Heruka

Heruka (tib. khrag 'thung – "uống máu") là danh hiệu chung chỉ các Bổn Tôn phẫn nộ nam (male wrathful deities) trong các tantra Vô Thượng Du Già (Anuttarayoga), đặc biệt thuộc phân loại Mẹ Tantra (Mātṛtantra) và Bất Nhị Tantra (Advayatantra). Từ "uống máu" mang ý nghĩa tượng trưng: "máu" tượng trưng cho phiền não và nghiệp, và Heruka "uống" tức là chuyển hóa chúng thành trí tuệ. Hình tướng Heruka tiêu biểu: thân màu sẫm (xanh đậm hoặc đen), nhiều mặt nhiều tay, đứng tư thế Pratyālīḍha trên tử thi của bốn ma (caturmāra), trang sức bằng xương người, đeo vòng đầu lâu, ôm phối ngẫu (yum) trong tư thế hợp nhất (yab-yum), miệng cười phẫn nộ với răng nanh. Các Heruka chính trong Mạn-đà-la Kim Cương Thừa gồm: Cakrasaṃvara (Thắng Lạc Kim Cương / 'Khor lo bde mchog) – trung tâm Mạn-đà-la Mẹ Tantra; Hevajra (Hỷ Kim Cương / Kye'i rdo rje) – Bổn Tôn chính của Tát Ca; Vajrabhairava / Yamāntaka (Đại Uy Đức / rDo rje 'jigs byed) – hiện thân phẫn nộ của Văn Thù, Bổn Tôn chính của Cách Lỗ; và Vajrakīlaya (Phổ Ba Kim Cương / rDo rje phur ba) – Bổn Tôn chính của Ninh Mã. Tsongkhapa trong Sngags rim chen mo giải thích rằng "hình tướng phẫn nộ của Heruka không phải là biểu hiện của sân hận, mà là Đại Bi cực mạnh của chư Phật ứng hiện dưới dạng dữ dội để điều phục các chướng ngại không thể điều phục bằng phương tiện ôn hòa." Tu Heruka đòi hỏi Quán Đảnh đầy đủ và sự duy trì nghiêm cẩn Tam-muội-da. (Cần Đạo sư hoặc Ban biên tập thẩm định lại các phân loại Tantra.)