Cụ Duyên

Cụ Duyên (Prāsaṅgika – Phái Hệ Quả/Ứng Thành) là nhánh được coi là tối hậu của Trung Quán, được Phật Hộ (Buddhapālita) khởi xướng và Nguyệt Xứng (Candrakīrti, thế kỷ 7) hoàn thiện qua Nhập Trung Luận (Madhyamakāvatāra) và Minh Cú Luận (Prasannapadā). Đặc trưng phương pháp luận của phái này là chỉ dùng lý luận quy mậu (prasaṅga) – tức đưa giả thiết của đối phương đến hệ quả mâu thuẫn – mà không hề tự lập một luận chứng độc lập (svatantra) nào, vì lập một mệnh đề tức đã ngầm chấp nhận tự tính. Khác với Tự Lập phái (Svātantrika), Cụ Duyên không thừa nhận sự tồn tại của các pháp dù chỉ ở mức quy ước tự thân (rang ngo nas grub pa). Tại Tây Tạng, Tsongkhapa (1357-1419) trong Lam Rim Chen Mo và Drang nges legs bshad snying po lập luận rằng kiến giải Cụ Duyên của Nguyệt Xứng là đỉnh cao của triết học Phật giáo, và là kiến không thể thiếu cho mọi thực hành Kim Cương Thừa cao cấp. Tất cả năm truyền thừa lớn của Tây Tạng (Ninh Mã, Ca Diếp, Tát Ca, Cách Lỗ, Bön) đều công nhận Cụ Duyên là kiến tối hậu, dù mỗi truyền thừa có cách diễn giải hơi khác nhau. (Cần Đạo sư hoặc Ban biên tập thẩm định lại các chi tiết triết học vi tế.)