Bồ Tát của hành động tức thời — và lời đáp lại không bao giờ trễ

Trong tất cả các hình tướng của Đức Tārā, Tārā Xanh — danh hiệu Phạn ngữ là Khadiravaṇī Tārā (Tārā của rừng cây Khadira), tiếng Tạng là Drolma Jangkhu (sgrol ma ljang khu) — được hành trì rộng rãi nhất trong toàn bộ thế giới Mật Tông Tây Tạng. Trong khi Tārā Trắng (Sitātārā) là Bồ Tát Trường Thọ, được tu chuyên cho sức khỏe và sống lâu, thì Tārā Xanh là Bồ Tát Hành Động — vị Tara cứu độ tức thời, không chần chừ, không trì hoãn.

Có một câu nói lưu truyền trong các tu viện Tibet: “Khi nào hành giả không biết tu pháp gì, hãy tu Tārā Xanh. Khi tâm hoảng loạn không thể tu pháp khác, hãy niệm Tārā. Khi cận tử không nhớ được sadhana phức tạp, hãy thì thầm OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ.” Đây là pháp Bồ Tát mà mọi truyền thừa Phật giáo Tây Tạng — Nyingma, Kagyu, Sakya, Gelug, Bön — đều cùng tu, không chia phái.

Mục lục

• Nguồn gốc kinh điển và truyền thừa
• Biểu tượng học chi tiết của Tārā Xanh
• Mười sáu hiểm nguy mà Tārā Xanh giải trừ
• Mantra OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ
• So sánh Tārā Xanh và Tārā Trắng
• Sadhana hằng ngày khả thi cho hành giả Việt
• Năm sai lầm phổ biến cần tránh
• FAQ phổ biến
• Áp dụng cho người Việt trong đời sống hiện đại
• Kết: vị Bồ Tát luôn ở gần

Nguồn gốc kinh điển và truyền thừa

Nguồn cổ nhất: Tārā-mūla-kalpa Tantra

Nguồn cổ nhất về Tārā xuất hiện trong Tārā-mūla-kalpa Tantra (Tantra Gốc Rễ của Tārā) — bản kinh thuộc loại Kriya Tantra (Sự Bộ) được dịch sang tiếng Tạng vào thế kỷ 7-8. Bản kinh này mô tả Tārā xuất hiện từ ánh sáng giữa hai mắt của Đức Quán Thế Âm khi Ngài rơi nước mắt vì thấy chúng sinh trầm luân không dứt. Một giọt nước mắt biến thành Tārā Xanh, một giọt khác biến thành Tārā Trắng — hai vị cùng phát nguyện hỗ trợ Quán Âm cứu độ.

Có một câu chuyện khác trong Tārā-tantra (Tantra Tārā) — một bản tantra cao cấp hơn của Anuttarayoga — nói rằng Tārā vốn là công chúa Yeshe Dawa (Trí Tuệ Nguyệt) trong kiếp xa xưa, đã phát đại nguyện thành Phật trong thân nữ để chứng minh rằng giác ngộ không phụ thuộc giới tính. Khi các vị Tỳ Kheo khuyên bà đổi nguyện thành thân nam (vì cho rằng thân nam dễ thành Phật hơn), bà thẳng thừng từ chối: “Cho đến khi luân hồi còn cạn kiệt, tôi sẽ làm việc cứu độ chúng sinh trong thân nữ.”

Truyền thừa Atisha và sự thâm nhập Tibet

Tārā Xanh đến Tibet một cách hệ thống qua Atisha Dīpaṅkara Śrījñāna (982-1054), người mang theo pháp Tārā từ Vikramaśīla. Atisha có niềm sùng bái đặc biệt với Tārā — chính nhờ Tārā mà ngài quyết định lên đường sang Tibet bất chấp lời tiên báo rằng nếu đi thì sẽ giảm tuổi thọ. Tārā nói với Atisha: “Nếu con ở Ấn Độ, con sẽ sống đến 90; nếu con sang Tibet, con sẽ chỉ sống đến 73. Nhưng nếu sang Tibet, con sẽ độ được hằng triệu chúng sinh.”

Atisha đã chọn lựa chọn thứ hai. Ngài đến Tibet năm 1042 và viên tịch tại Nyethang năm 1054 — đúng 73 tuổi. Tārā ở Nyethang — bức tượng Tārā Xanh nói chuyện được với Atisha — vẫn còn tồn tại tới ngày nay và là một trong những điểm hành hương quan trọng nhất của Tibet.

Truyền thừa Nyingma và Suryagupta

Ngoài truyền thừa Atisha (chủ yếu Sarma — Kagyu, Sakya, Gelug), còn có truyền thừa Suryagupta với 21 Tārā khác về hình tướng (có thêm tay, đầu, vũ khí), được Mật Tông Sakya gìn giữ. Truyền thừa Nyingma gìn giữ pháp Tārā qua các terma của Padmasambhava, đặc biệt Tendrel Nyesel của Tertön Sogyal (Lerab Lingpa) ở thế kỷ 19.

Trong tất cả các pháp Tārā, Tārā Xanh được xem là căn bản nhất — tất cả 20 hình tướng còn lại của 21 Tārā đều phát xuất từ Tārā Xanh, và quay trở về Tārā Xanh.

Biểu tượng học chi tiết của Tārā Xanh

Tư thế: chân phải bước xuống

Đặc điểm nhận diện Tārā Xanh ngay từ cái nhìn đầu tiên là tư thế lalita-āsana — chân trái xếp bằng theo tư thế kim cương trên tòa sen, chân phải duỗi xuống đặt trên một bông sen nhỏ thứ hai. Đây không phải tư thế ngẫu nhiên: tư thế này biểu trưng cho sự sẵn sàng bước xuống cứu độ. Trong khi Tārā Trắng ngồi vững vàng cả hai chân theo tư thế thiền định (vajra-paryanka) — biểu trưng sự ổn định trường thọ, thì Tārā Xanh trong tư thế bán-bước — biểu trưng sự xuất phát ngay khi có lời cầu cứu.

Có một câu trong các bản tán: “Sgrol ma’i zhabs gyon brkyangs nas…” — “Chân trái Tārā duỗi ra… sẵn sàng đến với chúng sinh.” (Một số nguồn nói chân phải, một số nói chân trái — tùy truyền thừa, nhưng ý nghĩa giống nhau.)

Màu xanh lục

Màu xanh lục của Tārā không phải xanh lá cây nhạt thông thường, mà là xanh ngọc bích đậm (vaiḍūrya — màu beryl). Trong hệ thống Ngũ Trí Phật, màu xanh lục thuộc gia đình Nghiệp (Karma family) — gia đình của Đức Amoghasiddhi (Bất Không Thành Tựu) ở phương Bắc. Tārā Xanh là hóa thân hoạt động (karma-dakinī) của Amoghasiddhi, biểu trưng Thành Sở Tác Trí (kṛtyānuṣṭhāna-jñāna) — trí tuệ hoàn thành mọi công việc cứu độ.

Hai tay và hai pháp khí

Tay phải Tārā Xanh ở ấn ban nguyện (varada-mudrā) — lòng bàn tay mở ra hướng xuống, biểu trưng sự ban tặng không điều kiện. Tay trái ở ấn quy y (vitarka-mudrā) — ngón cái và ngón trỏ chạm nhau tạo thành vòng tròn, biểu trưng sự bảo vệ và chỉ dạy.

Hai tay đều cầm hoa utpala xanh — không phải hoa sen Padma thông thường mà là hoa sen đêm (night-blooming lotus). Hoa utpala biểu trưng:

• Trí tuệ nở rộ trong bóng tối — Tārā có thể đến với chúng sinh ngay cả trong đêm tăm tối nhất của họ
• Vẻ đẹp giữa nước đục — như sen mọc từ bùn, Tārā xuất hiện giữa thế giới nhiễm ô
• Sự dịu mát — utpala mọc trong nước, đối lập với lửa khổ đau

16 tuổi, trẻ trung và uyển chuyển

Tārā Xanh được mô tả là thiếu nữ 16 tuổi — không già không trẻ, ở độ tuổi sung mãn nhất của sức sống. Đây không phải biểu trưng cho tuổi trẻ vật chất, mà cho tâm bồ-đề luôn tươi mới, không bị mài mòn bởi thời gian, không bị uể oải bởi mệt mỏi.

Thân Tārā mềm mại, uyển chuyển, trang nghiêm bằng các trang sức Bồ Tát — vương miện, vòng tay, vòng chân, dây chuyền — không phải biểu trưng cho hưởng lạc thế gian mà cho các đức của Bồ Tát: vương miện = năm trí, dây chuyền = sáu Ba-la-mật, vòng tay = bốn vô lượng tâm, v.v.

Mười sáu hiểm nguy mà Tārā Xanh giải trừ

Trong Tārā-tantra và đặc biệt Aṣṭāṣṭāmaha-bhayāttārā-stotra (Tán Tārā giải trừ Tám và Mười sáu hiểm nguy), Tārā Xanh được tán dương là vị Bồ Tát có thể giải trừ mười sáu loại hiểm nguy — tám hiểm nguy ngoại tại và tám hiểm nguy nội tại tương ứng.

Tám hiểm nguy ngoại tại

1. Sư tử — biểu trưng kiêu mạn
2. Voi điên — biểu trưng vô minh
3. Lửa — biểu trưng sân hận
4. Rắn độc — biểu trưng đố kỵ
5. Trộm cướp — biểu trưng tà kiến
6. Tù ngục — biểu trưng tham lam
7. Sóng nước/đại dương — biểu trưng chấp ngã
8. Quỷ dữ (māmo, thần bệnh) — biểu trưng nghi hoặc

Tám hiểm nguy nội tại

Mỗi hiểm nguy ngoại tại đều có một hiểm nguy nội tại tương ứng. Ví dụ: sư tử ngoại = thú dữ; sư tử nội = kiêu mạn trong tâm khiến hành giả không thể học Pháp. Khi hành giả niệm mantra Tārā chân thành, không chỉ sư tử bên ngoài lùi xa, mà kiêu mạn trong tâm cũng dần được điều phục.

Đây là điểm cốt lõi mà nhiều người Việt mới học Tārā cần hiểu: Tārā không phải bùa hộ thân để tránh tai họa vật lý đơn thuần. Tārā là pháp chuyển hóa nội tâm — giải trừ mười sáu phiền não bên trong, từ đó mười sáu khổ nạn bên ngoài tự nhiên giảm.

Mantra OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ

Mantra Tārā Xanh có dạng đầy đủ là OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ (Tạng phát âm: Om Tare Tuttare Ture Soha). Đây là mantra mười âm tiết được mọi truyền thừa Mật Tông Tibet công nhận và tu trì.

Phân tích từng âm tiết

• OṂ — âm tiết khởi đầu, biểu trưng Pháp Thân của tất cả chư Phật, ba thân Phật của chính Tārā, sự khởi nguyện. OṂ kết nối hành giả với toàn bộ trường năng lượng giác ngộ.

• TĀRE — Hỡi Đức Cứu Độ! (Vocative — gọi tên trực tiếp). Tāre có gốc từ tṛ (vượt qua, cứu giúp). Âm này giải trừ khổ luân hồi cảnh giới thấp (ba cõi ác).

• TUTTĀRE — Hỡi Đấng Giải Trừ Tám/Mười Sáu Hiểm Nguy! Âm này giải trừ khổ tám hiểm nguy ngoại tại và đặc biệt các chướng ngại trên đạo lộ Bồ Tát.

• TURE — Hỡi Đấng Hoàn Tất Mọi Tâm Nguyện! Tu có gốc từ turā (nhanh chóng) — nhấn mạnh tốc độ cứu độ của Tārā. Âm này giải trừ bệnh tật và mang lại Niết Bàn.

• SVĀHĀ — Xin được như vậy! Âm tiết kết thúc, niêm phong mantra. SVĀHĀ trong tiếng Phạn là từ kết thúc các nghi lễ cúng dường, có nghĩa xin lời nguyện được thành tựu.

Cách tụng

Truyền thống dạy tụng mantra Tārā theo nhịp ba-bốn-ba — ba âm OṂ-TĀRE-TUTTĀRE, bốn âm TURE-SVĀ-HĀ — nhưng quan trọng hơn là tâm hướng đến Tārā hơn là kỹ thuật. Một số đạo sư Tibet như Đức Đạt Lai Lạt Ma 14 dạy rằng niệm mantra với lòng thành 21 lần hơn là niệm vô tâm 1000 lần.

Truyền thống cũng dạy nên niệm mantra theo bội số của 21 — vì gắn với 21 hình tướng Tārā: 21, 108, 1008. Một thời tu (sadhana) hằng ngày cơ bản thường gồm 3 lần đọc bài tán 21 Tārā, sau đó 21 hoặc 108 lần mantra.

So sánh Tārā Xanh và Tārā Trắng

Để hành giả Việt mới phân biệt rõ:

Sadhana hằng ngày khả thi cho hành giả Việt

Pháp Tārā Xanh là một trong số ít các pháp Mật Tông không bắt buộc phải có quán đảnh đầy đủ trước khi thực hành căn bản — vì Tārā thuộc Kriya Tantra (Sự Bộ), và mantra Tārā được Đức Đạt Lai Lạt Ma cùng nhiều đạo sư công khai cho phép tụng. Tuy nhiên, để thực hành sadhana đầy đủ với tự sinh khởi làm Tārā (tự thấy mình là Tārā), hành giả vẫn cần quán đảnh từ một Lama có truyền thừa.

Bài hành trì căn bản (15-20 phút mỗi ngày)

1. Quy y và phát Bồ-đề tâm (1 phút) — “Con quy y Phật, Pháp, Tăng và Đức Tārā cho đến khi đạt giác ngộ. Nguyện hành trì này đem lại lợi ích cho tất cả chúng sinh.”

2. Quán tưởng Tārā (5 phút) — Trước mặt mình ở khoảng cách bằng độ cao một thân mình, quán tưởng Tārā Xanh ngồi trên tòa sen và đĩa mặt trăng. Tư thế chân phải bước xuống. Tay phải ấn ban nguyện, tay trái cầm utpala. Mỉm cười từ ái nhìn xuống mình.

3. Bảy chi cúng dường (2 phút) — Lễ lạy, cúng dường, sám hối, tùy hỉ, thỉnh chuyển Pháp luân, thỉnh trụ thế, hồi hướng.

4. Mantra (5-10 phút) — Tụng OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ 21 hoặc 108 lần. Trong khi tụng, quán tưởng ánh sáng xanh từ Tārā tỏa xuống mình, tịnh hóa mọi nghiệp chướng và lấp đầy tâm bằng từ bi.

5. Hồi hướng (1-2 phút) — “Nguyện công đức này hồi hướng cho tất cả chúng sinh thoát khổ, đạt vui, và nhanh chóng giác ngộ. Nguyện đặc biệt cho [người thân, hoàn cảnh cụ thể].”

Ngày đặc biệt

• Ngày mùng 8 âm lịch hằng tháng — ngày Tārā Düchen, thực hành nên dài hơn (45-60 phút) và có thể đọc bài Praises to the 21 Tārās nhiều lần.
• Khi gặp khó khăn cấp bách — niệm mantra liên tục, không cần chính thức ngồi sadhana.
• Trước chuyến đi xa, thi cử, phẫu thuật — niệm mantra 108 lần và quán tưởng Tārā đi cùng.

Năm sai lầm phổ biến cần tránh

1. Coi Tārā như “Bà Chúa Xứ” Phật giáo — Tārā không phải vị thần địa phương ban phước thế gian. Tārā là Bồ Tát giác ngộ giúp chúng sinh vượt khỏi luân hồi, không phải cải thiện điều kiện trong luân hồi đơn thuần.

2. Niệm mantra như “thần chú” để cầu lợi lộc cá nhân — Cốt lõi của niệm mantra là quán tưởng Tārā và phát triển Bồ-đề tâm. Niệm vô tâm chỉ vì muốn trúng số sẽ không hiệu quả và còn có thể tạo nghiệp xấu (lạm dụng Pháp).

3. Lẫn Tārā Xanh với Quan Âm Việt — Tuy đều là Bồ Tát từ bi, nhưng Tārā có truyền thừa, mantra, sadhana, biểu tượng học riêng. Không nên thay thế Quan Âm bằng Tārā hoặc ngược lại — có thể tôn kính cả hai một cách riêng biệt.

4. Tự phong là “đệ tử Tārā” mà không có nền móng quy y Tam Bảo — Tārā nương vào Tam Bảo. Không quy y Phật-Pháp-Tăng thì không thể đệ tử Tārā đúng nghĩa. Nền móng quy y phải vững trước.

5. Mua tượng Tārā về thờ mà không hiểu pháp tu — Tượng Tārā cần được gia trì (kun-rab) trước khi thờ, và nên hành trì căn bản trước khi mua tượng lớn. Tượng không gia trì thờ trong gia đình không có tâm thực hành = vật trưng bày, không phải đối tượng quy y.

Thực Hành: Kết Nối Với Tārā Xanh

Trong Kim Cương Thừa, chư Bổn Tôn không phải thần linh bên ngoài — mà là biểu hiện của phẩm chất giác ngộ vốn có trong tâm mỗi người.

Pháp tu cơ bản (không cần quán đỉnh):

1. Trì tụng mantra của Tārā Xanh với tâm thành kính và Bồ Đề Tâm
2. Phát tâm trước khi trì tụng: “Con trì tụng vì lợi ích của tất cả chúng sinh”
3. Quán tưởng ánh sáng từ Tārā Xanh chiếu vào tim bạn — mang đến phẩm chất mà ngài đại diện
4. Hồi hướng công đức sau khi kết thúc

Lưu ý: Để thực hành thiền quán Bổn Tôn (Kyerim) đầy đủ, cần nhận quán đỉnh từ Đạo sư. Trì tụng mantra cơ bản không cần quán đỉnh và phù hợp cho tất cả mọi người.

✅ Checklist thực hành hàng ngày:

• Tôi đã phát tâm Bồ Đề trước khi trì tụng
• Tôi đã trì ít nhất 21 lần mantra hôm nay
• Tôi đã hồi hướng công đức sau khi kết thúc
• Tôi duy trì thực hành ít nhất 21 ngày liên tục

FAQ phổ biến

1. Tôi đang theo Tịnh Độ Tông và niệm Phật A Di Đà, có thể tu Tārā Xanh song song không?

Hoàn toàn được. Tārā được tất cả các trường phái Phật giáo (Mật Tông, Đại thừa, một số trong Theravada Sri Lanka) tôn kính. Tārā cũng là gia đình Liên Hoa của Amitābha (qua Quán Âm). Nhiều hành giả Tibet vừa tu Amitābha vừa tu Tārā — không có xung đột.

2. Tôi không có thầy Mật Tông ở Việt Nam, có thể tự tu Tārā căn bản không?

Có. Pháp Tārā căn bản (mantra + quán tưởng đối diện, không tự sinh khởi) được Đức Đạt Lai Lạt Ma và nhiều đạo sư công khai cho phép. Hãy đọc một sách hướng dẫn từ đạo sư đáng tin cậy (như sách của Bokar Rinpoche, Khenchen Thrangu Rinpoche), tu từ đơn giản đến phức tạp.

3. Tại sao Tārā có thân nữ trong khi đa số Phật và Bồ Tát có thân nam?

Tārā chứng minh rằng giới tính không phải rào cản giác ngộ. Trong khi nhiều truyền thống Phật giáo cổ cho rằng phải tái sinh thành nam mới thành Phật, Tārā phá vỡ định kiến này — bà phát nguyện thành Phật trong thân nữ và tiếp tục cứu độ trong thân nữ mãi mãi.

4. Niệm mantra Tārā có tác dụng phụ tâm linh nào không?

Mantra Tārā được xem là an toàn tuyệt đối — không có tác dụng phụ ngay cả khi niệm sai âm tiết hay thiếu nền móng. Tārā là Bồ Tát từ bi nhất, không có khía cạnh phẫn nộ. Đây là lý do tại sao mọi người (kể cả người ngoài đạo) có thể niệm mantra Tārā mà không sợ tổn hại.

5. Có cần ăn chay khi tu Tārā không?

Không bắt buộc. Tārā không yêu cầu ăn chay tuyệt đối, mặc dù truyền thống khuyến khích giảm ăn thịt. Quan trọng hơn là tránh sát sinh và phát triển từ bi với mọi loài. Nếu có thể ăn chay vào ngày 8 âm lịch (Tārā Düchen) là rất tốt.

6. Tu Tārā Xanh hay Tārā Trắng quan trọng hơn?

Cả hai bổ sung cho nhau, không cạnh tranh. Truyền thống dạy:

• Tārā Xanh là pháp căn bản hằng ngày — cho mọi tình huống.
• Tārā Trắng là pháp đặc biệt khi mình hoặc người thân bệnh tật, người già yếu.

Người mới nên bắt đầu với Tārā Xanh; sau khi quen thì có thể bổ sung Tārā Trắng khi cần.

Áp dụng cho người Việt trong đời sống hiện đại

Tārā Xanh là pháp đặc biệt phù hợp với người Việt sống trong nhịp đời nhanh, áp lực công việc, lo âu thường trực. Ba ứng dụng cụ thể:

Trước cuộc họp căng thẳng: Trước khi vào phòng họp khó, niệm OṂ TĀRE TUTTĀRE TURE SVĀHĀ 21 lần trong tâm. Quán tưởng Tārā ngồi trên vai trái mình. Cảm giác có người đồng hành trong khoảnh khắc khó.

Khi con cái ốm: Niệm mantra Tārā 108 lần, hồi hướng cho con. Đây không thay y học (đưa con đi bệnh viện vẫn là việc đầu tiên), nhưng giúp tâm cha mẹ ổn định và tạo công đức hỗ trợ con.

Khi giận dữ trên mạng xã hội: Trước khi gõ một bình luận giận dữ trả lời ai đó, dừng lại 30 giây niệm mantra Tārā 7 lần. Sự bước xuống của Tārā là biểu tượng cho việc tâm mình bước xuống khỏi cơn giận để đến với không gian rộng hơn.

Kết: vị Bồ Tát luôn ở gần

Trong tất cả các vị Bồ Tát của Mật Tông Tây Tạng, Tārā Xanh là vị gần nhất với chúng sinh thường nhật. Bà không xa lạ, không cao siêu, không yêu cầu nghi thức phức tạp. Bà chỉ chờ chúng ta gọi tên — và chân phải của bà đã sẵn sàng bước xuống.

Có một câu nói trong truyền thống Tibet: “Khi con đã quy y Tam Bảo, con không bao giờ cô đơn nữa. Khi con đã quy y Tārā, con không bao giờ phải chờ đợi nữa.”

Hành giả Việt nào cảm thấy đời sống mình đầy hỗn loạn, áp lực, không biết bám víu vào đâu — Tārā Xanh là lựa chọn đầu tiên. Một mantra mười âm tiết. Một bông sen utpala xanh. Một chân phải bước xuống. Đó là tất cả những gì cần để bắt đầu.

Sgrol ma la phyag ‘tshal lo — Con kính lễ Đức Tārā.

Kết Luận

Tārā Xanh không phải là thực thể xa cách — ngài là biểu hiện của phẩm chất giác ngộ vốn sẵn có trong tâm bạn. Việc kết nối với Tārā Xanh qua trì tụng, quán tưởng và hiểu biết giáo lý là cách bạn nuôi dưỡng và nhận ra những phẩm chất đó trong chính mình.

Hãy bắt đầu từ những bước đơn giản nhất — một mantra, một lời cầu nguyện, một khoảnh khắc kết nối — và để sự thực hành dần sâu hơn theo thời gian.

Bước tiếp theo:

• 👉 Cách trì tụng mantra đúng pháp
• 👉 Quán tưởng Bổn Tôn — Giới thiệu
• 👉 Om Mani Padme Hum — Mantra nhập môn

Chú Giải Thuật Ngữ

Karma: Nghiệp — quy luật nhân quả của hành động Khenchen: Đại Khenpo — học vị Phật học cao nhất trong truyền thống Tây Tạng Kyerim: Giai Đoạn Phát Khởi — pha đầu thiền định Mật tông: quán tưởng Bổn Tôn Lama: Đạo Sư — vị thầy tâm linh trong Phật giáo Tây Tạng Mantra: Thần Chú — âm tiết thiêng liêng mang năng lượng giác ngộ Rime: Không Phân Phái — phong trào tôn giáo tôn trọng bình đẳng các truyền thừa Rinpoche: Quý Báu — danh hiệu tôn kính dành cho các vị thầy Kim Cương Thừa Sadhana: Nghi Quỹ — văn bản nghi lễ hướng dẫn pháp tu Siddhi: Thành Tựu — năng lực tâm linh do tu tập đạt được Tantra: Mật điển — kinh điển Mật tông Terma: Phục Tàng — giáo lý ẩn giấu do Liên Hoa Sinh cất giấu để hậu thế tìm ra Tulku: Hóa Thân — vị thầy được công nhận là tái sinh của bậc giác ngộ Vajra: Kim Cương Chử — pháp khí tượng trưng bản tánh bất diệt Khenpo: Khenpo — học vị tương đương tiến sĩ Phật học trong truyền thống Tây Tạng