnh và truyền thừa trực tiếp từ đạo sư có tư cách.
Tu viện Katok (Kathok) — Cổ tự Nyingma vùng Đông Tibet và một trong Sáu Tu Viện Mẹ
Tu viện Katok (Kathok Dorje Den) sáng lập năm 1159 ở vùng Kham đông Tibet bởi Kadampa Deshek là một trong những trung tâm Nyingma cổ nhất còn tồn tại đến ngày nay. Trong gần 900 năm, Katok đã sản sinh hàng trăm vị tulku, bảo tồn các kho terma quan trọng và đào tạo nhiều bậc thầy lớn của Phật giáo Tibet hiện đại. Bài viết này giới thiệu lịch sử, kiến trúc, các vị tulku chính và ý nghĩa của Katok trong hệ thống Sáu Tu Viện Mẹ Nyingma cho hành giả Việt Nam.
Tu viện Palyul (Palyul Namgyal Jangchub Choeling) — Trung tâm Dzogchen thực hành của Nyingma vùng Kham
Tu viện Palyul, sáng lập năm 1665 bởi Vidyādhara Kunzang Sherab, là một trong Sáu Tu Viện Mẹ của truyền thống Nyingma và đặc biệt nổi tiếng về truyền thống Dzogchen thực hành. Trong gần 360 năm, Palyul đã đào tạo hàng nghìn yogi qua chương trình nhập thất ba năm-ba tháng nghiêm cẩn. Bài viết này giới thiệu lịch sử, các vị Đạo sư chính, truyền thống Namchö, và sự lan tỏa Palyul ra phương Tây với Penor Rinpoche.
Yeshe Tsogyal — Đại Khandro của truyền thừa Ninh Mã và vị Phối ngẫu trí tuệ của Liên Hoa Sinh
Yeshe Tsogyal (Trí Tuệ Đại Hải) là Đại Khandro (Đại Không Hành Nữ) vĩ đại nhất trong lịch sử Phật giáo Tibet — đệ tử thân cận, phối ngẫu trí tuệ và người chép giấu Mật điển của Đức Liên Hoa Sinh. Bài viết giới thiệu cuộc đời thiêng liêng của Bà, vai trò trong việc bảo tồn giáo pháp Tantra cho hậu thế qua hệ thống Terma, và bài học cho hành giả nữ Việt về con đường giác ngộ qua thân nữ.
Yongey Mingyur Rinpoche — Đại sư Mật Tông đương đại và cây cầu giữa thiền định cổ điển và khoa học thần kinh
Yongey Mingyur Rinpoche (sinh 1975) là một trong những vị Đạo sư Mật Tông đương đại có ảnh hưởng quốc tế lớn nhất. Là tulku Karma Kagyu và Nyingma được đào tạo trong dòng truyền cổ điển từ thuở nhỏ, ngài cũng là người tiên phong trong việc đối thoại giữa thiền định Vajrayāna và khoa học thần kinh hiện đại. Bài viết giới thiệu cuộc đời, các tác phẩm cốt lõi (Niềm Vui Sống, Phép Lạ Trong Tâm), 'cuộc hành hương ẩn danh' bốn năm rưỡi, các nghiên cứu khoa học về não bộ thiền giả, và bài học cho hành giả Việt Nam.
Dzogchen Ponlop Rinpoche — Đại sư Nyingma-Kagyu, sáng lập Nalandabodhi và 'Phật giáo phương Tây học thuật'
Dzogchen Ponlop Rinpoche (sinh 1965) là một trong các đại sư Phật giáo Tibet quan trọng nhất thế hệ trẻ — kết hợp hai truyền thừa Nyingma-Kagyu (cả Karmapa thứ 16 và Dilgo Khyentse Rinpoche đã tấn phong), sáng lập tổ chức Nalandabodhi và Nitartha Institute, và chủ trương 'Phật giáo phương Tây học thuật' kết hợp Pháp truyền thống với phương pháp giáo dục hiện đại. Bài viết phân tích cuộc đời, đóng góp, và bài học cho hành giả Việt Nam về cách Phật giáo có thể được trình bày phù hợp với người trí thức hiện đại.
Guhyagarbha Tantra (Mật Điển Tinh Yếu Bí Mật) — Mật điển trọng yếu nhất của Nyingma và bản đồ Mahāyoga
Guhyagarbha Tantra (gSang ba snying po — 'Bí Mật Tinh Yếu') là mật điển trọng yếu nhất trong toàn bộ truyền thống Nyingma và là bản kinh nền của Mahāyoga — cấp 7 trong Cửu Thừa Nyingma. Bài viết phân tích lịch sử văn bản, cấu trúc 22 chương, mạn-đà-la 42 vị Phật an bình và 58 vị Phật phẫn nộ, mối liên hệ với Bardo Thodol, vai trò trong các tu viện Nyingma đương đại, và bài học cho hành giả Việt khi tiếp cận mật điển cao cấp.
Karma Chagme — Tổ sư Mountain Dharma và sự hợp nhất Karma Kagyu - Nyingma
Karma Chagme (1613–1678) là *vị đạo sư duy nhất nắm vững cả truyền thừa Karma Kagyu và Nyingma ở mức độ tối cao*, sáng lập *truyền thống Mountain Dharma (Núi Pháp)* — sự hợp nhất Mahāmudrā và Dzogchen, Phowa và Sukhāvatī. Bài viết phân tích tiểu sử, các tác phẩm chính bao gồm *Núi Pháp* và *Phowa Karma Chagme*, ảnh hưởng đến Nyingma-Kagyu hiện đại.
Kathok — Tu viện mẹ Nyingma cổ nhất Kham và 'một trăm nghìn jalus' của một dòng truyền
Kathok Dorje Den (1159) là một trong sáu tu viện mẹ Nyingma, được sáng lập bởi Kathok Dampa Deshek tại Đông Tibet (Kham). Truyền thống Kathok được nổi tiếng vì 'một trăm nghìn jalus' — số trường hợp đạt thân cầu vồng (rainbow body) trong dòng truyền lớn nhất lịch sử Phật giáo. Bài viết phân tích lịch sử Kathok, vai trò trong việc bảo tồn các terma Nyingma cổ, các đại sư Kathok đương đại như Kathok Situ Rinpoche và Khenpo Munsel, và bài học cho hành giả Việt về sức sống dòng truyền.
Khandro Tare Lhamo — Nữ Terton vĩ đại thế kỷ 20 và phối ngẫu trí huệ của Namtrul Rinpoche
Khandro Tare Lhamo (1938–2002) là *một trong những nữ Terton lớn nhất Phật giáo Tibet thế kỷ 20* — *con gái của đại Terton Apang Tertön, vợ tâm linh của Namtrul Rinpoche, và là nữ đạo sư đã bảo tồn nhiều dòng terma Nyingma quan trọng qua biến cố Cách mạng Văn hóa*. Bài viết phân tích cuộc đời, các terma được phát hiện, vai trò trong việc khôi phục Phật giáo Tibet sau Cách mạng Văn hóa, và bài học cho phụ nữ Việt tu tập đương đại.
Khenpo Sodargye — Khenpo Larung Gar đương đại, đệ tử lớn của Khenpo Jigme Phuntsok và cây cầu Phật giáo Tibet - Hán
Khenpo Sodargye (sinh 1962) là *một trong những đệ tử quan trọng nhất của Khenpo Jigme Phuntsok và là Khenpo Larung Gar có ảnh hưởng nhất hiện nay tại cộng đồng Phật giáo Hán ngữ*. *Với hàng triệu người theo dõi qua các bài giảng online tiếng Hán và hơn 200 cuốn sách dịch thuật, ngài là cây cầu quan trọng nhất giữa Phật giáo Tibet và Phật giáo Hán đương đại*. Bài viết phân tích cuộc đời, sự nghiệp Larung Gar, đóng góp dịch thuật-giảng dạy và bài học cho hành giả Việt.
Ladakh — 'Tiểu Tibet' của Ấn Độ, vùng đất Phật giáo Kim Cương Thừa cổ xưa và các tu viện Hemis – Thiksey – Lamayuru
Ladakh — vùng cao nguyên Himalaya thuộc miền Bắc Ấn Độ — là 'Tiểu Tibet' duy nhất còn giữ trọn vẹn truyền thống Phật giáo Kim Cương Thừa Tibet bên ngoài Tibet sau 1959. Bài viết phân tích lịch sử Phật giáo Ladakh từ thế kỷ 7, các trường phái Drukpa Kagyu - Drikung Kagyu - Gelug - Nyingma, các tu viện lớn (Hemis, Thiksey, Lamayuru, Alchi, Spituk, Likir, Phyang), và bài học cho hành giả Việt khi hành hương Ladakh.
Rongzom Chökyi Zangpo — Đại học giả Nyingma đầu tiên và nền tảng triết học Mật Tông
Rongzom Chökyi Zangpo (khoảng 1042–1136) là *đại học giả Nyingma đầu tiên có thẩm quyền triết học sánh ngang với các Pandita Ấn Độ*. Trong giai đoạn Sarma (Tân Dịch) đang chiếm ưu thế và khiến Nyingma bị nghi ngờ, Rongzom là *vị duy nhất bảo vệ tính chính thống của các Tantra Cũ và Dzogchen* qua các bộ luận triết học sâu sắc. Bài viết phân tích cuộc đời, các tác phẩm, và ảnh hưởng đến Longchenpa và truyền thống Nyingma sau này.
Sera Khandro Künzang Dekyong Wangmo — Nữ terton vĩ đại nhất thế kỷ 20 và sự khôi phục tiếng nói nữ giới trong Mật Tông Tây Tạng
Sera Khandro Künzang Dekyong Wangmo (1892-1940) là một trong những *nữ terton lớn nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng* và là *vai trò mẫu* cho phụ nữ trong Mật Tông Tây Tạng đương đại. Sinh ở Lhasa trong gia đình quý tộc, bà bỏ trốn khỏi cuộc hôn nhân chính trị để đi tu, trải qua nhiều năm khổ hạnh, gặp đạo sư Drimé Özer Rinpoche, và khám phá hàng chục terma quan trọng. Bài viết phân tích cuộc đời, các terma chính, vai trò khôi phục tiếng nói nữ trong Vajrayāna, và ý nghĩa cho hành giả nữ Việt Nam thế kỷ 21.
Shechen — Tu viện mẹ Nyingma của Dilgo Khyentse và truyền thống Mindrolling-Shechen-Khordong
Shechen Tennyi Dargyeling (1734/1735) là một trong sáu tu viện mẹ Nyingma, được sáng lập bởi Shechen Rabjam thứ hai tại Đông Tibet. Tu viện này trở thành trụ sở của Đức Dilgo Khyentse Rinpoche thế kỷ 20, qua đó tỏa ảnh hưởng đến toàn bộ Phật giáo Tây Tạng đương đại. Bài viết phân tích lịch sử Shechen, truyền thống Mindrolling-Shechen-Khordong, vai trò Dilgo Khyentse, Shechen Rabjam Rinpoche đương đại, và bài học cho hành giả Việt về sự tiếp nối truyền thừa qua biến động.
Shitro (Zhi-Tro) — 100 Vị Phật Bình Yên và Phẫn Nộ trong cấu trúc Bardo Thodol và pháp tu Nyingma
Shitro là tên gọi tắt của *Zhi-Tro* — '100 vị Phật Bình Yên và Phẫn Nộ' — tập hợp 42 vị Phật bình yên và 58 vị Phật phẫn nộ xuất hiện trong giai đoạn bardo của Tử Thư Tibet (Bardo Thodol). Đây là *bản đồ tâm thân vi tế* mà mọi chúng sinh sẽ gặp khi qua đời, và đồng thời là sadhana sống động của truyền thừa Nyingma. Bài viết phân tích nguồn gốc, danh sách 100 vị, ý nghĩa biểu tượng học, và cách thực hành Shitro trong đời sống hằng ngày.
Mười Bảy Tantra Dzogchen — Bộ tinh yếu Đại Cứu Cánh Toàn Thiện của Nyingma
Mười Bảy Tantra Dzogchen là bộ kinh điển cốt lõi của *Mennagdé* (Bí Mật Khẩu Quyết) — phần cao nhất trong ba phần Dzogchen. Đây là 'kinh tủ' của các vị thầy Dzogchen từ Vimalamitra qua Longchenpa đến Jigme Lingpa. Cấu trúc, nội dung và ý nghĩa của bộ tantra hiếm thấy này — chìa khoá Đại Cứu Cánh Toàn Thiện.
Bảy Lời Nguyện Đức Liên Hoa Sinh (Le'u Dünma) — Lời cầu nguyện thiêng liêng nhất của truyền thừa Nyingma
Trong rừng kinh điển và nghi quỹ Mật Tông, có một bài cầu nguyện chỉ vỏn vẹn bảy dòng nhưng được xem là lời nguyện thiêng liêng và hùng mạnh nhất hướng về Đức Liên Hoa Sinh. Đó là Le'u Dünma — Bảy Lời Nguyện Padmasambhava, lời thỉnh cầu xuyên qua hai mươi thế kỷ, vẫn vang lên hằng ngày trong các tự viện Nyingma từ Tây Tạng đến Bhutan, từ Nepal đến những thiền đường khiêm tốn ở Việt Nam.
Dorje Drak — Tu viện Nyingma miền Bắc Tạng và truyền thừa Jangter (Bắc Phục Tạng)
Dorje Drak — một trong sáu tu viện mẹ của truyền thừa Nyingma — là trú xứ của truyền thống Jangter (Bắc Phục Tạng) và dòng tulku Rigdzin Chenpo. Bài viết phân tích lịch sử, vai trò trong việc bảo tồn các terma của Rigdzin Gödem, dòng tulku Rigdzin Pema Trinley và sự phục hồi đương đại tại Shimla, Ấn Độ.
Dudjom Lingpa — Đại Terton thế kỷ 19 và truyền thừa Dudjom Tersar
Dudjom Lingpa (1835–1904) là một trong những Terton (người phát hiện kho tàng Pháp) vĩ đại nhất của thế kỷ 19. Là cư sĩ Mật Tông không xuất gia, ngài đã phát hiện hơn 20 bộ terma Dzogchen sâu sắc, sáng lập truyền thừa Dudjom Tersar được Dudjom Rinpoche tiếp nối, và viết các tác phẩm về Dzogchen vẫn được tu tập đến hôm nay. Bài viết phân tích cuộc đời, các terma quan trọng, mô hình ngakpa cư sĩ Mật Tông, và bài học cho hành giả Việt về thực hành tại gia.
Tu viện Dzogchen — Trú xứ của Patrul Rinpoche và bảo tàng sống của Đại Toàn Thiện
Tu viện Dzogchen — một trong sáu tu viện mẹ của Nyingma — là nơi Patrul Rinpoche viết Words of My Perfect Teacher (Lời dạy của Bổn sư), nơi Mipham Rinpoche tu học, và là cái nôi của truyền thống Khenpo và Tulku Dzogchen có ảnh hưởng sâu rộng. Bài viết phân tích lịch sử, các đại Khenpo, sự phá hủy 1959 và phục hồi tại Mysore (Ấn Độ).
Karma Lingpa — Đại Tertön phát hiện 'Tử Thư Tibet' và sự ra đời của bộ Bardo Thödol
Karma Lingpa (1326–1386) là vị Tertön thế kỷ 14 đã phát hiện một trong những bộ kinh nổi tiếng nhất Phật giáo Tibet — Bardo Thödol Chenmo, được phương Tây gọi là 'Tibetan Book of the Dead'. Câu chuyện cuộc đời ngắn ngủi nhưng phi thường, và lý do tại sao terma của ngài được tin là *kim chỉ nam thiêng liêng cho người sắp chết*.
Tu viện Kathok — tu viện Nyingma cổ nhất ở miền Đông Tibet và bảo tàng sống của Đại Toàn Thiện
Kathok Dorjeden được sáng lập năm 1159 bởi Dampa Deshek, tròn 870 năm tuổi vào năm 2026 — đây là tu viện Nyingma có lịch sử liên tục lâu nhất, một trong sáu tu viện mẹ Nyingma, và là nơi đã sản sinh hơn 100.000 hành giả đạt cầu vồng thân (rainbow body) trong lịch sử.
Khenpo Jigme Phuntsok — Người phục hưng Phật giáo Tibet sau Cách Mạng Văn Hoá và sự ra đời Larung Gar
Khenpo Jigme Phuntsok (1933–2004) là một trong những nhân vật lớn nhất Phật giáo Tibet đương đại — đại Lama Nyingma đã âm thầm phục hưng giáo lý sau Cách Mạng Văn Hoá, sáng lập Larung Gar — học viện Phật giáo lớn nhất thế giới với hơn 40.000 tăng ni học chung. Câu chuyện cuộc đời ngài, di sản Larung Gar, và bài học cho hành giả Việt về sự bền bỉ trong nghịch cảnh.
Khenpo Jigme Phuntsok và Larung Gar — học viện Phật giáo Tây Tạng lớn nhất thế giới và sự phục hưng Nyingma trong thế kỷ 20
Khenpo Jigme Phuntsok (1933–2004) là một trong những đạo sư Nyingma có ảnh hưởng nhất hậu Cách Mạng Văn Hóa, người sáng lập Học viện Phật giáo Larung Gar — nơi quy tụ hơn 40.000 tăng-ni và cư sĩ ở độ cao 4.000m trên cao nguyên Tây Tạng. Cuộc đời ngài là chứng tích sống cho sự bất diệt của Phật pháp.
Lama Tsultrim Allione — Nữ Lama phương Tây, Tara Mandala và pháp 'Nuôi Quỷ' (Feeding Your Demons) hồi sinh truyền thống Chöd của Machig Labdrön
Lama Tsultrim Allione (sinh 1947) là một trong số rất ít phụ nữ phương Tây được công nhận là *tulku* — hóa thân của một vị nữ đại sư Tibet thế kỷ 11. Bà sáng lập Tara Mandala — trung tâm thiền 700 mẫu Anh ở Colorado — và phát triển 'Feeding Your Demons' (Nuôi Quỷ), phương pháp tâm lý-tâm linh hiện đại dựa trên Chöd của Machig Labdrön, đã giúp hàng chục ngàn người Tây phương đối diện chấn thương, nghiện ngập, sợ hãi sâu.
Lerab Lingpa (Tertön Sogyal) — Đạo sư của Đệ thập tam Đạt Lai Lạt Ma và terton vĩ đại cuối thế kỷ 19
Lerab Lingpa (1856–1926), được biết đến rộng rãi với tên Tertön Sogyal, là một trong những terton (người khai mở Phục Tạng) lớn nhất cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, đồng thời là *Đạo sư gốc của Đệ thập tam Đạt Lai Lạt Ma Thubten Gyatso*. Bài viết phân tích cuộc đời ngài, các terma chính, mối quan hệ Pháp với Dalai Lama 13, vai trò trong các sự kiện chính trị Tibet đầu thế kỷ 20, và di sản truyền lại qua Sogyal Rinpoche và Rigpa quốc tế.
Mindrolling — Tu viện mẹ của Nyingma: Terdak Lingpa, Lochen Dharmaśrī và sự bảo tồn truyền thừa Dzogchen 350 năm qua
Mindrolling (1676) là một trong sáu 'tu viện mẹ' của trường phái Nyingma — và là tu viện có ảnh hưởng học thuật-truyền thừa lớn nhất ở miền trung Tây Tạng. Bài viết phân tích cuộc đời Terdak Lingpa và em trai Lochen Dharmaśrī — hai sư huynh em vĩ đại đã sáng lập Mindrolling, hệ thống giáo lý Mindrolling Nyingthig và Khabum, kinh điển Nyingma được biên tập tại đây, các Mindrolling Trichen từ thế kỷ 17 đến nay, hành trình lưu vong sang Ấn Độ sau 1959, vai trò trong phục hồi Nyingma đương đại, và mối liên hệ với hành giả Việt.
Tu viện Palyul — Tu viện mẹ thứ sáu của Nyingma và truyền thừa Namchö
Palyul là tu viện mẹ cuối cùng trong sáu tu viện gốc của truyền thống Nyingma, được sáng lập năm 1665 bởi Rigdzin Kunzang Sherab tại Kham. Bài viết phân tích lịch sử tu viện, truyền thừa Namchö (Thiên Pháp) của terton Mingyur Dorje, dòng Penor Rinpoche, các giáo lý đặc trưng, và Namdroling — tu viện tái thiết tại Bylakuppe (Ấn Độ) hiện là trung tâm Nyingma lớn nhất ngoài Tibet.
Riwo Sangchö — Pháp cúng dường khói cho Tam Căn Bản và chúng sinh sáu cõi
Riwo Sangchö (Ri-bo bSang-mchod — *Cúng dường khói núi*) là một trong những pháp tu phổ thông và lâu đời nhất của Phật giáo Tibet, được Lhatsün Namkha Jigme khai mở qua một terma vào thế kỷ 17. Bài viết phân tích nguồn gốc terma, ý nghĩa biểu tượng của khói cúng dường, các thành phần thảo dược truyền thống, kết cấu nghi lễ, *sáu loại khách* được mời trong sang, sự khác biệt giữa sang và *cúng cô hồn dân gian*, hướng dẫn thực hành an toàn cho hành giả Việt và các sai lầm phổ biến cần tránh.
Shechen — Tu viện Nyingma của Dilgo Khyentse và truyền thống Shechen Gyaltsab–Shechen Rabjam
Shechen — một trong sáu tu viện mẹ của Nyingma — là trú xứ của hai dòng tulku quan trọng: Shechen Gyaltsab và Shechen Rabjam. Từ Kham đến Bodhanath (Nepal), Shechen đã đào tạo những vị Lama vĩ đại nhất thế kỷ 20 — đặc biệt là Dilgo Khyentse Rinpoche — và hiện vẫn là trung tâm bảo tồn nghệ thuật, âm nhạc và nghi lễ Mật Tông Tây Tạng.
Trisong Detsen — Pháp Vương thứ hai và sự thiết lập chính thức Phật giáo tại Tây Tạng
Trisong Detsen (742–800) là vị Pháp Vương thứ hai trong Tam Pháp Vương Tibet, người đã chính thức tuyên bố Phật giáo là quốc giáo, mời Đại sư Padmasambhava và Śāntarakṣita từ Ấn Độ sang, xây dựng tu viện Samye đầu tiên, tổ chức cuộc tranh luận Samye lịch sử và khởi xướng phong trào dịch thuật vĩ đại sang tiếng Tạng. Bài viết phân tích cuộc đời, sự nghiệp tâm linh-chính trị của ngài, ý nghĩa của ba giai đoạn truyền Pháp đầu tiên, và bài học cho hành giả Việt về sự bảo trợ Pháp đúng cách.
Tulku Urgyen Rinpoche — Đại sư Dzogchen hiện đại và bậc thầy của bốn vị Lama lừng danh thế kỷ 21
**Tulku Urgyen Rinpoche** (1920-1996) là *một trong các đại sư Dzogchen quan trọng nhất thế kỷ 20* — *bậc thầy được kính trọng bởi cả bốn truyền thống Tibet*, *cha của bốn vị Lama lừng danh thế kỷ 21* (Chokyi Nyima, Tsikey Chokling, Tsoknyi, Mingyur), *thầy của hàng ngàn hành giả phương Tây*, và *một trong những vị cuối cùng truyền dạy Dzogchen Nyingthig theo cách truyền thống nguyên vẹn*. Bài viết phân tích cuộc đời, gia thế truyền thừa, sự nhận diện tulku, các đạo sư chính, công trình truyền Pháp tại Nepal và phương Tây, viên tịch và tukdam, và di sản qua các con và đệ tử.
Chögyam Trungpa Rinpoche — Vị đạo sư gây tranh cãi đã đem Kim Cương Thừa đến phương Tây
Chögyam Trungpa (1939-1987) là một trong những nhân vật ảnh hưởng và tranh cãi nhất của Mật Tông thế kỷ 20. Ngài đã đem Kagyu-Nyingma đến phương Tây với phong cách 'crazy wisdom', để lại di sản khổng lồ — và những bài học sâu sắc về sự nguy hiểm của uy quyền tâm linh không kiểm soát.
Cửu Thừa Nyingma — Bản đồ chín cấp độ của con đường giải thoát Phật giáo
Truyền thống Nyingma có cách phân loại độc đáo: chia toàn bộ con đường Phật giáo thành chín thừa, từ Thanh Văn đến Atiyoga (Dzogchen). Cấu trúc Cửu Thừa giúp hành giả định vị mình đang ở đâu, tu pháp nào phù hợp, và đỉnh cao của Mật Tông là gì.
Dilgo Khyentse Rinpoche — Đại Sư Vĩ Đại Của Nyingma Thế Kỷ 20
Dilgo Khyentse Rinpoche (1910-1991) là một trong những đại sư có ảnh hưởng nhất của Phật giáo Tạng thế kỷ 20 — đại tertön, đại học giả Dzogchen, đạo sư của Đức Đạt-lai Lạt-ma và hầu hết các Lama trẻ Nyingma hiện đại. Cuộc đời và di sản ngài là cầu nối giữa Tạng cổ và Phật giáo toàn cầu.
Dorje Drolö — Hoá Thân Phẫn Nộ Của Đức Liên Hoa Sinh
Dorje Drolö (Kim Cương Bụng Phệ) là hoá thân phẫn nộ thứ tám của Padmasambhava, hiển hiện tại núi Taktsang để hàng phục ma quỷ và bảo vệ giáo pháp Mật. Bài viết phân tích nguồn gốc, biểu tượng học, mantra, vai trò trong dòng terma, và ý nghĩa trong thực hành Vajrayāna.
Dudjom Rinpoche — Trưởng Phái Nyingma và Người Đem Dzogchen Đến Phương Tây
Dudjom Rinpoche (Jigdral Yeshe Dorje, 1904–1987) là Trưởng phái Nyingma thế kỷ 20, tertön kiệt xuất, học giả uyên bác và là một trong những bậc Đạo sư đầu tiên đem giáo pháp Dzogchen đến phương Tây. Bài viết kể về tiểu sử, các tác phẩm chính, terma cycle Dudjom Tersar và di sản đối với Phật giáo toàn cầu.
Ekajati — Nữ Hộ Pháp Dzogchen Tối Thượng
Ekajati (Tạng: Tsechigma — 'Một Búi Tóc') là Hộ Pháp tối thượng của các giáo pháp Dzogchen và Mahāyoga, một trong ba Hộ Pháp gốc của Nyingma. Bài viết phân tích nguồn gốc, biểu tượng độc đáo (một mắt - một răng - một bộ ngực), mantra, vai trò bảo vệ giáo pháp Dzogchen và pháp tu cho hành giả hôm nay.
Garab Dorje — Sơ tổ Dzogchen và Ba Lời Tinh Yếu thắp sáng truyền thừa Đại Toàn Thiện
Trước khi Padmasambhava đến Tây Tạng, trước khi Vimalamitra dịch các tantra, đã có một con người ở vùng Oddiyana được tôn xưng là sơ tổ của Dzogchen — Garab Dorje. Cuộc đời, di sản và Ba Lời Tinh Yếu của Ngài là cội nguồn của truyền thừa Đại Toàn Thiện.
Jamyang Khyentse Wangpo — Đại Tertön Và Mặt Trời Của Phong Trào Rimé
Jamyang Khyentse Wangpo (1820-1892) là một trong các đại sư vĩ đại nhất Phật giáo Tạng thế kỷ 19 — đại tertön, người đồng sáng lập phong trào Rimé cùng Jamgön Kongtrul và Chokgyur Lingpa, và là 'Mặt Trời' của thời đại phục hưng Phật giáo Tạng.
Jigme Lingpa Và Longchen Nyingthig — Dòng Terma Vĩ Đại Nhất Thế Kỷ 18
Jigme Lingpa (1729-1798) là Đại Tertön đã khám phá Longchen Nyingthig — dòng terma trí tuệ trực tiếp từ Longchenpa và là pháp Dzogchen được tu phổ biến nhất thế giới ngày nay. Bài viết phân tích cuộc đời, ba lần thiền định gặp Longchenpa, nội dung Longchen Nyingthig, và ảnh hưởng đến truyền thừa Nyingma hiện đại.
Longchen Rabjam (Longchenpa) — Bậc Toàn Tri của Dzogchen
Longchen Rabjam (1308–1364), được tôn xưng là 'Toàn Tri' (Kunkhyen), là một trong những bậc Đạo sư Dzogchen vĩ đại nhất lịch sử. Bài viết phân tích cuộc đời, hành trình tu chứng, bộ Bảy Tạng (Dzöd Dün), Ba Tam Đoạn, ảnh hưởng đến Jigme Lingpa và Longchen Nyingthig, cùng di sản đối với Phật giáo hiện đại.
Mipham Rinpoche — Đại sư Nyingma thế kỷ 19 và sự thắp lại ánh sáng triết học Phật giáo Tây Tạng
Jamgön Mipham Gyatso (1846–1912) là một trong những bộ óc lớn nhất của Phật giáo Tây Tạng. Tác phẩm đồ sộ của ngài — từ luận giải Trung Quán, Madhyamaka, đến Dzogchen, mỹ thuật, y học, thiên văn — đã thắp lại ánh sáng triết học Nyingma trong một thời đại mà Gelug đang chiếm ưu thế.
Mipham Rinpoche — Bậc Đại Trí Vĩ Đại Của Nyingma Thế Kỷ 19
Jamgön Mipham Gyatso (1846-1912) là một trong những đại triết gia, học giả và hành giả vĩ đại nhất của truyền thừa Nyingma — người đã hệ thống hoá toàn bộ giáo lý Nyingma, biện giải triết học Madhyamaka theo lập trường Nyingma, và đặt nền móng cho Phật giáo Tạng hiện đại.
Ngakpa — Truyền thống Mật sĩ cư sĩ tóc dài áo trắng trong Phật giáo Tây Tạng
Bên cạnh hệ thống tu viện với các tu sĩ cạo đầu áo đỏ, Phật giáo Tây Tạng còn có một truyền thống ít được biết hơn nhưng cực kỳ quan trọng: Ngakpa — các Mật sĩ cư sĩ với tóc dài, áo trắng, không xuất gia nhưng giữ giới Mật Tông tinh nghiêm. Đây là di sản đặc biệt của Nyingma và một con đường độc đáo cho hành giả tại gia.
Nyingma — Truyền Thừa Cổ Xưa Nhất của Phật Giáo Tây Tạng
Nyingma (rNying ma — 'Cổ phái') là truyền thừa lâu đời nhất trong bốn truyền thừa lớn của Phật giáo Tạng, có nguồn gốc từ Padmasambhava thế kỷ thứ 8. Bài viết tổng quan về lịch sử, hệ thống chín thừa (theg pa dgu), kho tàng terma, đặc trưng Dzogchen và những bậc Đạo sư trụ cột của truyền thừa.
Padmasambhava — Liên Hoa Sinh: Đạo Sư Mang Mật Thừa Đến Tây Tạng
Padmasambhava (Guru Rinpoche) là người được Phật giáo Tây Tạng gọi là 'Đức Phật thứ hai' — đại Đạo sư đã đem Kim Cương Thừa từ Ấn Độ sang Tây Tạng vào thế kỷ 8. Tiểu sử, tám hình tướng, terma và lời tiên tri, chú Vajra Guru, và vai trò trung tâm trong Nyingma.
Patrul Rinpoche — Đạo Sư Du Tăng và Lời Vàng Đạo Sư Hoàn Thiện
Patrul Rinpoche (1808–1887) là một trong những Đạo sư đặc sắc nhất của thế kỷ 19, tác giả 'Lời Vàng Đạo Sư' (Kunzang Lama'i Shelung) — kinh điển Ngöndro được tu tập rộng rãi nhất trong Nyingma đến nay. Bài viết kể về cuộc đời du tăng đặc biệt, phong cách giảng pháp gần gũi, đóng góp đối với phong trào Rimé và di sản dành cho người hiện đại.
Phổ Hiền Như Lai (Samantabhadra) trong Dzogchen — Pháp Thân nguyên thủy không cha không mẹ
Samantabhadra — Phổ Hiền Như Lai — trong truyền thống Nyingma không phải là vị Bồ Tát mười nguyện như trong Kinh Hoa Nghiêm, mà là Pháp Thân nguyên thủy: vị Phật trần trụi, xanh dương, hoàn toàn rỗng-sáng. Đây là 'Adi-Buddha' (Phật Bản Sơ) của Dzogchen — biểu thị bản tâm tự giác chưa từng mê.
Tám Heruka (Kabgye) — Tám Bổn Tôn Phẫn Nộ Cốt Lõi Của Mahāyoga Nyingma
Kabgye (Tám Heruka) là tám bổn tôn phẫn nộ cốt lõi của hệ Mahāyoga trong truyền thừa Nyingma, ứng với tám phẩm tính của Phật và tám phương diện của giác ngộ. Bài viết phân tích nguồn gốc Đại Hội Tám Heruka, danh sách từng bổn tôn, biểu tượng học, và pháp tu Drupchen Kabgye.
Tám hình tướng Đức Liên Hoa Sinh (Guru Tsen Gye) — Tám hóa thân của Padmasambhava và ý nghĩa từng vị
Đức Liên Hoa Sinh không hiện thân duy nhất một dạng — Ngài hiện ra trong tám hình tướng khác nhau để dạy chúng sinh đủ căn cơ. Hiểu tám hình tướng này là hiểu tại sao Mật Tông Tây Tạng coi Padmasambhava là 'Đức Phật thứ hai'.
Tertön và Terma — Truyền thống Phục Tạng Nyingma: kho báu được giấu cho tương lai
Tertön (gter ston) là 'người khám phá phục tạng' — các bậc thầy có khả năng phát hiện những giáo pháp mà Padmasambhava và các thánh giả thế kỷ thứ 8-9 đã giấu kín cho đời sau. Terma (gter ma) là kho báu Pháp ấy: kinh điển, tượng, mantra, sadhana được tìm thấy trong đất, nước, đá, hoặc trong dòng tâm. Đây là một trong những đặc điểm độc đáo nhất của Nyingma.
Trekchö và Tögal — Hai cánh đại bàng của Dzogchen Mật Tông
Dzogchen có hai pháp môn cốt tủy: Trekchö ('cắt đứt') và Tögal ('vượt thẳng'). Trekchö nhận ra bản tâm rỗng-sáng; Tögal khai mở các thị kiến quang minh tự nhiên. Đây là hai cánh của con đường giải thoát ngắn nhất theo truyền thống Nyingma.
Vajra Guru Mantra — OM AH HUM VAJRA GURU PADMA SIDDHI HUM
Vajra Guru Mantra (OM AH HUM VAJRA GURU PADMA SIDDHI HUM) là mantra tinh hoa của Padmasambhava, được Padmakara gọi là 'mantra của thời mạt pháp'. Bài viết phân tích chi tiết từng âm tiết, ý nghĩa biểu tượng, phương pháp trì niệm, lợi ích theo lời dạy của Yeshe Tsogyel, và cách hành trì cho người Việt Nam.
Vajrakīlaya Và Phurba — Bổn Tôn Phẫn Nộ Đoạn Trừ Mọi Chướng Ngại
Vajrakīlaya (Dorje Phurba) là một trong các bổn tôn phẫn nộ trung tâm của Mahāyoga Nyingma — bổn tôn của 'hành nghiệp giác ngộ' (enlightened activity), người đoạn trừ mọi chướng ngại bên trong và bên ngoài. Bài viết phân tích nguồn gốc, biểu tượng phurba, mantra, sadhana và pháp môn Vajrakīlaya trong các truyền thừa Tạng.
Vimalamitra — Đại sư Ấn Độ mang Dzogchen vào Tây Tạng và bí mật của Vima Nyingthig
Vimalamitra là một trong ba bậc thầy được tôn xưng là 'gốc rễ' của Dzogchen tại Tây Tạng, song hành cùng Padmasambhava và Vairotsana. Cuộc đời của ngài là tấm gương về sự dung hợp giữa học giả tinh thông và hành giả chứng ngộ — một mô hình mà các thế hệ sau noi theo.
Rigpa — Nhận Diện Tự-Tính Tâm trong Dzogchen
Rigpa (རིག་པ་) là trung tâm của toàn bộ Dzogchen — trạng thái nhận ra bản chất nguyên sơ, trong sáng và rỗng lặng của tâm. Không phải là thiền định thêm vào, không phải là trạng thái đặc biệt đạt được — mà là nhận ra điều đã luôn hiện diện. Khái niệm, ví dụ, thực hành, và các hiểu lầm phổ biến nhất.
Yeshe Tsogyel — Mẹ của Phật giáo Tạng
Trước khi Tây Tạng có Padmasambhava, đã có Yeshe Tsogyel. Người vợ-đệ tử-Đạo sư của Padmasambhava — và là người đầu tiên giấu termas (kho báu) cho hậu thế.
Bardo Thödol — Tử Thư Tạng và nghệ thuật chuyển sinh
Không phải sách huyền bí, không phải horoscope cho người chết — Bardo Thödol là hướng dẫn thực dụng về các trạng thái chuyển tiếp của ý thức, được soạn cho cả người sống lẫn người lâm chung.
Dzogchen — Đại Viên Mãn, đỉnh cao giáo pháp Nyingma
Không phải pháp cho người mới, không phải 'con đường tắt' — Dzogchen là giáo pháp cao nhất của truyền thừa Nyingma, đòi hỏi nền tảng vững và sự truyền trao trực tiếp (ngo sprod) từ Đạo sư có thẩm quyền.
Chöd — Đoạn Pháp: Cắt Đứt Ngã Chấp qua Thiền Định Cấp Cao
Khám phá Chöd (Đoạn Pháp) — pháp môn độc đáo do Machig Labdrön sáng lập: cắt đứt ngã chấp bằng cách tự nguyện dâng hiến thân xác cho chúng sinh. Nguồn gốc, thực hành, và ý nghĩa tâm linh sâu xa.