Cách thành phố Lhasa khoảng 250 km về phía tây, thành phố Shigatse (Nhật喀则) là đô thị lớn thứ hai của Tây Tạng và là trung tâm của một trong những truyền thừa Phật giáo vĩ đại nhất: Cách Lỗ (Gelug – Truyền Thừa Cách Lỗ). Tại đây, uy nghiêm trên sườn đồi, là Tashilhunpo (Trát Thập Luân Bố – Đống Núi Phúc Lành) – tu viện truyền thống của các Đức Ban Thiền Lama (Paṇchen Lama), một trong những nhân vật tâm linh quan trọng nhất trong Phật giáo Tây Tạng.
Mục lục
- 1. Lịch sử và nguồn gốc Tashilhunpo
- 2. Đức Ban Thiền Lama – Truyền Thừa Vĩ Đại
- 3. Kiến trúc và các khu vực thiêng liêng
- 4. Shigatse trong bối cảnh hành hương Tây Tạng
- 5. Thực hành và chuẩn bị cho hành hương
- Chú Giải Thuật Ngữ
- Câu Hỏi Thường Gặp
- Kết luận & Hồi hướng
1. Lịch sử và nguồn gốc Tashilhunpo
Được sáng lập bởi Đức Gendün Drup
Tashilhunpo được Gendün Drup (Gendun Drup, 1391–1474) sáng lập vào năm 1447. Đây là chi tiết đặc biệt quan trọng trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng: Gendün Drup chính là người mà về sau được công nhận hồi tố là Đức Đạt Lai Lama Đầu Tiên (1st Dalai Lama). Tuy nhiên, trong cuộc đời mình, ngài không bao giờ mang danh hiệu Đạt Lai Lama – danh hiệu này mãi đến đời thứ Ba mới được chính thức phong.
Gendün Drup là đệ tử xuất sắc của Đức Tsongkhapa (Tông Khách Ba, 1357–1419) – người sáng lập truyền thừa Cách Lỗ. Tashilhunpo được xây dựng như một trong những trung tâm giáo dục và tu học lớn nhất của Cách Lỗ.
Trở thành trụ sở Ban Thiền Lama
Ban đầu Tashilhunpo chỉ là tu viện của Gendün Drup và truyền thừa. Đến thế kỷ 17, qua sắc phong của Đức Đạt Lai Lama Đệ Ngũ, tu viện trở thành trụ sở chính thức của dòng tái sinh Đức Ban Thiền Lama – vị trí thứ hai trong hệ thống lãnh đạo tinh thần của Cách Lỗ.
Từ đó, Tashilhunpo luôn gắn liền với các Đức Ban Thiền Lama qua nhiều thế kỷ, trở thành một trong những tu viện quan trọng nhất và được kính ngưỡng nhất của Tây Tạng.
2. Đức Ban Thiền Lama – Truyền Thừa Vĩ Đại
Ý nghĩa của danh hiệu Ban Thiền Lama
“Paṇchen” là kết hợp của tiếng Sanskrit Paṇḍita (bậc học giả vĩ đại) và tiếng Tây Tạng Chen (lớn). “Ban Thiền Lama” có nghĩa là “Đại Học Giả Lama” – nhấn mạnh khía cạnh trí tuệ và học thuật.
Theo truyền thống Cách Lỗ, Đức Ban Thiền Lama được coi là hiện thân của Đức Phật Vô Lượng Quang (Amitābha – A Di Đà), trong khi Đức Đạt Lai Lama là hiện thân của Đức Quán Thế Âm Bồ Tát.
Vai trò trong truyền thừa
Đức Ban Thiền Lama và Đức Đạt Lai Lama có mối quan hệ đặc biệt trong truyền thừa – mỗi vị thường tham gia vào quá trình xác nhận người kế vị của vị kia. Đây là hệ thống kiểm tra và cân bằng để đảm bảo tính xác thực của các tái sinh quan trọng.
Các Đức Ban Thiền Lama lịch sử
Qua nhiều thế kỷ, dòng tái sinh Ban Thiền Lama đã để lại di sản học thuật và tâm linh đồ sộ. Lobsang Chökyi Gyaltsen (Ban Thiền Lama Đệ Tứ, 1570–1662) là người đầu tiên chính thức nhận danh hiệu này, đặt nền tảng cho truyền thống tái sinh Ban Thiền Lama sau này.
3. Kiến trúc và các khu vực thiêng liêng
Tashilhunpo là một khu phức hợp rộng lớn với nhiều điện thờ, tu viện, và chánh điện:
Tượng Phật Di Lặc Vĩ Đại
Điểm nhấn nổi bật nhất của Tashilhunpo là tượng Phật Di Lặc (Maitreya – Phật Tương Lai) khổng lồ, cao 26,2 mét, được xây dựng từ năm 1914 đến 1918. Đây là một trong những tượng Phật Di Lặc bằng đồng lớn nhất thế giới, được bọc vàng một phần với 279 kg vàng và 400 kg bạc.
Tháp Bảo Của Các Đức Ban Thiền Lama
Tashilhunpo là nơi yên nghỉ của nhiều Đức Ban Thiền Lama trong lịch sử. Các tháp bảo (stūpa) lộng lẫy chứa xá lợi của các ngài là tâm điểm thiêng liêng nhất của tu viện.
Chánh Điện và Các Đại Sảnh
Tu viện có nhiều đại sảnh tụng kinh có thể chứa hàng nghìn tăng sĩ. Tường và trần của các điện được trang trí bằng các bức tranh tường Thangka cổ đại mô tả cuộc đời Đức Phật, các bổn tôn, và các sự kiện lịch sử của truyền thừa.
4. Shigatse trong bối cảnh hành hương Tây Tạng
Shigatse thường là điểm dừng quan trọng trong hành trình hành hương Tây Tạng trước khi tiếp tục đến:
Gyantse (Giang Tử): Thành phố cổ với Kumbum Chörten – bảo tháp 9 tầng độc đáo chứa 108 điện thờ
Sakya: Trung tâm lịch sử của truyền thừa Tát Ca (Sakya) với tu viện nổi tiếng thế kỷ 11
Everest Base Camp: Nhiều hành hương kết hợp thăm Tashilhunpo với hành trình đến Rongbuk Monastery và Base Camp phía Bắc của Everest – con đường đi qua cao nguyên Tây Tạng hùng vĩ
5. Thực hành và chuẩn bị cho hành hương
Chuẩn bị trước chuyến đi
Tìm hiểu về truyền thừa Cách Lỗ: Đọc về lịch sử của Tashilhunpo và các Đức Ban Thiền Lama sẽ làm sâu sắc thêm trải nghiệm hành hương.
Thực hành chánh niệm: Hành hương không phải là du lịch tham quan mà là thực hành tâm linh. Bước chân vào Tashilhunpo với tâm thế của người cầu học, không phải người tham quan.
Chuẩn bị thể lực: Shigatse nằm ở độ cao 3.840 mét – cần thích nghi với độ cao ít nhất vài ngày tại Lhasa trước khi đến.
Tại Tashilhunpo
Thực hiện vòng kinh hành (kora) quanh tu viện theo chiều kim đồng hồ – đây là hình thức thực hành thiêng liêng tại mọi thánh địa Tây Tạng.
Trì tụng chú trong khi đi kinh hành, đặc biệt chú của Đức Phật Vô Lượng Quang (Om Amideva Hrih) là phù hợp tại Tashilhunpo.
Chú Giải Thuật Ngữ
Tashilhunpo (Trát Thập Luân Bố): Tu viện tại Shigatse, Tây Tạng; sáng lập năm 1447; trụ sở truyền thống của các Đức Ban Thiền Lama.
Ban Thiền Lama (Paṇchen Lama): Dòng tái sinh quan trọng nhất thứ hai của Cách Lỗ sau Đức Đạt Lai Lama; được coi là hiện thân của Đức Phật Vô Lượng Quang.
Cách Lỗ (Gelug): Truyền thừa Phật giáo Tây Tạng do Đức Tsongkhapa sáng lập vào thế kỷ 14–15; truyền thừa của cả Đức Đạt Lai Lama lẫn Ban Thiền Lama.
Kora: Nghi lễ đi vòng quanh thánh địa theo chiều kim đồng hồ trong Phật giáo Tây Tạng; hình thức thực hành thiêng liêng tại hầu hết các tu viện và bảo tháp.
Maitreya (Di Lặc – Phật Tương Lai): Vị Phật sẽ xuất hiện trong tương lai khi giáo pháp của Đức Phật Thích Ca đã hoàn toàn biến mất; thường được thờ với hình tướng to lớn và nụ cười hoan hỷ.
Câu Hỏi Thường Gặp
Có thể tự do tham quan Tashilhunpo không?
Hiện tại, để thăm Tây Tạng bao gồm cả Tashilhunpo, du khách nước ngoài cần có Giấy phép nhập cảnh Tây Tạng (TAP) ngoài visa Trung Quốc. Các chuyến tham quan thường phải đi cùng hướng dẫn viên được cấp phép. Hãy kiểm tra các quy định mới nhất trước khi lên kế hoạch.
Tashilhunpo có quan hệ gì với tình hình chính trị hiện tại của Tây Tạng?
Kể từ năm 1959, vấn đề tái sinh Ban Thiền Lama đã trở thành điểm tranh cãi giữa Trung Quốc và cộng đồng Phật giáo Tây Tạng hải ngoại. Hành giả nên tìm hiểu bối cảnh này nhưng cũng tiếp cận thánh địa với tâm thế của người đến học hỏi và kính trọng, không chỉ để đánh giá chính trị.
Mùa nào phù hợp nhất để hành hương đến Tashilhunpo?
Tháng 5–6 và tháng 9–10 thường là thời điểm thời tiết tốt nhất tại Shigatse – không quá nóng, không quá lạnh, và trước hay sau mùa mưa. Tháng 7–8 là mùa mưa có thể gây trở ngại cho giao thông và khiến một số tuyến đường bị đóng.
Kết luận & Hồi hướng
Tashilhunpo không chỉ là một công trình kiến trúc đẹp hay điểm du lịch thú vị – đây là trái tim còn đang đập của một truyền thừa vĩ đại đã gìn giữ và truyền dạy giáo pháp qua nhiều thế kỷ. Khi đặt chân vào tu viện, hành giả không chỉ bước vào không gian vật lý mà còn bước vào dòng chảy liên tục của những vị thầy, những đệ tử, những nguyện vọng và những chứng ngộ đã tích lũy từ năm 1447 đến ngày nay.
Nguyện công đức từ những dòng này hồi hướng đến tất cả hữu tình trong truyền thừa Cách Lỗ và các truyền thừa khác, nguyện dòng giáo pháp của các Đức Ban Thiền Lama tiếp tục tỏa sáng vì lợi ích chúng sinh qua nhiều thế hệ tương lai.