Vajrayoginī

Vajrayoginī (Kim Cương Du Già Mẫu) là một trong những Bổn Tôn nữ tối thượng và phổ biến nhất của Kim Cương Thừa, thuộc phân loại Mẹ Tantra (Mātṛtantra) trong Vô Thượng Du Già. Ngài là hiện thân của trí tuệ Tánh không hợp nhất với Đại Lạc (mahāsukha), và được xem là phối ngẫu trí tuệ của Heruka Cakrasaṃvara. Hình tướng cổ điển: thân màu đỏ tươi rực rỡ, một mặt hai tay, đứng tư thế nhảy múa trên thân của Bhairava và Kālarātri đại diện cho sự khắc phục các vọng tưởng; tay phải giơ cao kartrikā (dao cong) chặt đứt vọng tưởng, tay trái cầm kapāla (chén sọ) chứa cam lồ trí tuệ; vai trái mang khaṭvāṅga (trượng ba chĩa) biểu trưng phương tiện thiện xảo; khỏa thân chỉ trang sức bằng năm ấn xương, biểu trưng sự thanh tịnh nguyên sơ vượt khỏi mọi che lấp. Trong truyền thừa Tát Ca, Vajrayoginī là Bổn Tôn nội mật của hệ thống Lam Dre (Lamdré – Đạo và Quả); trong truyền thừa Ca Diếp, Ngài là Bổn Tôn trung tâm của "Sáu Pháp Naropa" do Niguma và Sukhasiddhi truyền; trong Cách Lỗ, Naropa đã truyền pháp Vajrayoginī Naro Khachöma cho Pamtingpa, từ đó đi vào tất cả các truyền thừa. Tsongkhapa trong Bka' 'bum (Toàn Tập) khen rằng "trong các tantra Mẹ, Vajrayoginī là nhanh chóng nhất để dẫn hành giả đến Phật quả trong một đời." Ngài có nhiều hình thức như Vajravārāhī (mặt heo nhô bên đầu), Naro Khachöma, Maitri Khachöma. Pháp tu Vajrayoginī đòi hỏi Quán Đảnh đầy đủ và Tam-muội-da nghiêm cẩn. (Cần Đạo sư hoặc Ban biên tập thẩm định lại các chi tiết truyền thừa.)