Tin thư · Đầu sách thư khố
Bài viết mới nhất
1994 bài đã được kết tập, sắp xếp theo ngày xuất bản gần nhất. Trang 71 trên 84.
Khenpo Tsultrim Lodro — Khenpo Larung Gar đương đại và sứ mạng truyền pháp Nyingma cho thế kỷ 21
Khenpo Tsultrim Lodro (sinh 1962) là một trong các Khenpo trụ cột của Học viện Larung Gar, đệ tử thân tín của Khenpo Jigme Phuntsok và là một trong những giảng sư có ảnh hưởng nhất trong cộng đồng Phật giáo Hán ngữ và Tây phương đương đại. Bài viết phân tích cuộc đời, sứ mạng giảng pháp, các tác phẩm chính, sự kết hợp Phật pháp với khoa học, và ý nghĩa cho hành giả Việt đương đại.
Kurukulla — Tara Đỏ và Bổn Tôn Quyến Rũ trong Mật Tông Tây Tạng
Kurukulla (Tạng: *Rigjedma*; Việt: *Tác Minh Phật Mẫu* hoặc *Tara Đỏ*) là một trong các *bổn tôn 'kính ái'* (vashikarana) quan trọng nhất của Mật Tông Tây Tạng — vị nữ Phật cầm cung tên hoa sen, biểu tượng *quyền năng thu hút và quyến rũ chúng sinh về với Pháp*. Bài viết phân tích nguồn gốc Bổn tôn từ tantra Hevajra-Cakrasamvara, ý nghĩa biểu tượng cung-tên-hoa-sen, mantra OM KURUKULLE HRIH SVAHA, các sadhana cốt lõi, và *cảnh báo nghiêm khắc về việc lạm dụng pháp Kurukulla cho mục đích quyến rũ-thao túng tình cảm cá nhân*.
Ladakh — 'Tiểu Tibet' của Ấn Độ, vùng đất Phật giáo Kim Cương Thừa cổ xưa và các tu viện Hemis – Thiksey – Lamayuru
Ladakh — vùng cao nguyên Himalaya thuộc miền Bắc Ấn Độ — là 'Tiểu Tibet' duy nhất còn giữ trọn vẹn truyền thống Phật giáo Kim Cương Thừa Tibet bên ngoài Tibet sau 1959. Bài viết phân tích lịch sử Phật giáo Ladakh từ thế kỷ 7, các trường phái Drukpa Kagyu - Drikung Kagyu - Gelug - Nyingma, các tu viện lớn (Hemis, Thiksey, Lamayuru, Alchi, Spituk, Likir, Phyang), và bài học cho hành giả Việt khi hành hương Ladakh.
Lhamo Latso — Hồ tiên tri thiêng của Tây Tạng và truyền thống tìm tulku qua thị kiến trong nước
Lhamo Latso (lha mo bla mtsho — 'Hồ Tâm Hồn của Nữ Thần') là một trong những địa điểm thiêng nhất Phật giáo Tây Tạng — hồ nhỏ nằm ở độ cao 5.300m thuộc tỉnh Lhokha, được tin có khả năng hiển thị thị kiến tiên tri trên mặt nước. Hồ đóng vai trò quan trọng trong việc tìm tulku của Đức Đạt Lai Lạt Ma qua nhiều đời. Bài viết phân tích nguồn gốc, vai trò Hộ Pháp Palden Lhamo, lịch sử các tulku được tìm qua hồ, kinh nghiệm hành hương, và cách hành giả Việt nên tiếp cận hiện tượng tiên tri thị kiến.
Mahāyoga (Đại Du-già) — Cấp 7 trong Cửu Thừa Nyingma và nghệ thuật quán tưởng mạn-đà-la để giải thoát
Mahāyoga (Đại Du-già) là cấp 7 trong Cửu Thừa Nyingma — cấp đầu tiên của Inner Tantras (Mật điển nội). Bài viết phân tích vị trí Mahāyoga, các 18 mật điển gốc, hai giai đoạn (sinh khởi và hoàn thiện), mối liên hệ với Anuyoga và Atiyoga, các đại sư truyền thừa, vai trò trong các tu viện Nyingma đương đại, và cảnh báo cho hành giả Việt khi tiếp cận cấp độ này.
Maitreya Bồ Tát — Vị Phật tương lai và pháp tu Maitri trong Kim Cương Thừa
Maitreya (Tibet: Jampa; Hán: Di Lặc Bồ Tát) là *vị Bồ Tát hiện đang ngự tại Tushita Tịnh Độ chờ thời điểm hạ phàm thành Đức Phật thứ năm của Hiền Kiếp*. Trong Kim Cương Thừa, Maitreya là vị Bồ Tát quan trọng kép — *đại diện cho từ bi vô lượng (Maitri) và là tác giả của Năm Bộ Luận Maitreya (Maitreya-Asanga) — nền tảng triết học Yogachara*. Bài viết phân tích nguồn gốc kinh điển, iconography, mantra, pháp tu Maitri Bhāvanā, các tu viện chính, đại tượng Maitreya thế giới, và bài học cho hành giả Việt.
Mikyö Dorje — Karmapa Đệ Bát và đại học giả Karma Kagyu của thế kỷ 16
Karmapa Đệ Bát Mikyö Dorje (1507–1554) là một trong những đại học giả vĩ đại nhất trong toàn bộ chuỗi mười bảy Karmapa, *người đã viết hơn ba mươi tập sách về tantra, triết học Trung Quán, văn học, mỹ thuật, y học và lịch sử*. Bài viết phân tích cuộc đời, tác phẩm, đóng góp triết học (đặc biệt quan điểm Mahāmudrā kết hợp Madhyamaka), những lần khám phá phong cách hội họa Karma Gardri, và di sản học thuật cho Karma Kagyu đương đại.
Mindrolling — Tu viện mẹ Nyingma và truyền thống Khordong-Mindrolling Terma
Mindrolling (sMin grol gling, 1676) là một trong sáu tu viện mẹ của truyền thừa Nyingma, được sáng lập bởi Terdak Lingpa Rigdzin Gyurme Dorje (1646–1714). Đặc biệt nổi tiếng với truyền thống Khordong-Mindrolling Terma, các nghi lễ chính xác, hệ thống đào tạo Khenpo nghiêm cẩn và phong trào phục hưng Nyingma sau biến động thế kỷ 17. Bài viết phân tích lịch sử Mindrolling, đệ tử Terdak Lingpa, các terma quan trọng, di sản tại Ấn Độ-Dehradun, và bài học cho hành giả Việt về 'tu viện như một gia đình tâm linh'.
Mönlam Chenmo — Đại Lễ Cầu Nguyện của Phật giáo Tây Tạng và 15 ngày thiêng đầu năm
Mönlam Chenmo (Đại Lễ Cầu Nguyện) là *lễ hội cầu nguyện lớn nhất Phật giáo Tây Tạng* — kéo dài 15 ngày từ mùng 4 đến 25 Tết Losar, tập hợp hàng vạn tu sĩ-cư sĩ tại Lhasa-Bodh Gaya-Dharamsala. Được Tsongkhapa thiết lập năm 1409 tại Lhasa và do Đức Đạt Lai Lạt Ma 14 phục dựng tại Bodh Gaya 2002, lễ hội kết hợp tụng kinh tập thể, biện luận triết học (Geshe Lharampa), nghi thức Avalokiteshvara, và đại Pháp Hội. Bài viết phân tích lịch sử, cấu trúc 15 ngày, ý nghĩa tâm linh, và hướng dẫn cho hành giả Việt muốn tham dự.
Nechung Oracle — Quốc Thần Tây Tạng và truyền thống vấn ý hộ pháp Pehar trong Phật giáo Tibet
Nechung Oracle (Tạng: gNas chung sku rten) là 'Quốc Thần Tây Tạng' — vị medium của Hộ Pháp Pehar Gyalpo, được Đức Đạt Lai Lạt Ma và Chính phủ Tibet vấn ý từ thế kỷ 17 cho đến nay. Bài viết phân tích nguồn gốc Padmasambhava và Hộ Pháp Pehar, lịch sử Nechung Monastery tại Lhasa và lưu vong tại Dharamsala, nghi thức nhập định trong các sự kiện trọng đại, vai trò Pehar trong vũ trụ học Mật Tông, và cách hành giả Việt nên hiểu hiện tượng oracle mà không rơi vào mê tín.
Nyingthig (snying thig) — Tinh Tuý Tâm Bí Mật của truyền thừa Nyingma
Nyingthig là 'tinh tuý cốt lõi' của giáo lý Dzogchen — kho tàng vi mật được truyền từ Đức Padmasambhava và Vimalamitra, sau đó được kết tinh trong Longchen Nyingthig của Jigme Lingpa. Bài viết khám phá ý nghĩa, lịch sử và cấu trúc của giáo lý quý báu này.
Phajo Drugom Zhigpo — Đại sư mang Drukpa Kagyu đến Bhutan và đặt nền móng quốc gia Phật giáo Mật Tông duy nhất thế giới
Phajo Drugom Zhigpo (1184–1251) là *vị đại sư đầu tiên đem truyền thừa Drukpa Kagyu từ Tibet đến Bhutan thế kỷ 13* — *đặt nền móng tâm linh cho Bhutan trở thành quốc gia Phật giáo Mật Tông duy nhất trên thế giới hiện nay*. Bài viết phân tích cuộc đời, hành trình từ Tibet, gia đình tâm linh với Sönam Peldzom, sự thành lập các tu viện Drukpa Kagyu đầu tiên tại Bhutan, ảnh hưởng lâu dài đến Bhutan và bài học cho hành giả Việt.
Phong trào Rimé — Cuộc cải cách 'không phái' của thế kỷ 19 và bài học cho hành giả Việt đương đại
Phong trào Rimé (*ris med* — *không thiên vị*) ra đời tại Đông Tibet thế kỷ 19, do bốn vị tổ sư Jamyang Khyentse Wangpo, Jamgön Kongtrul Lodrö Tayé, Chokgyur Lingpa, và Mipham Rinpoche khởi xướng. Sau hai thế kỷ phân hóa giữa các trường phái Tibet, Rimé đã *bảo tồn các truyền thừa nhỏ sắp tuyệt diệt, hoàn thành các bộ kinh tổng hợp khổng lồ, và tái thiết lập tinh thần học hỏi giữa các phái*. Bài viết phân tích bối cảnh, bốn vị tổ sư, năm bộ tổng hợp lớn (Rinchen Terdzö, Damngak Dzö...), và bài học cho hành giả Việt giữa môi trường nhiều dòng truyền thừa khác nhau.
Ralpacan — Pháp Vương thứ ba của Tibet và đỉnh cao thời kỳ truyền dịch kinh điển
Ralpacan (Tri Tsugdetsen, khoảng 806–838) là vị thứ ba trong Tam Pháp Vương Tibet, người chuẩn hóa thuật ngữ dịch thuật, bảo trợ tăng đoàn lên đến mức 'mỗi tăng sĩ được bảy hộ dân nuôi', và xây dựng tu viện On Cangbu. Triều đại huy hoàng nhưng kết thúc bi thảm bằng cuộc ám sát mở đường cho thời kỳ tăm tối của Phật giáo Tibet. Bài viết phân tích bối cảnh thế kỷ 9, công trình dịch thuật Mahavyutpatti, vai trò Pháp Vương cuối cùng, và bài học cho hành giả Việt về sự bảo trợ Pháp.
Rangjung Dorje — Karmapa Đệ Tam và bộ luận 'Profound Inner Meaning' tổng hợp Mật Tông và Đại Thừa
Karmapa thứ ba Rangjung Dorje (1284–1339) là một trong những đại sư có học vấn sâu rộng nhất của Karma Kagyu. Ông là vị Karmapa đầu tiên hệ thống hóa giáo lý Mahamudra với Dzogchen, viết bộ Zabmo Nangdön (Profound Inner Meaning) về thân vi tế và sáu yoga, và truyền pháp tại cung đình nhà Nguyên. Bài viết phân tích tiểu sử, các tác phẩm trọng yếu, sự tích hợp Mahamudra-Dzogchen, và bài học cho hành giả Việt về một đại sư uyên thâm.
Rangtong và Shentong — Cuộc tranh luận lớn về Tánh Không trong Phật giáo Tây Tạng và ý nghĩa cho hành giả Kim Cương Thừa
Rangtong (*tánh không tự không*) và Shentong (*tánh không khác không*) là hai cách hiểu Tánh Không tồn tại song song trong Phật giáo Tây Tạng suốt 800 năm — không phải hai trường phái xung đột, mà hai *góc nhìn bổ sung* cùng dẫn đến giác ngộ. Bài viết phân tích nguồn gốc, đại diện chính (Sakya-Gelug bảo vệ Rangtong; Jonang-Kagyu-Nyingma giữ Shentong), điểm khác biệt cốt lõi, ba điểm hợp nhất theo Mipham Rinpoche, và cách hành giả Việt nên tiếp cận.
Rolpe Dorje — Karmapa Đệ Tứ và mối nhân duyên với Đại sư Tsongkhapa
Rolpe Dorje (1340–1383) là Karmapa thứ tư, một trong những vị Karmapa quan trọng bậc nhất với vai trò *thầy của Đại sư Tsongkhapa* — vị tổ sáng lập trường phái Gelug. Bài viết phân tích cuộc đời, sự nghiệp truyền pháp khắp Tibet và Trung Hoa, mối quan hệ với triều Nguyên-Minh, và ảnh hưởng sâu sắc đến lịch sử Phật giáo Tibet.
Rongzom Chökyi Zangpo — Đại học giả Nyingma đầu tiên và nền tảng triết học Mật Tông
Rongzom Chökyi Zangpo (khoảng 1042–1136) là *đại học giả Nyingma đầu tiên có thẩm quyền triết học sánh ngang với các Pandita Ấn Độ*. Trong giai đoạn Sarma (Tân Dịch) đang chiếm ưu thế và khiến Nyingma bị nghi ngờ, Rongzom là *vị duy nhất bảo vệ tính chính thống của các Tantra Cũ và Dzogchen* qua các bộ luận triết học sâu sắc. Bài viết phân tích cuộc đời, các tác phẩm, và ảnh hưởng đến Longchenpa và truyền thống Nyingma sau này.
Sakyadhita và Karma Lekshe Tsomo — Phong trào nữ Phật tử quốc tế và việc khôi phục dòng Tỳ-kheo-ni Tây Tạng
Sakyadhita International Association of Buddhist Women — *tổ chức nữ Phật tử lớn nhất thế giới* — *được Karma Lekshe Tsomo (1944-) đồng sáng lập năm 1987 tại Bodh Gaya*. Bài viết phân tích cuộc đời Karma Lekshe Tsomo (cựu vô địch lướt sóng California trở thành nữ tu sĩ Mật Tông), sự ra đời Sakyadhita, vai trò trong việc khôi phục dòng Tỳ-kheo-ni Tây Tạng (Bhikshuni vows), và bài học cho phụ nữ Phật giáo Việt Nam đương đại.
Ngày mùng 10 và mùng 25 âm Tibet — Hai ngày thiêng nhất hằng tháng của Mật Tông Tây Tạng và pháp tu Tsok
*Trong lịch âm Tibet, hai ngày được coi là thiêng nhất hằng tháng* — *mùng 10 (Guru Rinpoche Day — Ngày Đức Liên Hoa Sinh) và mùng 25 (Dakini Day — Ngày Không Hành Mẫu)*. *Hai ngày này được dùng để thực hiện pháp Tsok-Ganacakra, niệm các mantra đặc biệt, và làm thiện hạnh nhằm tích lũy công đức tăng cường*. Bài viết phân tích nguồn gốc, ý nghĩa, các thực hành đặc trưng, và cách áp dụng cho hành giả Việt sống xa cộng đồng Mật Tông.
Sáu Niệm (Anussati) trong Kim Cương Thừa — niệm Phật, Pháp, Tăng, Giới, Xả, Thiên trong khung Mật Tông
Sáu Niệm (sa. ṣaḍ-anusmṛti, ti. rjes su dran pa drug) — niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Xả, niệm Thiên — là pháp tu phổ biến trong tất cả các trường phái Phật giáo, nhưng được áp dụng đặc biệt sâu sắc trong Kim Cương Thừa Tibet như nền tảng cho các pháp tu cao cấp. Bài viết phân tích nguồn gốc kinh điển, từng niệm chi tiết, cách áp dụng trong khung Mật Tông, và thực hành cho hành giả Việt đương đại.
Sera Khandro Künzang Dekyong Wangmo — Nữ terton vĩ đại nhất thế kỷ 20 và sự khôi phục tiếng nói nữ giới trong Mật Tông Tây Tạng
Sera Khandro Künzang Dekyong Wangmo (1892-1940) là một trong những *nữ terton lớn nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng* và là *vai trò mẫu* cho phụ nữ trong Mật Tông Tây Tạng đương đại. Sinh ở Lhasa trong gia đình quý tộc, bà bỏ trốn khỏi cuộc hôn nhân chính trị để đi tu, trải qua nhiều năm khổ hạnh, gặp đạo sư Drimé Özer Rinpoche, và khám phá hàng chục terma quan trọng. Bài viết phân tích cuộc đời, các terma chính, vai trò khôi phục tiếng nói nữ trong Vajrayāna, và ý nghĩa cho hành giả nữ Việt Nam thế kỷ 21.
Shechen — Tu viện mẹ Nyingma của Dilgo Khyentse và truyền thống Mindrolling-Shechen-Khordong
Shechen Tennyi Dargyeling (1734/1735) là một trong sáu tu viện mẹ Nyingma, được sáng lập bởi Shechen Rabjam thứ hai tại Đông Tibet. Tu viện này trở thành trụ sở của Đức Dilgo Khyentse Rinpoche thế kỷ 20, qua đó tỏa ảnh hưởng đến toàn bộ Phật giáo Tây Tạng đương đại. Bài viết phân tích lịch sử Shechen, truyền thống Mindrolling-Shechen-Khordong, vai trò Dilgo Khyentse, Shechen Rabjam Rinpoche đương đại, và bài học cho hành giả Việt về sự tiếp nối truyền thừa qua biến động.
Shitro (Zhi-Tro) — 100 Vị Phật Bình Yên và Phẫn Nộ trong cấu trúc Bardo Thodol và pháp tu Nyingma
Shitro là tên gọi tắt của *Zhi-Tro* — '100 vị Phật Bình Yên và Phẫn Nộ' — tập hợp 42 vị Phật bình yên và 58 vị Phật phẫn nộ xuất hiện trong giai đoạn bardo của Tử Thư Tibet (Bardo Thodol). Đây là *bản đồ tâm thân vi tế* mà mọi chúng sinh sẽ gặp khi qua đời, và đồng thời là sadhana sống động của truyền thừa Nyingma. Bài viết phân tích nguồn gốc, danh sách 100 vị, ý nghĩa biểu tượng học, và cách thực hành Shitro trong đời sống hằng ngày.