Vô Thường

Định nghĩa đầy đủ

Vô Thường (Anitya) là một trong Tam Pháp Ấn của Phật giáo, khẳng định rằng tất cả các pháp hữu vi (saṃskṛta-dharma) đều luôn biến đổi, không có gì giữ nguyên dù chỉ một sát-na. Đức Phật trong Kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahāparinibbāna Sutta, DN 16) đã để lại lời di huấn cuối cùng: "Vaya-dhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha" – "Tất cả các pháp hữu vi đều có tính tan rã; hãy tinh tấn không phóng dật." Vô Thường biểu hiện ở ba cấp độ: vô thường thô (sinh-lão-bệnh-tử, các sự kiện đời sống), vô thường vi tế (sự biến đổi từng sát-na của thân tâm), và vô thường tối hậu (mọi pháp do duyên sinh đều không có tự tính). Trong Lam Rim Chen Mo, Tsongkhapa xếp quán Vô Thường vào phần "Sĩ phu Hạ" (kẻ phàm) – là pháp môn đầu tiên giúp hành giả phát khởi tâm xuất ly khỏi luân hồi. Patrul Rinpoche trong Lời Vàng Của Thầy Tôi (Kunzang Lama'i Shelung) viết: "Suy nghĩ về cái chết và vô thường là cây gậy đánh thức người ngủ mê, là bạn đồng hành đẩy hành giả lên đường tu tập." Trong Kim Cương Thừa, bốn niệm xứ chuyển tâm (blo ldog rnam bzhi) – thân người quý hiếm, vô thường và cái chết, nghiệp và nhân quả, khổ của luân hồi – được quán chiếu nhiều lần trước khi thọ nhận Tiền Hành.