Trụ cột · Các vị thầy của truyền thừa
Chư Tôn & Tổ Sư — Trang 2
Hiển thị 31–60 trong tổng số 66 bài.
Guhyasamāja — Bổn Tôn Mật Hội và Nền Tảng Anuttara Yoga Tantra
Guhyasamāja (Sanskrit: *Guhyasamāja* — Mật Hội, Hội Tụ Bí Mật; Wylie: *gsang ba 'dus pa* — Tập Hội Bí Mật) là một trong những Tantra cổ đại và quan trọng nhất của Anuttara Yoga Tantra — hệ thống Kim Cương Thừa cao nhất. Đặc biệt được truyền thừa Cách Lỗ tôn quý, Guhyasamāja là nền tảng cho toàn bộ hệ thống *Lam Rim* Tantra của Tsongkhapa và cửa ngõ vào các thực hành Giai Đoạn Tạo Hình và Giai Đoạn Viên Mãn.
Kalachakra — Thời Luân Kim Cương và Tantra Vũ Trụ Học
Kalachakra (Sanskrit: *Kālacakra* — Thời Luân, Bánh Xe Thời Gian; Tạng ngữ: *Dus kyi 'khor lo* — Bánh Xe Của Thời Gian) là một trong những hệ thống Tantra phức tạp và bao quát nhất trong Kim Cương Thừa — kết hợp vũ trụ học, thiên văn học, sinh lý học, và thiền định trong một hệ thống hoàn chỉnh. Quán đỉnh Kalachakra do Đức Dalai Lama cử hành là sự kiện Kim Cương Thừa lớn nhất thế giới — thu hút hàng chục nghìn người tham dự — và được tin là mang lại hòa bình cho thế giới.
Mañjuśrī — Văn Thù Bồ Tát và Nguyên Lý Trí Tuệ
Mañjuśrī (Sanskrit: *Mañjuśrī* — Vẻ Đẹp Dịu Dàng, Vinh Quang Tao Nhã; Tạng ngữ: *'Jam dpal dbyangs* — Âm Thanh Dịu Dàng Vinh Quang; Hán-Việt: Văn Thù Sư Lợi) là Bồ Tát của Trí Tuệ — hiện thân của trí tuệ không hai, sự hiểu biết trực tiếp về tánh không. Kiếm trí tuệ của Văn Thù chặt đứt mọi vô minh; cuốn kinh Prajñāpāramitā trên tay trái là nền tảng triết học. Văn Thù được thờ phụng trong tất cả các truyền thừa Kim Cương Thừa và là bổn tôn đặc biệt của hành giả học thuật, giảng sư, và những ai tìm kiếm trí tuệ sâu sắc.
Prajñāpāramitā — Mẫu Bát Nhã Ba La Mật và Nền Tảng Triết Học Kim Cương Thừa
Prajñāpāramitā (Sanskrit: *Prajñāpāramitā* — Trí Tuệ Ba La Mật Đến Bờ Kia; Tạng ngữ: *Shes rab kyi pha rol tu phyin pa* — Bát Nhã Ba La Mật) không chỉ là một bổn tôn — mà là toàn bộ nền tảng triết học của Đại Thừa và Kim Cương Thừa. Được tôn là 'Mẫu của Tất Cả Chư Phật' (*Sarvabuddhānāṃ Mātā*), Prajñāpāramitā biểu hiện trí tuệ tánh không — thực tại cuối cùng mà từ đó mọi giác ngộ phát sinh.
Samantabhadra — Phổ Hiền Như Lai và Phật Nguồn Gốc Dzogchen
Samantabhadra (Sanskrit: *Samantabhadra* — Phổ Hiền, Thiện Hảo Khắp Nơi; Tạng ngữ: *Kun tu bzang po* — Tốt Lành Toàn Khắp) trong Ninh Mã là Phật Nguồn Gốc — *Ādibuddha* — biểu tượng của bản tánh giác ngộ nguyên sơ, vốn đã thuần khiết từ vô thủy. Không phải Bồ Tát Phổ Hiền trong Kinh Hoa Nghiêm, Samantabhadra Ninh Mã là Pháp Thân tuyệt đối — trần truồng, màu xanh lam đậm, ôm phối ngẫu Samantabhadrī, biểu tượng cho sự hợp nhất bất nhị của giác ngộ.
Tara Trắng — Bích Tara và Hai Hình Thức Từ Bi Của Tara
Tara (Sanskrit: *Tārā* — Người Vượt Qua, Ngôi Sao; Tạng ngữ: *sGrol ma* — Người Giải Thoát) xuất hiện trong hai hình thức chính: Tara Xanh (*Śyāmatārā*) biểu hiện hoạt động tức thì và bảo vệ, và Tara Trắng (*Śvetātārā*) biểu hiện từ bi, tuổi thọ, và chữa lành. Nếu Tara Xanh là mặt nhanh nhẹn, năng động của từ bi — thì Tara Trắng là mặt bao la, kiên nhẫn, nuôi dưỡng. Bài viết này giới thiệu Tara Trắng và sự khác biệt giữa hai hình thức Tara chính trong Kim Cương Thừa.
Vajradhara — Kim Cương Trì và Phật Nguồn Gốc Ca Nhĩ Cư
Vajradhara (Sanskrit: *Vajradhāra* — Người Mang Kim Cương; Tạng ngữ: *rDo rje 'chang* — Kim Cương Trì) là Phật Nguồn Gốc (*Ādibuddha*) của truyền thừa Ca Nhĩ Cư — biểu tượng của Pháp Thân giác ngộ hoàn toàn trong hình thức Báo Thân. Trong khi Ninh Mã có Samantabhadra, Ca Nhĩ Cư và Cách Lỗ có Vajradhara như nguồn gốc của toàn bộ dòng truyền thừa Tantra — đặc biệt Mahamudra và các thực hành Anuttara Yoga Tantra.
Vajrakīlaya — Phổ Ba Kim Cương và Pháp Trừ Chướng Ngại Sâu Nhất
Vajrakīlaya (Sanskrit: *Vajrakīlaya* — Kim Cương Phổ Ba; Wylie: *rdo rje phur ba* — Kim Cương Cọc Nhọn) là bổn tôn hung nộ trung tâm của truyền thừa Ninh Mã (*Nyingma*) — thực hành được Padmasambhava truyền xuống đặc biệt để trừ các chướng ngại sâu nhất và tịnh hóa nghiệp nặng nhất. Pháp Khí Phurba (*phur ba* — cọc ba mũi) là biểu tượng đặc trưng của bổn tôn này.
Vajrasattva — Bổn Tôn Tịnh Hóa và Thực Hành Trăm Âm Tiết
Vajrasattva (Sanskrit: *Vajrasattva* — Kim Cương Tát Đỏa, Hữu Tình Kim Cương; Tạng ngữ: *rDo rje sems dpa'* — Dũng Sĩ Kim Cương) là bổn tôn tịnh hóa trung tâm của Kim Cương Thừa — thân trắng ngà, một mình hay với phối ngẫu, cầm kim cương chày ở tim và chuông ở hông. Thần chú trăm âm tiết (*Śatākṣara mantra*) của Ngài và hình tướng thanh tịnh là công cụ tịnh hóa mạnh nhất trong toàn bộ hệ thống Tiền Hành.
Yamantaka — Diệm Ma Đức Ca và Sự Chiến Thắng Vô Thường
Yamantaka (Sanskrit: *Yamāntaka* — Người Diệt Tử Thần; Tạng ngữ: *gShin rje gshed* — Kẻ Sát Tử Thần, còn gọi là *rDo rje 'jigs byed* — Kim Cương Đại Khủng Bố) là bổn tôn hung nộ quan trọng nhất trong truyền thừa Cách Lỗ (Gelug). Đây là hiện thân Kim Cương của Văn Thù (*Mañjuśrī*) trong hình tướng hung nộ — người chiến thắng Yama, thần chết, tượng trưng cho sự chiến thắng trí tuệ trước vô minh và vô thường.
Tara Xanh — Nguyên Hàm Giải Thoát Và Sự Bảo Hộ Tức Thì
Tara Xanh (Sanskrit: *Śyāmatārā* — Tara Màu Xanh; Tạng ngữ: *sGrol ma ljang khu* — Tara Xanh Lục) là hình thức Tara quan trọng và được thờ phụng rộng rãi nhất trong Kim Cương Thừa — hiện thân của hành động giải thoát tức thì, từ bi hoạt động không chậm trễ. Khác với Tara Trắng tập trung vào trường thọ, Tara Xanh là Tara 'chiến đấu' — bước xuống khỏi tòa sen để giải cứu chúng sinh khỏi tám nỗi sợ hãi.
Dakini — Không Hành Mẫu và Năng Lượng Giác Ngộ Nữ Tính
Dakini (Sanskrit: *Ḍākinī* — Không Hành Mẫu; Tạng ngữ: *mKha' 'gro ma* — Bà Chúa Hư Không) là một trong những biểu tượng và thực thể quan trọng nhất trong Kim Cương Thừa — hiện thân của trí tuệ nữ tính giác ngộ, người bảo hộ giáo pháp, và nguyên lý chuyển hóa tâm linh. Dakini không phải chỉ là 'nữ thần' hay 'thiên sứ' — mà là biểu hiện động của tánh giác, năng lực giải thoát hiện thân trong hình thức nữ.
Dorje Chang — Vajradhāra và Phật Pháp Thân Tối Thượng
Dorje Chang (Tạng ngữ: *rDo rje 'chang* — Người Cầm Kim Cương; Sanskrit: *Vajradhāra* — Kim Cương Trì, Kim Cương Tát Đỏa Tối Thượng) là danh hiệu của Phật Pháp Thân (*Dharmakāya*) trong hệ thống Kim Cương Thừa — nguồn gốc tối thượng của toàn bộ dòng truyền thừa. Trong Ca Nhĩ Cư và Cách Lỗ, Vajradhāra được coi là 'Phật Nguyên Thủy' — thể hiện bản tánh giác ngộ căn bản — trong khi Ninh Mã sử dụng hình tượng Phổ Hiền (*Samantabhadra*) cho cùng ý nghĩa.
Hevajra — Bổn Tôn Trung Tâm của Truyền Thừa Tát Ca
Hevajra (Sanskrit: *Hevajra* — Ha! Kim Cương; Tạng ngữ: *Kye rdo rje* — Kim Cương Hỷ Lạc) là Bổn Tôn trung tâm của truyền thừa Tát Ca (Sakya) và một trong những Bổn Tôn quan trọng nhất của Tantra Mẹ (*Mātr̥tantra*) trong Kim Cương Thừa. Hevajra Tantra — văn bản gốc của truyền thống này — là một trong những Tantra Vô Thượng Du Già được nghiên cứu và thực hành rộng rãi nhất, đặc biệt nhấn mạnh sự hợp nhất của Đại Lạc và Tánh Không như con đường trực tiếp đến giác ngộ.
Quán Thế Âm — Bồ Tát Từ Bi và Bổn Tôn Hộ Trì Tây Tạng
Quán Thế Âm (Sanskrit: *Avalokiteśvara* — Người Nhìn Xuống với Âm Thanh; Tạng ngữ: *sPyan ras gzigs* — Người Nhìn với Con Mắt Từ Bi) là Bồ Tát Từ Bi quan trọng nhất trong toàn bộ Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa — và là Bổn Tôn đặc biệt hộ trì xứ Tây Tạng, nơi Ngài hóa thân qua dòng Đạt Lai Lạt Ma. Minh chú sáu âm tiết *OM MANI PADME HŪṂ* của Ngài là minh chú được trì tụng nhiều nhất trên thế giới.
Tara Trắng — Bổn Tôn Trường Thọ và Từ Bi Sâu Lặng
Tara Trắng (Sanskrit: *Sitātārā* — Tara Trắng; Tạng ngữ: *sGrol dkar* — Người Giải Thoát Trắng) là một trong những Bổn Tôn được tôn kính nhất trong Kim Cương Thừa — đặc biệt gắn liền với thực hành cầu nguyện Trường Thọ và chữa lành. Khác với Tara Xanh (nổi tiếng với sự nhanh nhẹn và bảo hộ), Tara Trắng biểu tượng cho chiều sâu của từ bi, trí tuệ thanh tịnh, và năng lực trường thọ — được gọi là 'Mẹ của tất cả chư Phật' trong nhiều truyền thống.
Vajradhara — Phật Bản Sơ và Nguồn Gốc của Kim Cương Thừa
Vajradhara (Sanskrit: *Vajradhara* — Người Cầm Giữ Kim Cương; Tạng ngữ: *rDo rje 'chang* — Kim Cương Trì) là Phật Bản Sơ (*Ādibuddha*) — nguồn gốc tối thượng của toàn bộ Kim Cương Thừa theo truyền thừa Ca Nhĩ Cư (*Kagyu*) và Cách Lỗ (*Gelug*). Ngài không phải là một Phật lịch sử hay huyền thoại mà là biểu tượng của **trạng thái giác ngộ tối thượng** — Phật Quả hoàn toàn — từ đó xuất phát toàn bộ dòng truyền thừa Kim Cương Thừa.
Vajrayoginī — Bổn Tôn Nữ Tantric và Năng Lượng Chuyển Hóa
Vajrayoginī (Sanskrit: *Vajrayoginī* — Người Nữ Thực Hành Kim Cương; Tạng ngữ: *rDo rje rnal 'byor ma* — Người Nữ Thiền Định Kim Cương) là một trong những Bổn Tôn nữ quan trọng và được thực hành rộng rãi nhất trong Kim Cương Thừa — đặc biệt trong truyền thừa Tát Ca (*Sakya*) và Ca Nhĩ Cư (*Kagyu*). Ngài là biểu tượng của tánh giác thuần túy vượt qua mọi ô nhiễm, của năng lượng chuyển hóa mạnh mẽ nhất, và của Bổn Tôn nữ Yidam (*iṣṭadevatā*) hàng đầu trong Tantra Mẹ (*Mātrātantra*).
Chakrasamvara — Thắng Lạc Kim Cương và Thực Hành Mẫu Thân Tantra
Chakrasamvara (Sanskrit: *Cakrasaṃvara* — Bánh Xe Tối Thắng, Thắng Lạc Kim Cương; Tạng ngữ: *'Khor lo bde mchog* — Bánh Xe Đại Lạc Tối Thượng) là một trong những Bổn Tôn quan trọng nhất của truyền thống Mẫu Thân Tantra (*Mātr̥tantra*) trong Kim Cương Thừa — hệ thống thực hành cao cấp đặc biệt nhấn mạnh sự chuyển hóa năng lượng vi tế thông qua du già thân (*kāyayoga*) và năng lượng hỷ lạc-tánh không (*bliss-emptiness*). Chakrasamvara được thực hành rộng rãi trong truyền thống Ca Nhĩ Cư, Tát Ca, và Cách Lỗ.
Phật A Di Đà — Amitābha và Cõi Tịnh Độ Cực Lạc
Phật A Di Đà (Sanskrit: *Amitābha* — Vô Lượng Quang; *Amitāyus* — Vô Lượng Thọ; Tạng ngữ: *'Od dpag med* — Ánh Sáng Vô Lượng) là một trong những Bổn Tôn được tôn kính rộng rãi nhất trong toàn bộ thế giới Phật giáo — từ Tịnh Độ Tông Trung Hoa và Nhật Bản đến Kim Cương Thừa Tây Tạng. Ngài cai quản cõi Cực Lạc (*Sukhāvatī* — cõi giới thanh tịnh phương Tây), nơi mà theo kinh điển mọi chúng sinh có thể tái sinh để hoàn thiện con đường giác ngộ trong điều kiện thuận lợi nhất.
Phổ Hiền Bồ Tát — Samantabhadra và Bản Tánh Nguyên Sơ trong Đại Viên Mãn
Phổ Hiền Bồ Tát (Sanskrit: *Samantabhadra* — Phổ Hiền, Thiện Khắp Nơi; Tạng ngữ: *Kun tu bzang po* — Tốt Lành Khắp Nơi) có hai ý nghĩa khác biệt trong Phật giáo: trong Đại Thừa Trung Hoa và Nhật Bản, Ngài là Bồ Tát của Hạnh Nguyện nổi tiếng với mười đại nguyện; trong Kim Cương Thừa Tây Tạng — đặc biệt truyền thừa Ninh Mã và Đại Viên Mãn — Ngài là Phật Nguyên Sơ (*Ādibuddha*) biểu tượng của Bản Tánh Tánh Giác thuần tịnh vốn sẵn có của tất cả chúng sinh.
Vajrasattva — Thực Hành Thanh Tịnh và Bổn Tôn Của Sự Tẩy Trần
Vajrasattva (Sanskrit: *Vajrasattva* — Kim Cương Tát Đỏa, Kim Cương Hữu Tình; Tạng ngữ: *rDo rje sems dpa'* — Kim Cương Tâm Hữu) là Bổn Tôn thanh tịnh nghiệp lực quan trọng nhất trong Kim Cương Thừa — và là thực hành trung tâm của Tiền Hành (*Ngöndro*). Thực hành Vajrasattva kết hợp quán tưởng, tụng minh chú trăm âm tiết (*śatakarā* — Bách Tự Minh*), và bốn lực đối trị để thanh lọc nghiệp lực tiêu cực và phục hồi Samaya bị vi phạm.
Văn Thù Sư Lợi — Bổn Tôn Trí Tuệ và Kiếm Pháp Cắt Đứt Vô Minh
Văn Thù Sư Lợi (Sanskrit: *Mañjuśrī* — Diệu Đức, Diệu Cát Tường; Tạng ngữ: *'Jam dpal dbyangs* — Văn Thù Diệu Âm) là Bổn Tôn của trí tuệ siêu việt trong Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa — Bồ Tát biểu tượng cho sự hiểu biết trực tiếp về Tánh Không, cầm thanh kiếm lửa cắt đứt mọi vô minh và ảo tưởng. Ngài là một trong những Bồ Tát được thờ phụng rộng rãi nhất trong toàn bộ truyền thống Phật giáo Á Đông.
Liên Hoa Sinh — Guru Rinpoche và Huyền Thoại Đấng Khai Sáng Kim Cương Thừa Tây Tạng
Liên Hoa Sinh (*Padmasambhava* — Guru Rinpoche) là nhân vật trung tâm của Kim Cương Thừa Tây Tạng — vị Đạo sư Ấn Độ thế kỷ 8 đã chinh phục các lực lượng địa phương, xây Tu viện Samye đầu tiên, và truyền giáo pháp bí mật bằng cách giấu *terma* (kho tàng pháp) chờ đến đúng thời cơ.
Quan Thế Âm — Bồ-tát Từ Bi và Thực Hành OM MANI PADME HŪṂ
Quan Thế Âm (Sanskrit: *Avalokiteśvara* — Quán Tự Tại) là Bồ-tát của Từ Bi — vị Bồ-tát được tôn kính nhất trong toàn bộ Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa. Ở Tây Tạng, Ngài là vị Bổn thổ bảo hộ của đất nước và câu thần chú OM MANI PADME HŪṂ của Ngài là thần chú phổ biến nhất thế giới.
Tara Trắng — 21 Lời Tán Thán và Thực Hành Trường Thọ
Tara Trắng (Sanskrit: *Śvetā Tārā* — Trắng Cứu Độ Mẫu) là một trong hai hình tướng chính của Tara — vị Nữ Bồ-tát đặc biệt được thờ phụng trong Kim Cương Thừa với 21 hình tướng khác nhau. Tara Trắng được liên kết với thực hành trường thọ, chữa bệnh, và bảy con mắt của Ngài nhìn thấy khổ đau của chúng sinh khắp bảy cõi.
Tara Xanh — Lục Độ Mẫu và Bổn Tôn Hành Động Nhanh Chóng
Tara Xanh (Sanskrit: *Śyāmatārā* — Tara Xanh; Tạng ngữ: *rJe btsun sgrol ma* — Thánh Mẫu Giải Thoát) là một trong những Bổn Tôn được thờ phụng rộng rãi nhất trong Phật giáo Tây Tạng — nữ Bổn Tôn của từ bi nhanh chóng, giải thoát khỏi tám mối nguy hiểm, và là biểu tượng của sự giác ngộ hoạt động không ngừng nghỉ. Bà được tôn kính là 'Mẹ của tất cả các Đức Phật' và là biểu tượng của nguyên lý nữ tính trong giác ngộ.
Vajradhara — Kim Cương Trì và Pháp Thân Bổn Sư
Vajradhara (Sanskrit: *Vajradhara* — Kim Cương Trì; Tạng ngữ: *rDo rje 'chang*) là Pháp Thân Phật (*Dharmakāya Buddha*) trong Kim Cương Thừa — biểu tượng của giáo lý Tan-tra tối thượng và được tôn kính là Bổn Sư nguyên thủy trong truyền thừa Ca Nhĩ Cư và nhiều truyền thừa Kim Cương Thừa khác.
Vajrakilaya — Kim Cương Quyết và Bổn Tôn Diệt Trừ Chướng Ngại
Vajrakilaya (Sanskrit: *Vajrakīlaya* — Kim Cương Quyết; Wylie: *rdo rje phur ba*) là một trong những Bổn tôn Phẫn Nộ quan trọng nhất và được thực hành rộng rãi nhất trong truyền thừa Ninh Mã — vị Bổn tôn được gọi đến để diệt trừ chướng ngại bên trong (phiền não) và bên ngoài (điều kiện bất lợi), và là Bổn tôn đặc biệt liên quan đến sức mạnh của Guru Rinpoche tại Tây Tạng.
Kim Cương Thủ — Bồ-tát Quyền Năng và Người Bảo Vệ Giáo Pháp
Kim Cương Thủ (Sanskrit: *Vajrapāṇi* — Kim Cương Thủ) là Bồ-tát của Quyền Năng — vị bảo vệ dữ tợn nhất trong Kim Cương Thừa, cầm kim cương chùy (*vajra*) sấm sét, tiêu diệt mọi chướng ngại và bảo vệ giáo pháp. Cùng với Quan Thế Âm và Văn Thù, Ngài tạo thành Tam Tôn bảo hộ thiêng liêng.