Từ khóa
#dat-lai-lat-ma
32 bài viết liên quan đến chủ đề này.
Kim Cương Thừa và Khoa học hiện đại — Đối thoại thực chất giữa hai truyền thống tri thức
Cuộc đối thoại giữa Đức Đạt-lai Lạt-ma 14 và các nhà khoa học thần kinh đã tạo ra một lĩnh vực nghiên cứu mới: khoa học thiền định. Nhưng đâu là điểm gặp gỡ thực sự, đâu là ranh giới mà hai bên không thể dịch chuyển? Bài viết phân tích không thiên vị về những gì khoa học đã xác nhận, những gì vẫn còn mở, và những điểm Kim Cương Thừa không thể bị thu gọn vào khoa học thực nghiệm.
MớiKhủng hoảng khí hậu và Kim Cương Thừa — Trách nhiệm môi trường qua lăng kính Phật giáo
Phật giáo Kim Cương Thừa có giáo lý gì về mối quan hệ giữa con người và môi trường? Từ quan niệm về tính tương thuộc (interdependence), đến truyền thống bảo vệ thiên nhiên ở Tây Tạng, đến tiếng nói của Đức Đạt-lai Lạt-ma 14 về biến đổi khí hậu — bài viết khám phá đóng góp của Kim Cương Thừa cho đối thoại toàn cầu về khủng hoảng sinh thái, và ý nghĩa thực tiễn cho hành giả hiện đại.
MớiTulku — Hệ thống Tái Sinh và Truyền thừa Đạt-lai Lạt-ma trong Phật giáo Tây Tạng
*Tulku* (Tạng: *sprul sku* — 'hóa thân') là *hệ thống* công nhận một đứa trẻ là *tái sinh* của một Đạo sư đã viên tịch — đặc trưng quan trọng nhất của Phật giáo Tây Tạng. Bắt đầu thế kỷ XIII với Karmapa, hệ thống này tạo ra *truyền thừa Đạt-lai Lạt-ma* và hàng nghìn dòng tulku khác. Bài viết phân tích cơ sở triết học, quy trình nhận diện, lịch sử, các trường hợp đặc biệt, và tranh luận hiện đại.
Dilgo Khyentse Rinpoche – Sư Tử Pháp Tòa Của Thế Kỷ Hai Mươi
Dilgo Khyentse Rinpoche (1910-1991) là một trong những Đạo sư Kim Cương Thừa vĩ đại nhất thế kỷ 20 — kho tàng sống của truyền thừa Rime, thầy giáo của Đức Đạt-lai Lạt-ma, và người duy trì ngọn lửa Pháp Bảo Tây Tạng qua thảm họa xâm lăng.
Cuộc lưu vong 1959 — Tác động lâu dài với Phật giáo Tây Tạng
Cuộc lưu vong 1959 khi Đức Đạt Lai Lạt Ma và hàng trăm nghìn người Tây Tạng rời Tây Tạng là một trong những sự kiện quan trọng nhất thế kỷ 20 — nghịch lý thay, nó lại giúp Kim Cương Thừa lan rộng khắp thế giới.
Dharamsala: Thủ Đô Tâm Linh của Phật Giáo Tây Tạng Lưu Vong
Dharamsala ở Himachal Pradesh, Ấn Độ là nơi Đức Đạt Lai Lạt Ma và chính phủ Tây Tạng lưu vong đặt trụ sở — trung tâm của nền văn hóa và tâm linh Tây Tạng tại hải ngoại.
Ganden Phodrang – Chính quyền Đạt Lai Lạt Ma và lịch sử Tây Tạng
Tìm hiểu về Ganden Phodrang, hệ thống chính quyền Tây Tạng do Đức Đạt Lai Lạt Ma lãnh đạo từ thế kỷ XVII đến ngày nay, và vai trò của nó trong lịch sử Kim Cương Thừa.
Truyền thừa Cách Lỗ – Lịch sử và hệ thống Lam-rim
Tìm hiểu lịch sử truyền thừa Cách Lỗ (Gelug), người sáng lập Tông Khách Ba, và hệ thống Lam-rim (Lộ Trình Giác Ngộ) đã định hình Phật giáo Tây Tạng.
Giáo phái và chính trị Tây Tạng – Mối quan hệ phức tạp
Tìm hiểu mối quan hệ phức tạp giữa các giáo phái Phật giáo Tây Tạng và quyền lực chính trị qua nhiều thế kỷ, từ thế kỷ XIII đến hiện đại.
Kalachakra Initiations — Lịch Sử và Ý Nghĩa Hiện Đại
Tổng quan về các lễ Quán Đỉnh Kalachakra lớn trong lịch sử hiện đại — từ lần đầu tiên Đức Đạt Lai Lạt Ma truyền pháp đến các sự kiện quy mô hàng trăm ngàn người trên toàn thế giới.
Cung điện Potala – Kiệt tác kiến trúc và tâm linh của Tây Tạng
Cung điện Potala, biểu tượng vĩnh cửu của Tây Tạng, là tổng hợp hoàn hảo của kiến trúc, nghệ thuật và tâm linh Kim Cương Thừa, từng là nơi ở của các Đức Đạt Lai Lạt Ma qua nhiều thế kỷ.
Drepung — Tu viện lớn nhất Tây Tạng và trường đại học Phật giáo của thế giới cổ đại
Drepung (Bras spungs) từng là tu viện lớn nhất thế giới với hơn 10.000 tu sĩ — trung tâm học thuật Gelug vĩ đại nhất, nơi đào tạo hàng chục thế hệ Geshe và các vị Đạt Lai Lạt Ma trước khi di chuyển đến Cung điện Potala.
Gendun Drup — Đệ Nhất Đạt Lai Lạt Ma và người sáng lập tu viện Tashilhunpo
Gendun Drup (1391–1474) là vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên — mặc dù danh hiệu 'Dalai Lama' chỉ được đặt sau này khi truy phong. Là một trong những đệ tử trực tiếp xuất sắc nhất của Tsongkhapa, ngài đã sáng lập tu viện Tashilhunpo năm 1447 và đặt nền móng cho sự phát triển truyền thừa Cách Lỗ tại Tsang. Bài viết giới thiệu cuộc đời, các tác phẩm cốt lõi, đóng góp cho học thuật Phật giáo Tibet, và bài học cho hành giả Việt.
Gendun Gyatso — Đệ Nhị Đạt Lai Lạt Ma và sự khẳng định truyền thống tulku trong Cách Lỗ
Gendun Gyatso (1475–1542) là vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên được nhận diện như một tulku — người tái sinh có truyền thừa rõ ràng. Cuộc đời Ngài đã thiết lập khuôn mẫu nhận diện hóa thân kéo dài đến tận hôm nay, đồng thời đặt nền tảng tổ chức cho hệ phái Cách Lỗ trong giai đoạn còn non trẻ.
Jamphel Gyatso — Đệ Bát Đạt Lai Lạt Ma và sự bảo tồn Cách Lỗ trong thời đại đầy biến động
Jamphel Gyatso (1758–1804) là Đệ Bát Đạt Lai Lạt Ma — vị có thời gian trị vì lâu nhất trong số các Đạt Lai Lạt Ma từ Đệ Lục đến Đệ Thập Tam. Cuộc đời Ngài đánh dấu giai đoạn 'lặng' giữa các sóng gió chính trị, đặt nền móng cho hai công trình quan trọng nhất của Lhasa: Norbulingka và quy chế Đạt Lai Lạt Ma chuẩn mực.
Kelzang Gyatso — Đệ Thất Đạt Lai Lạt Ma và sự khẳng định hệ thống trị vì hai-trong-một của Cách Lỗ
Kelzang Gyatso (1708–1757) là Đệ Thất Đạt Lai Lạt Ma — vị đã chính thức khai triển hệ thống 'Đạt Lai Lạt Ma trị vì' sau khi Mãn Châu Càn Long đẩy lùi cuộc xâm lăng Dzungar năm 1720. Cuộc đời Ngài đặt nền cho mô hình 'hai-trong-một' (tâm linh và chính trị) sẽ được duy trì đến Đệ Thập Tam và Đệ Thập Tứ.
Lobsang Gyatso — Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma và sự thiết lập quyền lực chính trị-tôn giáo Tibet
Lobsang Gyatso (1617–1682), Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma, được tôn xưng là 'Đại Đệ Ngũ' — vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên thiết lập quyền lực chính trị-tôn giáo Tibet, xây dựng cung điện Potala biểu tượng và thực hiện tinh thần Rime hòa hợp các truyền thừa. Bài viết phân tích cuộc đời, công lao và bài học cho hành giả Việt về mô hình lãnh đạo Phật giáo trong xã hội thế tục.
Lungtok Gyatso — Đệ Cửu Đạt Lai Lạt Ma và bi kịch của truyền thừa thế kỷ 19
Lungtok Gyatso (1805–1815) là Đệ Cửu Đạt Lai Lạt Ma — vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên trong chuỗi bốn vị viên tịch trẻ liên tiếp giữa thế kỷ 19. Cuộc đời ngắn ngủi 10 năm của Ngài đặt ra những câu hỏi sâu sắc về sự can thiệp chính trị của Mãn Châu, về Quy chế Bình Vàng, và về bài học vô thường giữa thời mạt pháp.
Phật Giáo và Khoa Học Hiện Đại — Cuộc Đối Thoại Lịch Sử
Từ thập niên 1980, Đức Đạt Lai Lạt Ma XIV đã tiên phong trong cuộc đối thoại giữa Phật giáo và khoa học hiện đại — đặc biệt thần kinh học, vật lý lượng tử và tâm lý học. Bài viết khám phá những điểm hội tụ và khác biệt thú vị, và lý do tại sao cuộc đối thoại này quan trọng cho cả hai phía.
Sonam Gyatso — Đệ Tam Đạt Lai Lạt Ma và nguồn gốc danh hiệu Dalai Lama
Sonam Gyatso (1543–1588) là vị đầu tiên thực sự được trao danh hiệu 'Dalai Lama' — danh hiệu mà sau này được áp dụng truy phong cho hai vị tiền bối. Năm 1578, tại cuộc gặp lịch sử với Altan Khan của Mông Cổ, ngài nhận danh xưng 'Dalai Lama' (Đại Hải Đạo Sư) và đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc đưa Phật giáo Tibet đến Mông Cổ. Bài viết giới thiệu cuộc đời, hành trình truyền giáo Mông Cổ, ý nghĩa của danh hiệu, và bài học cho hành giả Việt.
Thubten Gyatso — Đệ Thập Tam Đạt Lai Lạt Ma và sự thức tỉnh hiện đại của Tibet
Thubten Gyatso (1876–1933), Đệ Thập Tam Đạt Lai Lạt Ma, là vị Đại sư đã đưa Tibet vào thời hiện đại — tuyên bố độc lập năm 1913, cải cách tu viện, hiện đại hóa giáo dục và quân đội, và *tiên đoán chính xác cuộc khủng hoảng sẽ đến với Phật giáo Tibet trong tương lai*. Bài viết phân tích bối cảnh, công lao và bài học cho hành giả Việt về tu hành trong thời đại biến chuyển.
Tsongkhapa — Nhà Cải Cách Vĩ Đại và Người Sáng Lập Truyền Thừa Cách Lỗ
Tsongkhapa Lobsang Drakpa (*rJe Tsong kha pa Blo bzang grags pa*; 1357–1419) là học giả và nhà cải cách vĩ đại nhất của Phật giáo Tây Tạng — người tổng hợp toàn bộ giáo lý Phật giáo thành hệ thống Lam Rim hoàn chỉnh, phục hồi giới luật nghiêm túc, và sáng lập truyền thừa Cách Lỗ (*Gelug*) — truyền thừa mà Đức Đạt-lai Lạt-ma là người kế thừa.
Tsultrim Gyatso — Đệ Thập Đạt Lai Lạt Ma và sự hoàn thiện cung điện Norbulingka
Tsultrim Gyatso (1816–1837) là Đệ Thập Đạt Lai Lạt Ma — vị tiếp theo trong chuỗi bốn vị viên tịch trẻ liên tiếp giai đoạn 1815–1875. Cuộc đời 21 năm của Ngài đã đặt nền móng cho sự hoàn thiện cung điện mùa hè Norbulingka và cho mô hình Đạt Lai Lạt Ma 'thực hành thuần khiết' giữa những biến động chính trị thế kỷ 19.
Yonten Gyatso — Đệ Tứ Đạt Lai Lạt Ma và vị Đạt Lai Lạt Ma duy nhất sinh ngoài Tibet
Yonten Gyatso (1589–1617), Đệ Tứ Đạt Lai Lạt Ma, là vị duy nhất sinh ngoài Tibet — chắt của Altan Khan, sinh tại Mông Cổ. Bài viết phân tích bối cảnh đặc biệt của tái sinh Mông Cổ, hành trình về Tibet, đào tạo tại Drepung, vai trò trong việc củng cố Cách Lỗ giữa thời kỳ áp lực Tsangpa, và bài học cho hành giả Việt về sự vượt biên giới của giáo pháp.
Cuộc lưu vong 1959 — Bước ngoặt định mệnh của Phật giáo Tây Tạng và sự ra đời của 'Tibet ngoài Tibet'
Ngày 17/3/1959, *Đức Đạt Lai Lạt Ma 14 đào thoát khỏi Lhasa* trong đêm tối, vượt núi Himalaya 14 ngày đến Ấn Độ. Sự kiện *thay đổi vĩnh viễn lịch sử Phật giáo Tây Tạng* — *từ truyền thống đóng kín trên cao nguyên 1.300 năm trở thành Phật giáo toàn cầu*. Trong 6 tháng tiếp theo, *80.000 tu sĩ-cư sĩ Tibet đào thoát qua Himalaya*. Bài viết phân tích bối cảnh trước 1959, diễn biến cuộc đào thoát, sự thiết lập 'Tibet ngoài Tibet' tại Dharamsala, và *bài học cho hành giả Việt về sự bền vững của Pháp trong mất mát*.
Lhamo Latso — Hồ tiên tri thiêng của Tây Tạng và truyền thống tìm tulku qua thị kiến trong nước
Lhamo Latso (lha mo bla mtsho — 'Hồ Tâm Hồn của Nữ Thần') là một trong những địa điểm thiêng nhất Phật giáo Tây Tạng — hồ nhỏ nằm ở độ cao 5.300m thuộc tỉnh Lhokha, được tin có khả năng hiển thị thị kiến tiên tri trên mặt nước. Hồ đóng vai trò quan trọng trong việc tìm tulku của Đức Đạt Lai Lạt Ma qua nhiều đời. Bài viết phân tích nguồn gốc, vai trò Hộ Pháp Palden Lhamo, lịch sử các tulku được tìm qua hồ, kinh nghiệm hành hương, và cách hành giả Việt nên tiếp cận hiện tượng tiên tri thị kiến.
Mönlam Chenmo — Đại Lễ Cầu Nguyện của Phật giáo Tây Tạng và 15 ngày thiêng đầu năm
Mönlam Chenmo (Đại Lễ Cầu Nguyện) là *lễ hội cầu nguyện lớn nhất Phật giáo Tây Tạng* — kéo dài 15 ngày từ mùng 4 đến 25 Tết Losar, tập hợp hàng vạn tu sĩ-cư sĩ tại Lhasa-Bodh Gaya-Dharamsala. Được Tsongkhapa thiết lập năm 1409 tại Lhasa và do Đức Đạt Lai Lạt Ma 14 phục dựng tại Bodh Gaya 2002, lễ hội kết hợp tụng kinh tập thể, biện luận triết học (Geshe Lharampa), nghi thức Avalokiteshvara, và đại Pháp Hội. Bài viết phân tích lịch sử, cấu trúc 15 ngày, ý nghĩa tâm linh, và hướng dẫn cho hành giả Việt muốn tham dự.
Nechung Oracle — Quốc Thần Tây Tạng và truyền thống vấn ý hộ pháp Pehar trong Phật giáo Tibet
Nechung Oracle (Tạng: gNas chung sku rten) là 'Quốc Thần Tây Tạng' — vị medium của Hộ Pháp Pehar Gyalpo, được Đức Đạt Lai Lạt Ma và Chính phủ Tibet vấn ý từ thế kỷ 17 cho đến nay. Bài viết phân tích nguồn gốc Padmasambhava và Hộ Pháp Pehar, lịch sử Nechung Monastery tại Lhasa và lưu vong tại Dharamsala, nghi thức nhập định trong các sự kiện trọng đại, vai trò Pehar trong vũ trụ học Mật Tông, và cách hành giả Việt nên hiểu hiện tượng oracle mà không rơi vào mê tín.
Tashilhunpo — Trú xứ của Panchen Lama và truyền thừa Gelug ở Tsang
Tashilhunpo — tu viện Gelug vĩ đại nhất ngoài Tam Đại Tự Lhasa — là trú xứ chính thức của Panchen Lama, vị Lama thứ hai của Phật giáo Tibet sau Đạt Lai Lạt Ma. Bài viết phân tích lịch sử sáng lập 1447, dòng Panchen Lama 11 đời, vai trò trong việc nhận diện Đạt Lai Lạt Ma, sự phá hủy 1959 và tái thiết tại Bylakuppe (Karnataka, Ấn Độ).
Tsangyang Gyatso — Đệ Lục Đạt Lai Lạt Ma và những vần thơ tình giấu dấu chân Mật Tông
Đệ Lục Đạt Lai Lạt Ma Tsangyang Gyatso (1683–1706) là một trong những hình tượng kỳ lạ nhất lịch sử Phật giáo Tibet — vị tu sĩ tối cao trả áo, viết thơ tình, lang thang phố Lhasa đêm khuya. Đằng sau lớp vỏ 'phá giới' ấy là gì? Một bậc thành tựu giả Mật Tông hay một thanh niên lạc lối giữa cơn lốc chính trị?
Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 Tenzin Gyatso — cuộc đời, giáo huấn, và di sản đối với Phật giáo thế giới
Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 Tenzin Gyatso là vị Lama Tây Tạng được biết đến rộng rãi nhất thế giới hiện đại. Cuộc đời ngài — từ cậu bé nông thôn Lhamo Dondrub được tìm thấy là tulku, qua cuộc lưu đày 1959, đến khi trở thành biểu tượng hòa bình toàn cầu — là một bài học sống động về Phật pháp trong thế giới đương đại.
Palden Lhamo — Nữ Hộ Pháp Tối Thượng Của Tây Tạng
Palden Lhamo (Cát Tường Thiên Mẫu) là vị nữ Hộ Pháp tối thượng của Tây Tạng, người bảo hộ chính thức của Đức Đạt-lai Lạt-ma và Chính phủ Tây Tạng lưu vong. Bài viết phân tích nguồn gốc, huyền thoại lời thề khủng khiếp, biểu tượng học, mantra, và mối liên hệ với hồ Lhamo Latso tiên đoán tái sinh.