Từ khóa
#lịch sử tây tạng
16 bài viết liên quan đến chủ đề này.
Ninh Mã (Nyingma) — Lịch sử chi tiết và đặc điểm của truyền thừa cổ xưa nhất Phật giáo Tây Tạng
*Ninh Mã* (Tạng: *rnying ma* — 'Cổ' hay 'Cổ Mật') là *truyền thừa cổ xưa nhất* trong bốn truyền thừa chính của Phật giáo Tây Tạng. Khởi nguồn từ *Đức Liên Hoa Sinh* (Padmasambhava) ở thế kỷ VIII dưới triều vua Trisong Detsen, Ninh Mã *bảo tồn* các Mật điển và pháp thực hành cổ — đặc biệt là *Dzogchen* (Đại Viên Mãn) — qua hơn 1200 năm. Bài viết phân tích lịch sử chi tiết, chín cấp pháp, hệ thống Kama và Terma, các tu viện và Đạo sư chính, vị trí trong Phật giáo Tạng hiện đại.
MớiPhật giáo truyền vào Tây Tạng lần đầu — Truyền Bá Đầu (Snga dar) thế kỷ VII-IX
*Truyền Bá Đầu* (Tạng: *snga dar* — 'phổ biến sớm') là giai đoạn *Phật giáo được giới thiệu chính thức* vào Tây Tạng — từ thế kỷ VII đến thế kỷ IX, dưới *ba Pháp Vương* Songtsen Gampo, Trisong Detsen, Tri Ralpachen. Đây là *200 năm vàng* hình thành nền móng của Phật giáo Tạng — kết thúc bằng *cuộc đàn áp* của vua Lang Darma.
Atisha và Truyền Thừa Kadam — Người Mang Lamrim Đến Tây Tạng
Atisha Dīpaṃkara Śrījñāna (Sanskrit: *Atīśa Dīpaṃkara Śrījñāna* — Ánh Sáng Khai Sáng Vinh Quang Trí Tuệ; Tạng ngữ: *Jo bo rje* — Ngài Quý Tộc, 982–1054) là đại học giả và Đạo Sư Ấn Độ đến Tây Tạng vào thế kỷ 11, mang đến một cuộc Phục Hưng Phật giáo sau giai đoạn bị đàn áp. Atisha là người hệ thống hóa con đường Phật giáo thành Lamrim — Các Giai Đoạn Con Đường — nền tảng của truyền thừa Kadam và sau này là Cách Lỗ.
Marpa Dịch Giả — Người Mang Giáo Pháp Ca Diếp Về Tây Tạng
Marpa Chökyi Lodrö (Tạng ngữ: *Mar pa Chos kyi blo gros*, 1012–1097) — còn gọi là Marpa Dịch Giả (*lo tsā ba*) — là nhân vật lịch sử nền tảng của truyền thừa Ca Diếp (*Kagyu*) tại Tây Tạng. Không phải là tu sĩ mà là nông dân, thương nhân, và người có gia đình, Marpa đã ba lần vượt Himalaya đến Ấn Độ để học với ngài Naropa và mang về những giáo pháp Kim Cương Thừa quý báu nhất — đặc biệt là Sáu Yoga Naropa và Đại Ấn (*Mahāmudrā*).
Padmasambhava — Guru Rinpoche và Việc Truyền Phật Giáo Vào Tây Tạng
Padmasambhava (Sanskrit: *Padmasambhava* — Người Sinh Từ Hoa Sen; Tạng ngữ: *Padma 'byung gnas*; thường gọi là Guru Rinpoche — *Gu ru Rin po che* — Đạo Sư Quý Báu) là nhân vật trung tâm của Phật giáo Tây Tạng — đặc biệt trong truyền thừa Ninh Mã (Nyingma). Được mời đến Tây Tạng bởi Vua Trisong Detsen vào thế kỷ 8, Ngài đã chinh phục các thần linh địa phương, xây dựng tu viện Samye đầu tiên, và truyền Kim Cương Thừa vào vùng đất tuyết.
Sakya Paṇḍita — Học Giả Tuyệt Đỉnh và Nền Tảng Tát Ca
Sakya Paṇḍita Künga Gyaltsen (Tạng ngữ: *Sa skya Paṇḍita Kun dga' rgyal mtshan* — Người Giỏi Giang Uyên Bác Của Sakya, 1182–1251) là học giả Phật giáo vĩ đại nhất Tây Tạng thế kỷ 13 — và có lẽ là một trong những học giả Phật giáo quan trọng nhất trong lịch sử. Người thường được gọi tắt là *Sapan* (*Sa paṇ*), Ngài là học giả, dịch giả, nhà thơ, chính trị gia, và Đạo Sư Kim Cương Thừa — đại diện cho truyền thừa Tát Ca (*Sakya*) ở đỉnh cao.
Tsongkhapa — Đại Cải Cách và Sự Thành Lập Truyền Thừa Cách Lỗ
Tsongkhapa (Tạng ngữ: *Tsong kha pa Blo bzang grags pa*, 1357–1419) là nhà cải cách tôn giáo, học giả, và hành giả vĩ đại nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng thời trung cổ — người thành lập truyền thừa Cách Lỗ (*Gelug*), viết những tác phẩm triết học Phật giáo sâu sắc nhất bằng Tạng ngữ, và để lại một hệ thống đào tạo tu sĩ ảnh hưởng đến hàng triệu người cho đến ngày nay. Truyền thừa Cách Lỗ mà Ngài thành lập hiện là dòng truyền thừa lớn nhất của Phật giáo Tây Tạng, với Đức Đạt Lai Lạt Ma là lãnh đạo tâm linh.
Tu viện Drepung – Trường Phật học lớn nhất thế giới
Tìm hiểu lịch sử và vai trò của tu viện Drepung, từng là trung tâm giáo dục Phật giáo lớn nhất thế giới với hơn mười nghìn Tăng sĩ.
Ganden Phodrang – Chính quyền Đạt Lai Lạt Ma và lịch sử Tây Tạng
Tìm hiểu về Ganden Phodrang, hệ thống chính quyền Tây Tạng do Đức Đạt Lai Lạt Ma lãnh đạo từ thế kỷ XVII đến ngày nay, và vai trò của nó trong lịch sử Kim Cương Thừa.
Giáo phái và chính trị Tây Tạng – Mối quan hệ phức tạp
Tìm hiểu mối quan hệ phức tạp giữa các giáo phái Phật giáo Tây Tạng và quyền lực chính trị qua nhiều thế kỷ, từ thế kỷ XIII đến hiện đại.
Padmasambhava — Liên Hoa Sinh Đại Sĩ và Sự Truyền Bá Kim Cương Thừa Vào Tây Tạng
Padmasambhava (Sanskrit: *Padmasambhava* — Liên Hoa Sinh; Tạng ngữ: *Padma 'byung gnas* — Sinh Từ Hoa Sen; thường gọi là *Guru Rinpoche* — Đạo Sư Quý Báu) là vị thầy quan trọng nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng — người được coi là đã mang Kim Cương Thừa từ Ấn Độ vào Tây Tạng vào thế kỷ 8, chinh phục các thế lực chướng ngại địa phương, và đặt nền móng cho truyền thừa Ninh Mã (Nyingma). Ngài được tôn kính như 'Phật Thứ Hai' trong nhiều truyền thừa Tây Tạng.
Marpa Dịch Giả — Người Mang Kim Cương Thừa Về Tây Tạng
Marpa Dịch Giả (*Mar pa lo tsā ba*; 1012–1097) là người Tây Tạng đã ba lần vượt dãy Himalaya sang Ấn Độ, học với Naropa và nhiều Đại Thành Tựu Giả, và mang về toàn bộ kho tàng Kim Cương Thừa — đặc biệt là Sáu Yoga của Naropa và Đại Ấn — để truyền bá tại Tây Tạng. Không có Marpa, không có Milarepa; không có Milarepa, không có Gampopa; không có Gampopa, không có toàn bộ truyền thừa Ca Diếp.
Sakya Pandita — Kiến Trúc Sư Truyền Thừa Tát Ca và Cầu Nối Lịch Sử
Sakya Pandita Künga Gyaltsen (1182–1251) là học giả và nhà ngoại giao vĩ đại nhất của Phật giáo Tây Tạng thế kỷ 13 — người hệ thống hóa truyền thừa Tát Ca, viết những tác phẩm triết học định hình Phật học Tây Tạng, và thiết lập quan hệ lịch sử giữa Tây Tạng và đế chế Mông Cổ.
Lerab Lingpa (Tertön Sogyal) — Đạo sư của Đệ thập tam Đạt Lai Lạt Ma và terton vĩ đại cuối thế kỷ 19
Lerab Lingpa (1856–1926), được biết đến rộng rãi với tên Tertön Sogyal, là một trong những terton (người khai mở Phục Tạng) lớn nhất cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, đồng thời là *Đạo sư gốc của Đệ thập tam Đạt Lai Lạt Ma Thubten Gyatso*. Bài viết phân tích cuộc đời ngài, các terma chính, mối quan hệ Pháp với Dalai Lama 13, vai trò trong các sự kiện chính trị Tibet đầu thế kỷ 20, và di sản truyền lại qua Sogyal Rinpoche và Rigpa quốc tế.
Tu viện Reting — Cái nôi truyền thừa Kadampa và di sản của Dromtönpa
Tu viện Reting (Rwa-sgreng) được Dromtönpa sáng lập năm 1057 sau khi sư phụ Atisha viên tịch, trở thành trú xứ gốc của truyền thừa Kadampa — dòng sữa giáo lý đã nuôi dưỡng toàn bộ Phật giáo Tây Tạng giai đoạn Hậu Hoằng Pháp. Bài viết phân tích bối cảnh sáng lập, vai trò Reting trong việc gìn giữ Lamrim, các Geshe Kadampa lừng danh, sự chuyển hóa thành tu viện Gelug, và cuộc đời đầy bi kịch của Reting Rinpoche thứ năm — nhiếp chính Tibet đầu thế kỷ 20.
Nyingma — Truyền Thừa Cổ Xưa Nhất của Phật Giáo Tây Tạng
Nyingma (rNying ma — 'Cổ phái') là truyền thừa lâu đời nhất trong bốn truyền thừa lớn của Phật giáo Tạng, có nguồn gốc từ Padmasambhava thế kỷ thứ 8. Bài viết tổng quan về lịch sử, hệ thống chín thừa (theg pa dgu), kho tàng terma, đặc trưng Dzogchen và những bậc Đạo sư trụ cột của truyền thừa.