Giai Đoạn Viên Mãn

Giai Đoạn Viên Mãn (Dzogrim / Sampannakrama) là phần thứ hai và sâu sắc hơn của Vô Thượng Du Già Mật Tông, tiếp nối Giai Đoạn Sinh Khởi (Kyerim). Trong khi Sinh Khởi thiền quán bằng sức tưởng tượng – sgom bcas ("có tạo tác"), thì Viên Mãn làm việc trực tiếp với thân Kim Cương (vajra-kāya) thực tế: hệ thống các kinh mạch (nāḍī / rtsa), khí (prāṇa / rlung) và minh điểm (bindu / thig le). Mục đích là gom các khí dao động vào trong mạch trung ương (avadhūti / dbu ma) để các tâm thô lan tan và làm hiển lộ tâm Quang Minh nguyên sơ (prabhāsvara / 'od gsal) – đồng nhất với pháp thân. Naropa hệ thống hóa thực hành này thành Lục Pháp Naropa (Nāro chos drug): Tummo (nội hỏa), Gyulu (huyễn thân), Ösel (quang minh), Milam (mộng du già), Bardo (trung ấm du già) và Phowa (chuyển di). Trong Bí Mật Tập Hội Tantra, Giai Đoạn Viên Mãn được chia thành năm phần: thân riêng biệt (lus dben), ngữ riêng biệt (ngag dben), tâm riêng biệt (sems dben), huyễn thân (sgyu lus), và quang minh ("od gsal) – đỉnh cao là hợp nhất Bất Nhị (zung 'jug). Tsongkhapa khẳng định trong Sngags rim chen mo rằng chỉ thực hành Viên Mãn mà không có nền tảng Sinh Khởi vững chắc thì giống như xây nhà không móng. Tất cả các thực hành Viên Mãn bắt buộc phải có sự chỉ dẫn trực tiếp từ một Đạo sư hội đủ tư cách truyền thừa. (Cần Đạo sư hoặc Ban biên tập thẩm định lại các chi tiết khí mạch.)