Tin thư · Đầu sách thư khố
Bài viết mới nhất
1659 bài đã được kết tập, sắp xếp theo ngày xuất bản gần nhất. Trang 62 trên 70.
Mười Hai Đại Hạnh của Đức Phật (Dzepa Chunyi) — bản đồ cuộc đời Đức Bổn Sư qua nhãn quan Kim Cương Thừa
Truyền thống Phật giáo Tây Tạng không kể cuộc đời Đức Phật như một tiểu sử lịch sử bình thường, mà như mười hai 'đại hạnh' (dzepa chunyi) — mười hai cử chỉ giác ngộ của một vị Phật toàn giác. Mỗi đại hạnh là một bài học, một biểu tượng, một cánh cửa thiền quán cho hành giả đời sau.
Năm bộ luận của Đức Di Lặc (Maitreya) — nền tảng triết học Đại thừa và cây cầu dẫn vào Mật Tông Tây Tạng
Năm bộ luận Di Lặc (Byams chos sde lnga) là di sản giáo lý vĩ đại được truyền cho Vô Trước (Asaṅga) qua thị kiến Đức Di Lặc tại cõi Đâu Suất. Đây là cốt tủy triết học Đại thừa mà cả bốn truyền thừa Tây Tạng đều học, đồng thời là nền tảng không thể thiếu trước khi bước vào Mật Tông.
Niguma — Dakini Đại Trí của Shangpa Kagyu và Năm Pháp Vàng: nữ tổ sư trực truyền từ Vajradhara
Niguma — em gái (hoặc đệ tử-phối ngẫu) của Naropa — là một trong hai nữ tổ sư Mật Tông quan trọng nhất Ấn Độ thế kỷ 11. Bà được Vajradhara trực tiếp truyền giáo trong thân ánh sáng (jalus) và đã sáng lập *Năm Pháp Vàng* (Sergyi Chö Nga) — nền móng của Shangpa Kagyu. Bài viết phân tích cuộc đời, các pháp truyền thừa, và sự khác biệt với Sáu Yoga của Naropa.
Nyungne — Pháp tu hai ngày với Thiên Thủ Thiên Nhãn Quan Âm và nghệ thuật tịnh hóa qua nhịn ăn
Nyungne (sMyung-gnas) là một pháp tu cô đọng kéo dài hai ngày của Kim Cương Thừa, kết hợp Thiên Thủ Thiên Nhãn Quan Âm Bồ Tát (Gelongma Palmo Chenrezig 1.000 cánh tay), tịnh giới Bát Quan Trai, nhịn ăn-nhịn nói trong ngày thứ hai, và lễ lạy 35 vị Phật. Bài viết phân tích nguồn gốc từ Bhikshuni Lakshmi (Gelongma Palmo) thế kỷ 11, kết cấu hai ngày, công đức truyền thống, ý nghĩa tâm linh, hướng dẫn thực hành an toàn, các sai lầm phổ biến và cách áp dụng tinh thần Nyungne cho hành giả Việt không có điều kiện thọ pháp tại trung tâm.
Tu viện Palyul — Tu viện mẹ thứ sáu của Nyingma và truyền thừa Namchö
Palyul là tu viện mẹ cuối cùng trong sáu tu viện gốc của truyền thống Nyingma, được sáng lập năm 1665 bởi Rigdzin Kunzang Sherab tại Kham. Bài viết phân tích lịch sử tu viện, truyền thừa Namchö (Thiên Pháp) của terton Mingyur Dorje, dòng Penor Rinpoche, các giáo lý đặc trưng, và Namdroling — tu viện tái thiết tại Bylakuppe (Ấn Độ) hiện là trung tâm Nyingma lớn nhất ngoài Tibet.
Phakmodrupa Dorje Gyalpo — Sơ tổ tám tiểu phái Kagyu và đại đệ tử của Gampopa
Sau Marpa, Milarepa và Gampopa, có một vị đại sư đã làm cho truyền thừa Kagyu lan rộng khắp Tây Tạng dưới hình thức tám tiểu phái: đó là Phakmodrupa Dorje Gyalpo (1110–1170). Ông là đại đệ tử quan trọng nhất của Gampopa, là người sinh ra Drikung, Drukpa, Taklung, Yazang, Trophu, Shuksep, Yelpa và Marpa Kagyu — tám dòng vẫn tồn tại đến nay. Bài viết này khám phá cuộc đời, giáo lý và di sản của ông.
Ralpacan (Tri Ralpachen) — Pháp Vương thứ ba và sự hoàn thiện chuẩn ngôn ngữ Phật giáo Tây Tạng
Ralpacan (806–838), tên đầy đủ Tri Tsugdetsen, là vị Pháp Vương thứ ba và cuối cùng trong Tam Pháp Vương Tibet. Dù triều đại ngắn ngủi và kết thúc bi thảm, ngài đã hoàn tất sự nghiệp chuẩn hóa ngôn ngữ Phật giáo Tibet với bộ từ điển Mahāvyutpatti, đặt nền móng vĩnh viễn cho Kangyur và Tengyur. Bài viết phân tích cuộc đời, công nghiệp dịch thuật, sự khủng bố Phật giáo của em trai Langdarma sau khi ngài bị ám sát, và bài học cho hành giả Việt về sự bảo vệ Pháp trong thời kỳ pháp nạn.
Ratnasambhava — Bảo Sinh Như Lai: vị Phật phương Nam của Mandala Ngũ Trí và biểu tượng Bình Đẳng Tánh Trí
Ratnasambhava (Bảo Sinh Như Lai) là vị Phật trung tâm của gia đình Ratna trong Mandala Ngũ Trí, vị trí phương Nam, mang Bình Đẳng Tánh Trí — trí tuệ chuyển hóa tâm kiêu mạn keo kiệt thành sự rộng lượng vô biên và tánh bình đẳng giữa mọi chúng sinh. Bài viết phân tích biểu tượng, mantra, sadhana, và áp dụng cho hành giả Việt.
Tu viện Reting — Cái nôi truyền thừa Kadampa và di sản của Dromtönpa
Tu viện Reting (Rwa-sgreng) được Dromtönpa sáng lập năm 1057 sau khi sư phụ Atisha viên tịch, trở thành trú xứ gốc của truyền thừa Kadampa — dòng sữa giáo lý đã nuôi dưỡng toàn bộ Phật giáo Tây Tạng giai đoạn Hậu Hoằng Pháp. Bài viết phân tích bối cảnh sáng lập, vai trò Reting trong việc gìn giữ Lamrim, các Geshe Kadampa lừng danh, sự chuyển hóa thành tu viện Gelug, và cuộc đời đầy bi kịch của Reting Rinpoche thứ năm — nhiếp chính Tibet đầu thế kỷ 20.
Riwo Sangchö — Pháp cúng dường khói cho Tam Căn Bản và chúng sinh sáu cõi
Riwo Sangchö (Ri-bo bSang-mchod — *Cúng dường khói núi*) là một trong những pháp tu phổ thông và lâu đời nhất của Phật giáo Tibet, được Lhatsün Namkha Jigme khai mở qua một terma vào thế kỷ 17. Bài viết phân tích nguồn gốc terma, ý nghĩa biểu tượng của khói cúng dường, các thành phần thảo dược truyền thống, kết cấu nghi lễ, *sáu loại khách* được mời trong sang, sự khác biệt giữa sang và *cúng cô hồn dân gian*, hướng dẫn thực hành an toàn cho hành giả Việt và các sai lầm phổ biến cần tránh.
Saka Dawa — Tháng Thánh Tịnh của Phật giáo Tibet và sức mạnh nhân công đức trong tháng Tư âm lịch
Saka Dawa (Sa-ga zla-ba) là tháng thiêng liêng nhất trong năm của Phật giáo Tây Tạng — tháng Tư âm lịch Tibet, tương ứng tháng Năm-Sáu Dương lịch — kỷ niệm ba sự kiện trọng đại của Đức Phật Thích Ca: đản sinh, thành đạo, và nhập niết bàn. Bài viết phân tích nguồn gốc, ý nghĩa biểu tượng, các pháp tu được thực hành đặc biệt trong tháng (đặc biệt ngày 15 — Saka Dawa Düchen), niềm tin về *công đức nhân lên hàng trăm ngàn lần*, các nghi lễ tại Lhasa, Bodh Gaya, Núi Kailash, và hướng dẫn thực hành phù hợp cho hành giả Việt Nam.
Đức Sakya Trizin thứ 41 (Ngawang Kunga Tegchen Palbar) — Đại lão hòa thượng truyền thừa Sakya và đặc ân giữ nguyên dòng huyết Khön qua hai cuộc lưu vong
Đức Sakya Trizin thứ 41 (sinh 1945, tên đời: Ngawang Kunga Tegchen Palbar Trinley Samphel Wangi Gyalpo) là *vị lãnh đạo Sakya cuối cùng của thế hệ trước cuộc lưu vong và đầu của thế hệ tái thiết*. Ông đã giữ chức Sakya Trizin từ 1959 đến 2017 — *gần 60 năm, dài nhất trong lịch sử* — và *đã chuyển trao quyền cho con trai năm 2017*, mở ra hệ thống mới: 'Trizin xoay vòng' giữa hai dòng Khön. Bài viết phân tích cuộc đời, vai trò bảo tồn truyền thừa Sakya qua lưu vong, hệ thống truyền thừa Khön huyết thống độc đáo, và di sản giảng pháp toàn cầu.
Tu viện Samye — Tu viện đầu tiên Tây Tạng và sự khởi đầu của Phật giáo Mật Tông
Samye (bSam yas) là tu viện Phật giáo đầu tiên được xây dựng ở Tây Tạng, hoàn thành khoảng năm 779 CE dưới sự hợp tác của ba vị: vua Trisong Detsen, đại học giả Shantarakshita, và đại sư Mật Tông Padmasambhava. Bài viết phân tích bối cảnh lịch sử, ý nghĩa kiến trúc mandala của Samye, các sự kiện quan trọng diễn ra tại đây, và vai trò không thể thay thế của Samye trong việc thiết lập Phật giáo Tibet.
Bảy Báu Vương Quyền (Saptaratna) — Bảy biểu tượng Chuyển Luân Thánh Vương trong nghệ thuật và pháp tu Mật Tông Tây Tạng
Saptaratna — bảy báu vật của Chuyển Luân Thánh Vương (Cakravartin): bánh xe vàng, ngọc như ý, hoàng hậu, đại thần, voi báu, ngựa báu, tướng quân — không chỉ là biểu tượng nghệ thuật mà là pháp tu Mạn-đà-la cúng dường, biểu trưng cho bảy phẩm chất giác ngộ. Bài viết phân tích từng báu, ý nghĩa biểu tượng, sử dụng trong nghi lễ, và áp dụng cho hành giả Việt.
Saraswati — Yang Chenma: Bồ Tát Trí Tuệ, Âm Nhạc và Nghệ Thuật trong Mật Tông Tây Tạng
Saraswati (Tạng: Yang Chenma — *dByang can ma*, 'Người sở hữu giai điệu') là Bồ Tát Trí Tuệ-Học Vấn-Nghệ Thuật quan trọng nhất của Mật Tông Tây Tạng. Bà là *Đại Mẫu* của các đại sư bác học từ Sakya Pandita đến Mipham Rinpoche. Bài viết phân tích biểu tượng học, mantra, mối quan hệ với Văn Thù, và pháp tu cho học sinh-nghệ sĩ-trí thức Việt.
Shantarakshita (Tịch Hộ) — Đại sư Ấn Độ đồng sáng lập Samye và đem giới luật đến Tây Tạng
Shantarakshita (Tịch Hộ, 725–788) là một trong ba *Tam Pháp Sư Tây Tạng* (cùng Padmasambhava và Trisong Detsen), đại sư Trung Quán–Du-già hành Ấn Độ đem hệ thống giới luật, học viện Phật giáo và triết lý Yogācāra–Madhyamaka đến Tibet. Bài viết phân tích cuộc đời, triết lý Trung Quán Du-già hành (Yogācāra-Mādhyamika), vai trò trong xây dựng Samye, sáng lập tăng đoàn Tibet đầu tiên, các tác phẩm Tattvasaṃgraha–Madhyamakālaṃkāra, và bài học cho hành giả Việt về sự cân bằng *giới–định–tuệ–mật*.
Shechen — Tu viện Nyingma của Dilgo Khyentse và truyền thống Shechen Gyaltsab–Shechen Rabjam
Shechen — một trong sáu tu viện mẹ của Nyingma — là trú xứ của hai dòng tulku quan trọng: Shechen Gyaltsab và Shechen Rabjam. Từ Kham đến Bodhanath (Nepal), Shechen đã đào tạo những vị Lama vĩ đại nhất thế kỷ 20 — đặc biệt là Dilgo Khyentse Rinpoche — và hiện vẫn là trung tâm bảo tồn nghệ thuật, âm nhạc và nghi lễ Mật Tông Tây Tạng.
Songtsen Gampo — Vua Phật giáo đầu tiên của Tây Tạng và sự khởi đầu kỷ nguyên Phật pháp
Songtsen Gampo (605/617–650 CE) là vị vua thứ 33 của triều đại Yarlung và là người đầu tiên đem Phật giáo vào Tây Tạng một cách có hệ thống. Bài viết phân tích cuộc đời ngài, hai bà hoàng hậu Phật giáo (Bhṛkutī của Nepal và Văn Thành Công Chúa của Đại Đường), việc kiến tạo Đền Jokhang và Ramoche, sáng tạo chữ Tạng dưới sự chỉ đạo của Thönmi Sambhota, dịch các kinh Phật đầu tiên, niềm tin ngài là hóa thân của Quán Thế Âm, vai trò trong Tam Pháp Vương (Songtsen Gampo - Trisong Detsen - Ralpacan), và ý nghĩa lịch sử cho hành giả Việt.
Sowa Rigpa — Y học Tibet và Yuthok Yönten Gönpo: hệ thống chữa lành Phật giáo bốn nghìn năm và cây cầu giữa Pháp và y khoa
Sowa Rigpa (gso ba rig pa — 'Khoa học chữa lành') là hệ thống y học truyền thống Phật giáo Tây Tạng, được Đại sư Yuthok Yönten Gönpo (708-833) hệ thống hóa qua kiệt tác *Tứ Mật Y Điển* (rGyud bzhi). Bài viết phân tích nền tảng triết học, ba thể dịch, mạng lưới chẩn đoán mạch-nước tiểu, dược học và quan hệ với hành trì Mật Tông.
Sukhasiddhi — Dakini của Đại Lạc Bất Tử và Vị Tổ Sư Nữ Thứ Hai của Shangpa Kagyu
Sukhasiddhi (tiếng Tạng: Dewé Drupma — 'Đại Lạc Thành Tựu Mẫu') là vị Dakini thứ hai trong hai nữ tổ sư trực truyền của Khyungpo Naljor — sáng lập viên Shangpa Kagyu. Trong khi Niguma là Dakini của 'thân ánh sáng', Sukhasiddhi là Dakini của 'đại lạc bất tử' — đạt giác ngộ ở tuổi 61 chỉ qua một bữa ăn cúng dường và bài hát đạo của Virupa. Bài viết phân tích cuộc đời phi thường, sáu yoga cốt lõi, và truyền thừa đến đương đại qua Kalu Rinpoche.
Tám Đại Bồ Tát (Aṣṭamahāputra) — Tám Đứa Con Tâm của Đức Phật và Vai Trò Trong Mạn-đà-la Mật Tông
Tám Đại Bồ Tát (Phạn: Aṣṭamahābodhisattva — Bát Đại Bồ Tát) là tám vị Bồ Tát con tâm của Đức Phật xuất hiện cùng nhau trong mọi mạn-đà-la lớn của Mật Tông Tây Tạng — Văn Thù, Quan Âm, Kim Cương Thủ, Di Lặc, Hư Không Tạng, Địa Tạng, Trừ Cái Chướng, Phổ Hiền. Bài viết phân tích chi tiết từng vị, biểu tượng học, mantra, và vị trí của các Ngài trong các mạn-đà-la chính.
Tam đại tự Gelug — Sera, Drepung và Ganden: ba trung tâm học vấn vĩ đại nhất của Phật giáo Tây Tạng
Sera, Drepung và Ganden — ba tu viện đại học của truyền thừa Gelug — từng là những trung tâm học vấn Phật giáo lớn nhất thế giới, mỗi tu viện có hơn 10.000 tăng sĩ học. Đây là cái nôi đào tạo các Geshe Lharampa, các Đạt Lai Lạt Ma, và là động lực trí tuệ của toàn bộ Tibet trong sáu thế kỷ.
Tārā Xanh (Khadiravani) — Drolma Jangkhu: Bồ Tát Hành Động Tức Thời và pháp tu cốt lõi cho hành giả Mật Tông
Tārā Xanh (Khadiravani / Drolma Jangkhu) là hóa thân hoạt động nhanh nhất của Đức Tārā — Bồ Tát Cứu Độ — với chân phải bước xuống sẵn sàng đáp lời cầu của chúng sinh. Bài viết phân tích chi tiết biểu tượng học, mười sáu hiểm nguy mà Tārā Xanh giải trừ, mantra OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ, các pháp truyền thừa và sadhana hằng ngày khả thi cho hành giả Việt.
Tāranātha — Đại sư Jonang và sự bảo tồn dòng Shentong, Kalachakra qua bốn thế kỷ vùi lấp
Tāranātha (1575–1635) là đại sư cuối cùng của truyền thừa Jonang ở Tibet trung tâm trước khi tông phái này bị đè nén dưới triều Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma cuối thế kỷ 17. Là tác giả của bộ sử học Phật giáo Ấn Độ kinh điển nhất, đại sư về Kālacakra và Shentong, ngài đã giữ nguyên ngọn lửa Jonang truyền sang Mông Cổ và sống lại tại miền Đông Tibet đến hôm nay. Bài viết phân tích cuộc đời, các tác phẩm trọng yếu, di sản đến Phật giáo Mông Cổ qua hậu thân của ngài (Jebtsundamba Khutuktu), sự phục hồi Jonang sau bảy thế kỷ vùi lấp, và bài học cho hành giả Việt về sự kiên trì giữ Pháp khi truyền thống bị đe dọa.