Từ khóa
#cách lỗ
27 bài viết liên quan đến chủ đề này.
Guhyasamāja Tantra — Cha của Mọi Mật Điển và Hệ Thống Thực Hành Hoàn Chỉnh
Guhyasamāja Tantra (Mật Tập Tantra — Cha của Mọi Mật Điển) là một trong những Anuttarayoga Tantra cổ xưa và quan trọng nhất, nền tảng cho toàn bộ hệ thống thực hành Mật điển Tây Tạng đặc biệt trong truyền thừa Cách Lỗ.
MớiLamrim Chenmo của Tsongkhapa — Giải thích đại lộ trình Bồ-đề của truyền thừa Cách Lỗ
*Lamrim Chenmo* (Tạng: *lam rim chen mo* — 'Đại Lộ Trình Bồ-đề') của Tsongkhapa (1357–1419) là *kiệt tác lộ trình tu tập* hoàn chỉnh nhất trong văn học Phật giáo Tạng. Tác phẩm 1000+ trang trình bày toàn bộ con đường từ nhập môn đến giác ngộ qua *ba phạm vi đệ tử* — và đặt nền tảng triết học cho truyền thừa Cách Lỗ. Đây là tác phẩm gối đầu giường cho mọi hành giả Gelug và là cẩm nang chuẩn cho lộ trình Bồ-đề trong tất cả các truyền thừa.
MớiPhật Giáo Tây Tạng: Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển
Từ những cuộc truyền giáo đầu tiên vào thế kỷ 7 đến khi trở thành nền văn minh tâm linh độc đáo nhất trên thế giới — lịch sử Phật giáo Tây Tạng là câu chuyện về sự gặp gỡ giữa Đạo pháp và vùng đất mái nhà thế giới.
Yamāntaka – Kẻ Chinh Phục Thần Chết Và Con Đường Cha Tantra
Yamāntaka (Diêm Mạn Đức Ca – Kẻ Kết Thúc Yama) là một trong những Bổn Tôn Phẫn Nộ quan trọng nhất của Kim Cương Thừa — biểu tượng của trí tuệ Văn Thù Sư Lợi chinh phục tử thần và vô minh, đặc biệt được tôn thờ trong truyền thừa Cách Lỗ.
Guhyasamāja — Bổn Tôn Mật Hội và Nền Tảng Anuttara Yoga Tantra
Guhyasamāja (Sanskrit: *Guhyasamāja* — Mật Hội, Hội Tụ Bí Mật; Wylie: *gsang ba 'dus pa* — Tập Hội Bí Mật) là một trong những Tantra cổ đại và quan trọng nhất của Anuttara Yoga Tantra — hệ thống Kim Cương Thừa cao nhất. Đặc biệt được truyền thừa Cách Lỗ tôn quý, Guhyasamāja là nền tảng cho toàn bộ hệ thống *Lam Rim* Tantra của Tsongkhapa và cửa ngõ vào các thực hành Giai Đoạn Tạo Hình và Giai Đoạn Viên Mãn.
Lam Rim — Đường Đến Giác Ngộ và Con Đường Tuần Tự Của Cách Lỗ
Lam Rim (Tạng ngữ: *lam rim* — Các Giai Đoạn Của Con Đường; Sanskrit: *Mārgakrama*) là hệ thống trình bày con đường giác ngộ Phật giáo theo từng giai đoạn tuần tự — từ người căn bản đến người căn bản trung bình đến người căn bản cao — phù hợp với mọi trình độ hành giả. Được Tsongkhapa (*Tsong kha pa*, 1357–1419) hệ thống hóa trong tác phẩm *Lam Rim Chenmo* (Đại Đạo Thứ Đệ), Lam Rim là trái tim của giáo lý Cách Lỗ và là một trong những hệ thống trình bày con đường Phật giáo đầy đủ và có hệ thống nhất từ trước đến nay.
Tsongkhapa — Người Sáng Lập Truyền Thừa Cách Lỗ và Di Sản Cải Cách
Tsongkhapa (Tạng ngữ: *Tsong kha pa Blo bzang grags pa* — Bậc Xuất Chúng Từ Vùng Tsongkha, 1357–1419) là nhà cải cách Phật giáo vĩ đại nhất Tây Tạng — người sáng lập truyền thừa Cách Lỗ (*Dge lugs* — Mỹ Đức, hay Hoàng Giáo), học giả phi thường, và thiền sư chứng ngộ. Tác phẩm *Lam Rim Chen Mo* (Đại Luận về Các Giai Đoạn Con Đường Giác Ngộ) của ông là một trong những trước tác quan trọng nhất trong lịch sử Phật giáo.
Atisha và Truyền Thừa Kadam — Người Mang Lamrim Đến Tây Tạng
Atisha Dīpaṃkara Śrījñāna (Sanskrit: *Atīśa Dīpaṃkara Śrījñāna* — Ánh Sáng Khai Sáng Vinh Quang Trí Tuệ; Tạng ngữ: *Jo bo rje* — Ngài Quý Tộc, 982–1054) là đại học giả và Đạo Sư Ấn Độ đến Tây Tạng vào thế kỷ 11, mang đến một cuộc Phục Hưng Phật giáo sau giai đoạn bị đàn áp. Atisha là người hệ thống hóa con đường Phật giáo thành Lamrim — Các Giai Đoạn Con Đường — nền tảng của truyền thừa Kadam và sau này là Cách Lỗ.
Tsongkhapa — Đại Cải Cách và Sự Thành Lập Truyền Thừa Cách Lỗ
Tsongkhapa (Tạng ngữ: *Tsong kha pa Blo bzang grags pa*, 1357–1419) là nhà cải cách tôn giáo, học giả, và hành giả vĩ đại nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng thời trung cổ — người thành lập truyền thừa Cách Lỗ (*Gelug*), viết những tác phẩm triết học Phật giáo sâu sắc nhất bằng Tạng ngữ, và để lại một hệ thống đào tạo tu sĩ ảnh hưởng đến hàng triệu người cho đến ngày nay. Truyền thừa Cách Lỗ mà Ngài thành lập hiện là dòng truyền thừa lớn nhất của Phật giáo Tây Tạng, với Đức Đạt Lai Lạt Ma là lãnh đạo tâm linh.
Truyền thừa Cách Lỗ – Lịch sử và hệ thống Lam-rim
Tìm hiểu lịch sử truyền thừa Cách Lỗ (Gelug), người sáng lập Tông Khách Ba, và hệ thống Lam-rim (Lộ Trình Giác Ngộ) đã định hình Phật giáo Tây Tạng.
Lamrim Cách Lỗ — Đạo Thứ Đệ Từ Sơ Học Đến Cao Cấp
Tổng quan về Lamrim (Đạo Thứ Đệ) trong truyền thừa Cách Lỗ — từ tác phẩm vĩ đại Lamrim Chenmo của Tsongkhapa đến các hình thức rút gọn phù hợp cho người học ngày nay.
Gendun Drup — Đệ Nhất Đạt Lai Lạt Ma và người sáng lập tu viện Tashilhunpo
Gendun Drup (1391–1474) là vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên — mặc dù danh hiệu 'Dalai Lama' chỉ được đặt sau này khi truy phong. Là một trong những đệ tử trực tiếp xuất sắc nhất của Tsongkhapa, ngài đã sáng lập tu viện Tashilhunpo năm 1447 và đặt nền móng cho sự phát triển truyền thừa Cách Lỗ tại Tsang. Bài viết giới thiệu cuộc đời, các tác phẩm cốt lõi, đóng góp cho học thuật Phật giáo Tibet, và bài học cho hành giả Việt.
Gendun Gyatso — Đệ Nhị Đạt Lai Lạt Ma và sự khẳng định truyền thống tulku trong Cách Lỗ
Gendun Gyatso (1475–1542) là vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên được nhận diện như một tulku — người tái sinh có truyền thừa rõ ràng. Cuộc đời Ngài đã thiết lập khuôn mẫu nhận diện hóa thân kéo dài đến tận hôm nay, đồng thời đặt nền tảng tổ chức cho hệ phái Cách Lỗ trong giai đoạn còn non trẻ.
Jamphel Gyatso — Đệ Bát Đạt Lai Lạt Ma và sự bảo tồn Cách Lỗ trong thời đại đầy biến động
Jamphel Gyatso (1758–1804) là Đệ Bát Đạt Lai Lạt Ma — vị có thời gian trị vì lâu nhất trong số các Đạt Lai Lạt Ma từ Đệ Lục đến Đệ Thập Tam. Cuộc đời Ngài đánh dấu giai đoạn 'lặng' giữa các sóng gió chính trị, đặt nền móng cho hai công trình quan trọng nhất của Lhasa: Norbulingka và quy chế Đạt Lai Lạt Ma chuẩn mực.
Kelzang Gyatso — Đệ Thất Đạt Lai Lạt Ma và sự khẳng định hệ thống trị vì hai-trong-một của Cách Lỗ
Kelzang Gyatso (1708–1757) là Đệ Thất Đạt Lai Lạt Ma — vị đã chính thức khai triển hệ thống 'Đạt Lai Lạt Ma trị vì' sau khi Mãn Châu Càn Long đẩy lùi cuộc xâm lăng Dzungar năm 1720. Cuộc đời Ngài đặt nền cho mô hình 'hai-trong-một' (tâm linh và chính trị) sẽ được duy trì đến Đệ Thập Tam và Đệ Thập Tứ.
Lam Rim — Các Giai Đoạn Của Con Đường Giác Ngộ
Lam Rim (*lam rim* — Giai Đoạn Con Đường) là hệ thống trình bày toàn bộ con đường Phật giáo từ nhập môn đến giác ngộ theo thứ tự logic — được Atiśa mang từ Ấn Độ và Tsongkhapa hoàn thiện thành tác phẩm để đời *Lam Rim Chenmo*. Đây là bản đồ toàn diện nhất của đạo Phật.
Lobsang Chokyi Gyaltsen — Đệ Tứ Panchen Lama và người thầy của Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma
Lobsang Chokyi Gyaltsen (1570–1662) là Đệ Tứ Panchen Lama theo cách đếm hiện đại — vị Panchen Lama lịch sử đầu tiên được công nhận chính thức và là người thầy của Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma 'Vĩ đại'. Cuộc đời Ngài đặt nền móng cho truyền thừa Panchen Lama như cặp đôi tâm linh trung tâm của Cách Lỗ bên cạnh Đạt Lai Lạt Ma.
Lobsang Gyatso — Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma và sự thiết lập quyền lực chính trị-tôn giáo Tibet
Lobsang Gyatso (1617–1682), Đệ Ngũ Đạt Lai Lạt Ma, được tôn xưng là 'Đại Đệ Ngũ' — vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên thiết lập quyền lực chính trị-tôn giáo Tibet, xây dựng cung điện Potala biểu tượng và thực hiện tinh thần Rime hòa hợp các truyền thừa. Bài viết phân tích cuộc đời, công lao và bài học cho hành giả Việt về mô hình lãnh đạo Phật giáo trong xã hội thế tục.
Lobsang Yeshe — Đệ Ngũ Panchen Lama và sự bảo vệ Cách Lỗ qua thời kỳ chính trị nhiễu loạn
Lobsang Yeshe (1663–1737) là Đệ Ngũ Panchen Lama — vị đã giữ vai trò bảo vệ Cách Lỗ qua giai đoạn 1706–1720 (sau khi Đệ Lục Đạt Lai Lạt Ma bị bãi bỏ và trước khi Đệ Thất đăng quang). Ngài đã bí mật xác nhận tulku Đệ Thất Kelzang Gyatso và sau đó làm Đạo sư chính của Đệ Thất.
Lungtok Gyatso — Đệ Cửu Đạt Lai Lạt Ma và bi kịch của truyền thừa thế kỷ 19
Lungtok Gyatso (1805–1815) là Đệ Cửu Đạt Lai Lạt Ma — vị Đạt Lai Lạt Ma đầu tiên trong chuỗi bốn vị viên tịch trẻ liên tiếp giữa thế kỷ 19. Cuộc đời ngắn ngủi 10 năm của Ngài đặt ra những câu hỏi sâu sắc về sự can thiệp chính trị của Mãn Châu, về Quy chế Bình Vàng, và về bài học vô thường giữa thời mạt pháp.
Palden Yeshe — Đệ Lục Panchen Lama và cây cầu Tibet–Mãn Châu giữa thế kỷ 18
Palden Yeshe (1738–1780) là Đệ Lục Panchen Lama — vị Panchen Lama đầu tiên đặt chân đến Bắc Kinh, làm thầy của Đệ Bát Đạt Lai Lạt Ma, và đối thoại trực tiếp với Càn Long Đại Đế. Cuộc đời Ngài là một câu chuyện về sự cân bằng giữa độc lập tâm linh và quan hệ chính trị, và là bài học quan trọng cho hành giả Việt về cách Phật giáo có thể tương tác với quyền lực thế tục.
Sonam Gyatso — Đệ Tam Đạt Lai Lạt Ma và nguồn gốc danh hiệu Dalai Lama
Sonam Gyatso (1543–1588) là vị đầu tiên thực sự được trao danh hiệu 'Dalai Lama' — danh hiệu mà sau này được áp dụng truy phong cho hai vị tiền bối. Năm 1578, tại cuộc gặp lịch sử với Altan Khan của Mông Cổ, ngài nhận danh xưng 'Dalai Lama' (Đại Hải Đạo Sư) và đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc đưa Phật giáo Tibet đến Mông Cổ. Bài viết giới thiệu cuộc đời, hành trình truyền giáo Mông Cổ, ý nghĩa của danh hiệu, và bài học cho hành giả Việt.
Thubten Gyatso — Đệ Thập Tam Đạt Lai Lạt Ma và sự thức tỉnh hiện đại của Tibet
Thubten Gyatso (1876–1933), Đệ Thập Tam Đạt Lai Lạt Ma, là vị Đại sư đã đưa Tibet vào thời hiện đại — tuyên bố độc lập năm 1913, cải cách tu viện, hiện đại hóa giáo dục và quân đội, và *tiên đoán chính xác cuộc khủng hoảng sẽ đến với Phật giáo Tibet trong tương lai*. Bài viết phân tích bối cảnh, công lao và bài học cho hành giả Việt về tu hành trong thời đại biến chuyển.
Tsongkhapa — Nhà Cải Cách Vĩ Đại và Người Sáng Lập Truyền Thừa Cách Lỗ
Tsongkhapa Lobsang Drakpa (*rJe Tsong kha pa Blo bzang grags pa*; 1357–1419) là học giả và nhà cải cách vĩ đại nhất của Phật giáo Tây Tạng — người tổng hợp toàn bộ giáo lý Phật giáo thành hệ thống Lam Rim hoàn chỉnh, phục hồi giới luật nghiêm túc, và sáng lập truyền thừa Cách Lỗ (*Gelug*) — truyền thừa mà Đức Đạt-lai Lạt-ma là người kế thừa.
Tông Khách Ba — Tổ Sư Cách Lỗ và Người Canh Tân Phật Giáo Tây Tạng
Tông Khách Ba (Tạng: *Tsong kha pa*; 1357–1419) — Je Rinpoche, Quý Nhân Tôn Kính — là nhà cải cách Phật giáo vĩ đại nhất của Tây Tạng, người sáng lập truyền thừa Cách Lỗ (*Gelug*) và là tác giả của *Lam Rim Chenmo* — Đại Luận Về Con Đường Tuần Tự Giác Ngộ. Cuộc cải cách của ông không chỉ ảnh hưởng đến một truyền thừa mà đến toàn bộ Phật giáo Tây Tạng.
Tsultrim Gyatso — Đệ Thập Đạt Lai Lạt Ma và sự hoàn thiện cung điện Norbulingka
Tsultrim Gyatso (1816–1837) là Đệ Thập Đạt Lai Lạt Ma — vị tiếp theo trong chuỗi bốn vị viên tịch trẻ liên tiếp giai đoạn 1815–1875. Cuộc đời 21 năm của Ngài đã đặt nền móng cho sự hoàn thiện cung điện mùa hè Norbulingka và cho mô hình Đạt Lai Lạt Ma 'thực hành thuần khiết' giữa những biến động chính trị thế kỷ 19.
Yonten Gyatso — Đệ Tứ Đạt Lai Lạt Ma và vị Đạt Lai Lạt Ma duy nhất sinh ngoài Tibet
Yonten Gyatso (1589–1617), Đệ Tứ Đạt Lai Lạt Ma, là vị duy nhất sinh ngoài Tibet — chắt của Altan Khan, sinh tại Mông Cổ. Bài viết phân tích bối cảnh đặc biệt của tái sinh Mông Cổ, hành trình về Tibet, đào tạo tại Drepung, vai trò trong việc củng cố Cách Lỗ giữa thời kỳ áp lực Tsangpa, và bài học cho hành giả Việt về sự vượt biên giới của giáo pháp.