A-lại-da Thức

Định nghĩa đầy đủ

A-lại-da Thức (Ālaya-vijñāna) — dịch sang Hán Việt là "Tàng Thức" hay "Tạng Thức" — là khái niệm trung tâm của trường phái Du Già Hành (Yogācāra), được Vô Trước (Asaṅga) và Thế Thân (Vasubandhu) hệ thống hóa. Đây là thức thứ tám trong hệ thống tám thức, đóng vai trò "kho chứa" (ālaya) các chủng tử (bīja) – những hạt giống nghiệp do các hành động thân-khẩu-ý của bảy thức trước gieo vào. Thế Thân viết trong Duy Thức Tam Thập Tụng tụng 2-3: "Thức A-lại-da, cũng gọi là Dị thục, là Nhất thiết chủng tử thức; nó nhận lấy, duy trì, và biến hiện thành căn-thân-khí-giới; nó tương tục như dòng nước chảy." A-lại-da có ba đặc tính chính: chấp tàng (chứa giữ chủng tử), năng tàng (sinh khởi các pháp từ chủng tử), và sở tàng (bị thức thứ bảy Mạt-na chấp làm "ngã"). Trong Kim Cương Thừa, đặc biệt là Đại Viên Mãn (Dzogchen), khái niệm này được mở rộng thành Nền Tảng Phổ Quát (kun gzhi) – nhưng được phân biệt rõ với rigpa (tánh giác thuần tịnh). Longchen Rabjam trong Bảy Kho Tàng (mDzod bdun) cảnh báo rằng nhầm lẫn A-lại-da (kun gzhi) với pháp thân (rigpa) là sai lầm căn bản dẫn đến tu tập lạc lối. Khi giác ngộ, A-lại-da chuyển thành Đại Viên Cảnh trí (Ādarśa-jñāna). (Cần Đạo sư hoặc Ban biên tập thẩm định lại các phân biệt vi tế giữa kun gzhi và rigpa.)