Tin thư · Đầu sách thư khố
Bài viết mới nhất
1659 bài đã được kết tập, sắp xếp theo ngày xuất bản gần nhất. Trang 21 trên 70.
Phật Giáo và Chính Trị — Dấn Thân Xã Hội Hay Lánh Xa Thế Gian?
Phật Giáo có nên — và có thể — có tiếng nói trong đời sống chính trị và xã hội không? Từ Đức Đạt Lai Lạt Ma đến phong trào Phật Giáo Dấn Thân của Thích Nhất Hạnh, đến các nhà sư Myanmar tham gia biểu tình — Phật Giáo đã và đang có nhiều quan điểm rất khác nhau về quan hệ giữa giáo pháp và quyền lực chính trị. Bài viết này trình bày các quan điểm đó một cách trung thực.
Phật Giáo và Giáo Dục — Khi Trí Tuệ Gặp Việc Học
Hệ thống giáo dục hiện đại tập trung vào kiến thức, kỹ năng, và bằng cấp — nhưng thường thiếu chiều kích quan trọng nhất: giáo dục nội tâm, phát triển đạo đức, và trí tuệ sống. Phật Giáo có truyền thống giáo dục ngàn năm — từ các nalanda và dratsang Tây Tạng đến các trường thiền đương đại — với cách nhìn về mục tiêu của giáo dục hoàn toàn khác biệt.
Phật Giáo và Môi Trường — Giáo Lý Cổ Xưa Cho Khủng Hoảng Hiện Đại
Biến đổi khí hậu, tuyệt chủng hàng loạt, ô nhiễm — những khủng hoảng môi trường của thế kỷ 21 có vẻ xa lạ với giáo lý Phật Giáo cổ xưa. Nhưng thực ra, Phật Giáo — đặc biệt qua giáo lý Duyên Khởi, Tứ Vô Lượng Tâm, và Chánh Mạng — cung cấp một trong những nền tảng triết học vững chắc nhất để hiểu và đối phó với cuộc khủng hoảng sinh thái.
Phật Giáo Và Nghệ Thuật Trị Liệu — Khi Sáng Tạo Trở Thành Thực Hành
Từ mandala cát Tây Tạng đến thư pháp Thiền, từ múa cúng dường Kim Cương Thừa đến trà đạo Nhật Bản — Phật Giáo đã sử dụng nghệ thuật như phương tiện tâm linh trong nhiều thế kỷ. Trong thế giới hiện đại, liệu pháp nghệ thuật (*art therapy*) và nghiên cứu thần kinh học đang xác nhận điều mà các thiền sư đã biết: sự sáng tạo có thể là con đường chữa lành và chuyển hóa thực sự — không cần tài năng, chỉ cần sự hiện diện.
Phật Giáo Và Tư Duy Phê Phán — Đức Tin Không Phải Mù Quáng
Một hiểu lầm phổ biến là tôn giáo — bao gồm Phật Giáo — đòi hỏi sự tin tưởng mù quáng và phủ nhận tư duy phê phán. Nhưng Đức Phật trong Kinh Kālāma đã nói điều ngược lại: đừng chấp nhận điều gì chỉ vì truyền thống, thầy dạy, hay kinh sách — hãy kiểm tra qua kinh nghiệm của chính mình. Đây là một trong những tuyên ngôn sớm nhất về tư duy phê phán trong lịch sử nhân loại.
Phowa – Thực Hành Chuyển Di Thần Thức Và Nghệ Thuật Chết Tốt Lành
Phowa ('Pho ba – Chuyển Di Thần Thức) là một trong những thực hành Mật tông quan trọng nhất — phương pháp chuẩn bị cho cái chết bằng cách huấn luyện thần thức rời khỏi thân xác qua đỉnh đầu, hướng đến cõi Tịnh Độ Amitābha hay trạng thái giải thoát.
Phương Tiện Thiện Xảo — Upāya và Nghệ Thuật Dạy Pháp
Phương Tiện Thiện Xảo (Sanskrit: *Upāyakauśalya* — Phương Tiện Khéo Léo, Thiện Xảo Trong Phương Tiện) là một trong những giáo lý nền tảng của Đại Thừa và Kim Cương Thừa — nguyên tắc rằng giáo pháp không phải một bộ quy tắc cứng nhắc mà là công cụ linh hoạt, được các bậc thầy giác ngộ sử dụng khéo léo theo từng học trò, từng hoàn cảnh, và từng thời đại. Hiểu Upāya giải thích tại sao Kim Cương Thừa dường như 'mâu thuẫn' với Hiển Thừa — và tại sao điều đó thực ra không phải mâu thuẫn.
Menla — Phật Thuốc và Thực Hành Chữa Lành Toàn Diện
Menla (Tạng ngữ: *sMan bla* — Thầy Thuốc Tối Thượng; Sanskrit: *Bhaiṣajyaguru* — Phật Thuốc) là một trong những bổn tôn chữa lành quan trọng nhất trong Phật giáo Đại Thừa và Kim Cương Thừa. Với thân màu xanh lam như bầu trời, tay cầm bình thuốc cam lồ và cây ha-rī-ta-kī, Menla biểu hiện nguyên lý chữa lành không phân biệt — không chỉ chữa bệnh thân mà còn chữa bệnh tâm, bệnh của vô minh và khổ đau. Trong Kim Cương Thừa Tây Tạng, thực hành Menla được tích hợp sâu với y học truyền thống Tây Tạng.
Puja: Nghi Lễ Cúng Dường trong Kim Cương Thừa
Puja (Pūjā – Cúng Dường) trong Kim Cương Thừa là hành động thiền định sống động, kết hợp thân, khẩu, ý vào một dòng thực hành duy nhất. Bài viết giải thích cấu trúc Puja, bảy nhánh cúng dường, triết học đứng sau các phẩm vật, và sự khác biệt giữa Puja Kim Cương Thừa với nghi lễ tôn giáo thông thường.
Rigpa — Tánh Giác Nguyên Sơ và Trái Tim của Dzogchen
Rigpa (Tạng ngữ: *rig pa* — Tánh Giác, Nhận Biết Thuần Khiết; Sanskrit: *vidyā* — Minh, Tri Thức Nguyên Sơ) là khái niệm trung tâm nhất của Dzogchen (Đại Viên Mãn) và là một trong những khái niệm quan trọng nhất trong Kim Cương Thừa. Rigpa là trạng thái nhận biết nguyên sơ — không phải ý thức thông thường được lọc qua khái niệm và nhị nguyên, mà là tánh giác thuần khiết vốn sẵn có từ vô thủy. Nhận ra Rigpa — không phải tạo ra nó — là mục tiêu trung tâm của thực hành Dzogchen.
Samaya — Tam-Muội-Da Giới và Mối Quan Hệ Thiêng Liêng Trong Kim Cương Thừa
Samaya (Sanskrit: *Samaya* — Hẹn Ước, Cam Kết Thiêng Liêng; Tạng ngữ: *dam tshig* — Lời Hứa Thiêng) là hệ thống cam kết đặc biệt trong Kim Cương Thừa — tạo nên nền tảng của mối quan hệ giữa hành giả với thầy, với bổn tôn, và với pháp huynh đệ đồng tu. Samaya không phải là luật lệ bên ngoài áp đặt từ trên xuống — mà là biểu hiện của mối quan hệ tâm linh thực sự. Phá Samaya được coi là nguy hiểm nhất trong Kim Cương Thừa; giữ Samaya là nền tảng của mọi thành tựu.
Mạn-Đà-La Cát — Nghệ Thuật Thiêng Liêng và Bài Học Vô Thường
Mạn-Đà-La Cát (Tạng ngữ: *rdul tshon gyi dkyil 'khor* — Mạn-Đà-La Bột Màu) là một trong những biểu hiện nghệ thuật tâm linh đẹp nhất và thâm sâu nhất của Kim Cương Thừa — và cũng là giáo lý về vô thường mạnh mẽ nhất có thể hình dung. Nhiều tu sĩ dành nhiều ngày hay tuần lễ tạo dựng một Mạn-Đà-La bằng cát màu với độ tinh xảo tuyệt đối — và sau đó xóa nó đi trong vài phút. Không phải vì đã hoàn thành xong việc, mà vì xóa đi chính là mục đích.
Sangha — Cộng Đồng Tu Tập và Sức Mạnh Của Tập Thể Trên Đường Giải Thoát
Sangha (Sanskrit: *Saṃgha* — Cộng Đồng, Hội Chúng) là Bảo Thứ Ba trong Tam Bảo — sau Phật và Pháp. Không phải ngẫu nhiên mà cộng đồng tu tập được xếp vào Tam Bảo cùng với Phật và Pháp: không ai tu hành một mình và đến đích một mình. Sangha không chỉ là nhóm bạn đồng hành — trong Kim Cương Thừa, Sangha còn là tấm gương, là trường kiểm nghiệm, và là biểu hiện của Phật Pháp ngay trong cuộc sống hàng ngày.
Saraha và Virūpa – Hai Đại Thành Tựu Giả Gốc Rễ Của Kim Cương Thừa
Saraha và Virūpa là hai trong số những Mahāsiddha (Đại Thành Tựu Giả) quan trọng nhất của Ấn Độ — người mang súng tên và kẻ uống rượu bất tận — những bậc thầy mà cuộc đời và Dohā (bài ca giác ngộ) của họ đặt nền móng cho cả Mahāmudrā lẫn truyền thừa Tát Ca.
Khön Chen và Lamdre — Con Đường và Quả Đặc Trưng Tát Ca
Lamdre (Tạng ngữ: *Lam 'bras* — Con Đường và Quả) là giáo lý cốt tủy nhất và đặc trưng nhất của truyền thừa Tát Ca (*Sakya*) — tổng hợp hoàn chỉnh của cả con đường Hiển Thừa và Mật Thừa trong một hệ thống duy nhất, dẫn từ nền tảng đến giác ngộ hoàn toàn. Lamdre được truyền từ Mahasiddha Virupa qua các đại học giả Tát Ca và được coi là 'vương miện bảo vật' của truyền thừa này. Khön Chen là danh hiệu cao nhất trong truyền thừa Tát Ca — người giữ dòng Lamdre và lãnh đạo tinh thần của toàn bộ truyền thừa.
Shabkar Tsokdruk Rangdrol — Thiền Sư Thơ Ca và Tinh Thần Rime
Shabkar Tsokdruk Rangdrol (Tạng ngữ: *Zhabs dkar tshogs drug rang grol* — Bàn Chân Trắng, Tự Giải Phóng Sáu Giác Quan, 1781–1851) là một trong những thiền sư — thi sĩ vĩ đại nhất của Phật giáo Tây Tạng thế kỷ 19. Ông sống phần lớn cuộc đời như một ẩn sĩ lang thang, thiền định ở những nơi xa xôi nhất của Tây Tạng và Hi Mã Lạp Sơn, và để lại di sản thơ thiền — Pháp ngữ bằng thơ — phong phú nhất trong lịch sử Ninh Mã. Shabkar là biểu tượng của tinh thần Rime trước khi phong trào Rime chính thức hình thành.
Shingon — Kim Cương Thừa Nhật Bản và Đại Sư Kūkai
Shingon (Chân Ngôn Tông — Shingon-shū) là truyền thống Mật Tông duy nhất tồn tại và thịnh vượng tại Nhật Bản từ thế kỷ 9 đến nay — mang đến một nhánh độc đáo của Kim Cương Thừa nằm ngoài Tây Tạng và Himalaya. Được Đại Sư Kūkai (*Kōbō Daishi* — Hoằng Pháp Đại Sư) truyền vào Nhật Bản sau khi nghiên cứu tại Trường An (Trung Quốc), Shingon bảo tồn nhiều yếu tố Mật Thừa Ấn Độ cổ đại và phát triển thành truyền thống nghệ thuật, thực hành, và triết học phong phú riêng biệt.
Thiền Tông, Tịnh Độ Tông và Kim Cương Thừa — Ba Con Đường, Một Mục Tiêu
Người Việt thường tiếp xúc với Phật Giáo qua Thiền Tông (Zen) hay Tịnh Độ Tông — niệm Phật, tụng kinh. Kim Cương Thừa Tây Tạng mang cách tiếp cận khác biệt rõ ràng. Bài viết này so sánh trung thực ba truyền thống lớn này: không phán xét truyền thống nào hay hơn, mà giúp bạn hiểu mỗi con đường đang đề nghị gì và phù hợp với ai.
Sống Có Mục Đích — Góc Nhìn Phật Giáo
Nhiều người hiện đại đang tìm kiếm 'mục đích sống' như một đích đến để đến được — một sứ mệnh, một nghề nghiệp lý tưởng, một di sản để lại. Phật Giáo đề nghị một góc nhìn khác sâu sắc hơn: mục đích không phải là đích đến mà là hướng đi — và hướng đi đó là sự phát triển trí tuệ, từ bi, và đóng góp cho lợi ích của tất cả chúng sinh. Đây không phải là triết học trừu tượng mà là cách định hướng từng quyết định, từng mối quan hệ, từng ngày.
Sự Giản Dị Trong Cuộc Sống — Giáo Lý Phật Giáo Và Lối Sống Tối Giản
Thế giới hiện đại không ngừng mời gọi chúng ta có nhiều hơn — nhiều tài sản, nhiều lựa chọn, nhiều kết nối, nhiều trải nghiệm. Phật Giáo đề nghị một hướng đi ngược lại: sự giản dị không phải là thiếu thốn mà là tự do — tự do khỏi sự bám víu vào đồ vật, tự do khỏi sự phân tán của quá nhiều, tự do để chú ý đến điều thực sự quan trọng. Đây không phải là chủ nghĩa khổ hạnh mà là trí tuệ của Trung Đạo.
Phật Giáo và Sức Khỏe Tâm Lý — Ranh Giới Và Giao Thoa
Nhiều người đến với thiền định và thực hành Phật Giáo để tìm kiếm sự bình yên và chữa lành tâm lý — và đây là điều hoàn toàn hợp lý. Nhưng Phật Giáo không phải liệu pháp tâm lý, và liệu pháp tâm lý không phải Phật Giáo. Hiểu ranh giới và giao thoa giữa hai lĩnh vực này giúp sử dụng cả hai một cách khôn ngoan nhất.
Tam Tuệ Học — Nghe, Tư Duy, Thiền Định: Ba Giai Đoạn Trưởng Thành Trên Đường Tu
Tam Tuệ Học (Sanskrit: *Śruta-cintā-bhāvanā-mayī prajñā* — Tuệ từ Nghe, Tuệ từ Tư Duy, Tuệ từ Thiền Định) là một trong những khung cơ bản nhất để hiểu cách một người học và thực hành Phật pháp một cách chính xác và toàn diện. Không phải học một lần rồi thực hành — mà là một quá trình xoắn ốc đi sâu dần: nghe để có cơ sở, tư duy để thông suốt, thiền định để trực chứng. Ba giai đoạn này áp dụng cho mọi cấp độ — từ người mới bắt đầu đến hành giả cao cấp.
Tang Lễ Theo Phật Giáo Tây Tạng — Nghi Thức Tiễn Đưa và Hành Trình Bardo
Trong Phật Giáo Tây Tạng, cái chết không phải kết thúc mà là chuyển tiếp — một hành trình trong Bardo trước khi tái sinh. Tang lễ không chỉ là nghi lễ cho người sống mà là hỗ trợ tích cực cho tâm thức người đã mất vượt qua các giai đoạn Bardo. Bài viết này giải thích các nghi thức tang lễ theo truyền thống Kim Cương Thừa Tây Tạng và ý nghĩa của từng giai đoạn.
Thần thông trong Kim Cương Thừa — Hiểu đúng để không mê tín, không phủ nhận
Thần thông (Sanskrit: ṛddhi, siddhi) là một trong những chủ đề gây nhiều hiểu lầm nhất khi nói về Phật giáo Tây Tạng. Một số người tôn thờ thần thông như mục đích tu tập; số khác phủ nhận hoàn toàn như mê tín dị đoan. Bài viết trình bày quan điểm chính xác của Kim Cương Thừa về thần thông — nguồn gốc, phân loại, vị trí thực sự trong con đường tu tập và những nguy hiểm khi hiểu sai.