Jinsek (Hỏa cúng) — Lễ cúng lửa trong Mật Tông Tây Tạng và bốn loại lò lửa

Khi tham dự một drupchen (đại lễ tu pháp dài 7-10 ngày) tại một tu viện Mật Tông, người Việt thường ngạc nhiên trước cảnh tượng cuối cùng: các Lama xếp một lò lửa lớn ở giữa sân, đổ vào đó hàng trăm vật phẩm — bơ, ngũ cốc, các loại thảo mộc, vải lụa nhỏ — và đọc tụng mantra hàng giờ liền, ngọn lửa cao đến vài mét, tro tàn rải khắp.

Đây là Jinsek (Tibet: སྦྱིན་སྲེག་, sbyin sreg; Sanskrit: homa) — pháp cúng lửa Mật Tông, một trong những nghi lễ phức tạp và đẹp đẽ nhất của Phật giáo Tây Tạng. Hiểu được jinsek là hiểu được cách Mật Tông chuyển hóa các yếu tố Vệ Đà cổ thành công cụ giác ngộ.

Mục lục

• Nguồn gốc Vệ Đà và sự chuyển hóa Phật giáo
• Ý nghĩa biểu tượng
• Bốn loại Jinsek
• Cấu tạo lò lửa (homa-kunda)
• Vật phẩm cúng dường: 108 loại
• Vai trò Vajra Master và đệ tử trợ tế
• Các trường hợp cử hành Jinsek
• Bảng so sánh Jinsek Tibet và Cúng cô hồn dân gian Việt
• Hướng dẫn cho hành giả Việt khi tham dự jinsek
• Sai lầm phổ biến cần tránh
• FAQ phổ biến

Nguồn gốc Vệ Đà và sự chuyển hóa Phật giáo

Homa Vệ Đà cổ

Pháp cúng lửa có nguồn gốc trước Phật giáo hơn 2.000 năm. Trong Vệ Đà (kinh điển Hindu cổ), Agni (thần Lửa) là vị thần trung gian truyền các vật phẩm cúng từ con người đến chư thiên. Các bộ tộc Aryan ở thung lũng Indus đã thực hành nghi lễ homa (cúng vào lửa) hàng nghìn năm trước Đức Phật:

• Agnihotra — cúng lửa hằng ngày bởi gia chủ Bà-la-môn.
• Yajña — đại cúng lửa quy mô lớn cho các vị vua.
• Putrakāmeṣṭi — cúng lửa cầu con trai.
• Aśvamedha — cúng lửa nghi lễ ngựa hoàng gia.

Đức Phật phê phán cúng lửa máu

Trong các kinh điển Pali, Đức Phật phê phán mạnh mẽ homa cúng vật sống (cúng máu, cúng động vật):

“Người ta cúng vào lửa cừu, dê, bò — cho rằng đây là công đức. Đây không phải Pháp. Tôi không nhận cúng dường máu.” (cải biên từ Kūṭadanta Sutta, Dīgha Nikāya)

Đức Phật chỉ ra rằng cúng lửa máu chỉ tích tụ nghiệp ác từ giết hại. Pháp đúng là cúng lửa của Trí Tuệ thiêu đốt phiền não bên trong — chứ không phải lửa vật chất bên ngoài.

Mật Tông Phật giáo: chuyển hóa, không bỏ

Khi Mật Tông Phật giáo phát triển ở Ấn Độ (thế kỷ 5-12 CE), các đại sư không bỏ jinsek mà chuyển hóa:

1. Bỏ cúng máu: Vật phẩm cúng đều là thực phẩm chay (bơ, ngũ cốc, hoa, hương).
2. Đổi đối tượng cúng: Không cúng Agni thần Lửa Vệ Đà mà cúng Agni-Jñāna — Lửa Trí Tuệ của Đức Phật.
3. Đổi mục đích: Không cầu con trai, mưa, chiến thắng mà cầu thanh tịnh nghiệp chướng, vun bồi công đức Bồ đề tâm.
4. Ý nghĩa biểu tượng: Mỗi vật phẩm cúng tượng trưng cho một phiền não được thiêu đốt — không phải thực sự cho Phật ăn.

Trong tantra cấp Anuttarayoga (đặc biệt Cakrasaṃvara, Hevajra, Guhyasamāja, Kālacakra), jinsek trở thành nghi lễ kết thúc bắt buộc sau mỗi đại lễ drupchen — sửa các sai sót, hoàn thiện sadhana.

Ý nghĩa biểu tượng

Lửa = Trí Tuệ Bát Nhã

Trong Mật Tông, lửa của jinsek không phải lửa vật chất mà là biểu hiện vật chất của Lửa Trí Tuệ Bát Nhã (prajñā-jvalā) — ngọn lửa thiêu đốt:

• Tham — như củi khô bốc cháy nhanh.
• Sân — như dầu chảy xuống lửa, bùng cháy.
• Si — như bùn rơi vào lửa, sôi và bay hơi.
• Mạn — như đá nóng đỏ chảy ra.
• Nghi — như sương mù tan trước ánh sáng.

Vajra Master = Lửa Trí Tuệ thân thể

Vị Vajra Master (đạo sư chủ lễ) chủ trì jinsek không phải cúng dường cho Phật bên ngoài mà biểu hiện chính mình là Phật trong dạng Lửa — đốt cháy phiền não của tăng đoàn và chúng sinh xung quanh.

Vật phẩm cúng = phiền não được dâng

Mỗi loại vật phẩm có ý nghĩa biểu tượng cụ thể:

• Bơ trắng — Tâm Bồ đề tinh khiết.
• Ngũ cốc — Sáu cõi luân hồi.
• Cỏ kuśa (nay thay bằng cỏ thông) — Vô minh được nhổ tận gốc.
• Hạt mè đen — Nghiệp đen thiêu đốt.
• Vải lụa nhỏ — Sắc tướng được giải thoát.
• Hoa — Bảy chi cúng dường.

Khi đặt vào lửa và đọc mantra “Oṃ Āḥ Hūṃ”, vật phẩm biến thành cam lồ trí tuệ — Phật và Bồ tát thị hiện thưởng nhận trên trời.

Bốn loại Jinsek

Tương ứng với Bốn Karma Hành Động (Catuṣkriyā — đã có bài riêng), có bốn loại jinsek với cấu tạo lò, hướng, màu sắc, vật phẩm, ngày cử hành khác nhau:

1. Jinsek Tức Tai (Shantika — Zhi)

Mục đích: làm dịu — thanh tịnh bệnh tật, chướng ngại, ác mộng, năng lượng tiêu cực.

Yếu tố	Đặc điểm
Hình lò	Tròn
Màu	Trắng
Hướng	Đông
Phật chủ trì	Vairocana (Đại Nhật Như Lai)
Củi	Gỗ trắng (đặc biệt sandalwood trắng)
Vật phẩm chính	Bơ trắng, sữa, gạo trắng, mè trắng
Ngày cử hành	Ngày trăng khuyết hoặc trăng mọc
Thời gian	Buổi sáng

2. Jinsek Tăng Ích (Paushtika — Gye)

Mục đích: nuôi dưỡng — tăng trưởng tuổi thọ, công đức, trí tuệ, tài sản, học vấn.

Yếu tố	Đặc điểm
Hình lò	Vuông
Màu	Vàng
Hướng	Nam
Phật chủ trì	Ratnasambhava (Bảo Sinh Như Lai)
Củi	Gỗ vàng (đặc biệt sandalwood vàng)
Vật phẩm chính	Bơ, mật ong, mạch, ngọc, hoa vàng
Ngày cử hành	Trăng tròn hoặc rằm
Thời gian	Buổi trưa

3. Jinsek Kính Ái (Vashikarana — Wang)

Mục đích: thu hút — gây cảm tình tốt, kết nối, hòa giải mâu thuẫn, đoàn tụ với người đang xa.

Yếu tố	Đặc điểm
Hình lò	Bán nguyệt (như cánh cung)
Màu	Đỏ
Hướng	Tây
Phật chủ trì	Amitābha (A Di Đà)
Củi	Gỗ đỏ (đặc biệt sandalwood đỏ)
Vật phẩm chính	Bơ đỏ, hoa hồng, lụa đỏ, gỗ thơm
Ngày cử hành	Mùng 8 hoặc 25 âm
Thời gian	Buổi chiều

4. Jinsek Hàng Phục (Abhicharika — Drag)

Mục đích: hàng phục — đẩy lùi các lực ngăn cản pháp, thanh tịnh chướng ngại sâu, không phải để hại kẻ thù cá nhân.

Yếu tố	Đặc điểm
Hình lò	Tam giác (chỉ xuống)
Màu	Đen hoặc xanh đen
Hướng	Bắc
Phật chủ trì	Amoghasiddhi hoặc các Hộ Pháp phẫn nộ
Củi	Gỗ đen (cây gai, gỗ chôn xác)
Vật phẩm chính	Bơ đen, ớt, mù tạt, gỗ đắng
Ngày cử hành	Ngày 29 âm (cuối tháng)
Thời gian	Buổi tối hoặc đêm

Cảnh báo nghiêm khắc: Jinsek Hàng Phục chỉ Vajra Master có chứng đắc cao mới được cử hành. Hành giả thường không được phép tự tu. Đặc biệt không bao giờ được dùng để hại kẻ thù cá nhân — sẽ tạo nghiệp đen nặng cho người vận hành.

Cấu tạo lò lửa (homa-kunda)

Lò lửa Mật Tông không phải bếp lửa thông thường mà là mandala vật chất:

• Đáy lò: Đất sét hoặc đá, vẽ bīja mantra (chủng tự) của Phật chủ trì.
• Mạn-đà-la dưới đáy: Tám yếu tố vũ trụ (hoa sen, vajra, etc.).
• Cấu trúc: Tròn/vuông/bán nguyệt/tam giác tùy loại jinsek.
• Bốn cửa: Tượng trưng bốn cổng vào mandala — mỗi cổng cho một hoạt động cúng dường.
• Đỉnh lò: Có cẳng tre hoặc mảnh kim loại để đặt vật phẩm cúng vào.

Trước khi nhóm lửa, mạn-đà-la lò được cúng dường, tịnh hóa, gia trì — biến đất sét thành cung điện Phật. Sau đó Vajra Master triệu thỉnh Phật chủ trì xuống ngự trong lò — biến lò vật chất thành thân Phật.

Vật phẩm cúng dường: 108 loại

Một jinsek đầy đủ có 108 loại vật phẩm cúng (số 108 — số thiêng Phật giáo). Một số loại chính:

Năm loại củi (panca-indhana):

1. Sandalwood (gỗ thơm).
2. Aśvattha (cây bồ đề).
3. Khadira (cây keo).
4. Udumbara (cây sung).
5. Pālāśa (cây Butea).

Năm loại sữa-bơ (panca-amrta):

1. Bơ trong (ghee).
2. Sữa.
3. Sữa chua.
4. Mật ong.
5. Đường mía.

Sáu loại ngũ cốc (sad-dhānya):

1. Gạo.
2. Mạch.
3. Đậu xanh.
4. Mè trắng.
5. Mè đen.
6. Hạt cải.

Hoa và lá:

• Hoa sen, hoa cúc, hoa lài, hoa hồng.
• Lá cỏ darbha, lá xương rồng.

Vật biểu tượng:

• Mảnh lụa đa màu (panca-varna).
• Hạt ngọc, vàng nhỏ.
• Tro hương (vibhūti).

Trong các jinsek hiện đại tại các trung tâm phương Tây hoặc Việt Nam, danh sách vật phẩm thường được đơn giản hóa — bơ, ngũ cốc, hoa, hương, vải nhỏ là tối thiểu.

Vai trò Vajra Master và đệ tử trợ tế

Vajra Master (Dorje Lobpön)

Người chủ trì jinsek phải là bậc đã hoàn thành tu pháp Bổn Tôn của lò jinsek đó — không thể là người tu Lamrim cơ bản. Vajra Master:

• Quán mình là Phật chủ trì.
• Triệu thỉnh Trí tuệ giác ngộ vào lò.
• Đọc mantra với tốc độ và âm điệu chính xác.
• Đặt vật phẩm vào lò với ấn quyết (mudrā).
• Cuối lễ niêm phong và hồi hướng.

Đệ tử trợ tế (Karma Vajrācārya)

Hai hoặc bốn đệ tử có chứng đắc:

• Một người lo củi và lửa — luôn giữ ngọn lửa cao và đẹp.
• Một người lo vật phẩm — chuyển từng loại đến tay Vajra Master đúng thứ tự.
• Một người lo âm nhạc — đánh trống, kèn ốc, kèn xương, theo nhịp mantra.
• Một người lo văn bản — giữ sách nghi lễ mở đúng trang.

Tăng đoàn và cư sĩ

Tăng và cư sĩ ngồi xa lò khoảng 3-5m, đọc mantra và quán tưởng cùng với Vajra Master. Cuối lễ, được rưới nước cam lồ và nhận tro thiêng (vibhūti) — đeo trên trán, hộp y, hoặc giữ trong nhà để trừ ác bảo lành.

Các trường hợp cử hành Jinsek

1. Cuối drupchen (đại lễ tu pháp 7-10 ngày): jinsek bắt buộc để sửa các sai sót, hoàn thiện sadhana.
2. Cuối năm (Gutor — 29 tháng 12 âm Tibet): jinsek tịnh hóa năm cũ trước Losar.
3. Cầu siêu cho người thân vừa qua đời: jinsek dẫn thần thức về cõi Phật.
4. Khi gặp đại nạn (bệnh dịch, thiên tai, chiến tranh): jinsek đại quy mô để tạo cộng hưởng tâm linh tập thể.
5. Sau khi nhận quán đảnh đặc biệt: jinsek niêm phong để giữ samaya.
6. Cá nhân: hành giả lâu năm có thể tự cử jinsek nhỏ hằng ngày hoặc hằng tháng tại nhà — với sự cho phép của thầy.

Bảng so sánh Jinsek Tibet và Cúng cô hồn dân gian Việt

Hành giả Việt thường nhầm lẫn jinsek với cúng cô hồn dân gian Việt vì cả hai đều có lửa và cúng vật phẩm. Tuy nhiên, đây là hai pháp hoàn toàn khác bản chất:

Yếu tố	Jinsek (Hỏa cúng Tibet)	Cúng cô hồn dân gian Việt
Đối tượng nhận	Phật chủ trì + Bồ tát + chúng sinh sáu cõi	Cô hồn (linh hồn lang thang)
Mục đích	Thiêu đốt phiền não + tăng công đức	Yên ổn cô hồn để không quấy nhiễu gia đình
Lửa	Biểu tượng Lửa Trí Tuệ Bát Nhã	Lửa thực để đốt giấy tiền vàng mã
Vật phẩm	Bơ, ngũ cốc, hoa, vải lụa	Cháo, bánh, hoa, vàng mã (giấy)
Quán tưởng	Mandala và Phật chủ trì	Không (hoặc đơn giản hình dung cô hồn)
Cử hành	Vajra Master có samaya	Bất cứ ai (chủ nhà, thầy cúng dân gian)
Tần suất	Đặc biệt (đại lễ, năm mới, cầu siêu)	Tháng 7 âm (Vu Lan) hoặc giỗ
Lý thuyết nền	Tantra Anuttarayoga, Tánh Không	Tín ngưỡng dân gian, không hệ thống lý luận chặt chẽ

Hai pháp không thay thế nhau và không nên trộn lẫn. Hành giả Việt theo Mật Tông có thể vẫn cúng cô hồn theo truyền thống gia đình (đặc biệt rằm tháng 7) trong khi tham dự jinsek tại các đại lễ Tibet.

Hướng dẫn cho hành giả Việt khi tham dự jinsek

1. Đến đúng giờ và chuẩn bị áo quần đứng đắn — jinsek thường kéo dài 2-4 giờ; mặc áo dài sẵn (áo lam đi chùa Việt là phù hợp).

2. Mang khăn che miệng — khói lò có thể nhiều; người dị ứng khói nên ngồi xa hơn.

3. Không quay phim chụp ảnh không phép — nhiều trung tâm cấm quay phim trong jinsek; tôn trọng quy định của tu viện.

4. Đọc mantra nếu thuộc — không cần thuộc toàn bộ jinsek text; chỉ cần đọc các mantra chung được phát ra (như Oṃ Maṇi Padme Hūṃ hoặc Oṃ Āḥ Hūṃ) là đủ.

5. Không cúng vật phẩm cá nhân vào lò khi không được mời — chỉ Vajra Master mới quyết định vật phẩm nào vào lò. Hành giả mang vật phẩm có thể đặt trên bàn cúng riêng.

6. Sau lễ, nhận tro thiêng (vibhūti) — đặt một chút trên trán (giữa hai chân mày), gói nhỏ về nhà để giữ trong hộp đỏ trên bàn thờ.

7. Quán tưởng đốt phiền não của mình — không chỉ ngồi nhìn lò; quán tưởng các phiền não của mình (tham, sân, si) được biến thành vật phẩm rơi vào lò và thiêu cháy.

8. Hồi hướng cho người thân quá cố — đặc biệt jinsek cuối drupchen và Gutor là thời điểm rất tốt để hồi hướng cho ông bà cha mẹ đã khuất.

Sai lầm phổ biến cần tránh

1. “Jinsek càng lớn càng thiêng” — Sai. Một jinsek nhỏ với tâm thuần tịnh hơn một jinsek hoành tráng với tâm tham công đức. Truyền thống Tibet có cả jinsek cá nhân tại nhà với một bát đèn nhỏ — đầy đủ ý nghĩa.

2. “Tham dự jinsek sẽ tự nhiên hết bệnh” — Sai. Jinsek không thay thế y học. Hành giả Việt bệnh nặng cần vẫn đi khám và điều trị, jinsek chỉ là hỗ trợ tâm linh không phải thay thế.

3. “Nhặt vật phẩm chưa cháy hết để giữ làm phép” — Sai và bất kính. Sau jinsek, tro tàn được rải vào sông hoặc chôn dưới đất theo nghi lễ. Lấy vật phẩm chưa cháy là phá vỡ samaya.

4. “Tự nhóm jinsek tại nhà sau khi xem video” — Sai và nguy hiểm. Cần quán đảnh, đào tạo dài, samaya với thầy. Tự nhóm có thể gây cháy nhà (vật chất) và tạo nghiệp xấu (tâm linh) khi không có Trí Tuệ thiêu đốt thực sự.

5. “Cúng tiền giấy vàng mã vào jinsek” — Sai. Jinsek Tibet không sử dụng vàng mã — đây là truyền thống dân gian Trung-Việt khác. Trộn lẫn hai pháp là không tôn trọng cả hai.

Thực Hành: Ứng Dụng Jinsek Vào Tu Tập

Hiểu giáo lý chỉ là bước đầu — giá trị thực sự nằm ở chỗ giáo lý thay đổi cách chúng ta sống và tu tập.

Thiền quán đơn giản:

1. An tọa — Ngồi yên tĩnh 5–10 phút, điều hòa hơi thở
2. Đặt câu hỏi — “Giáo lý về Jinsek có ý nghĩa gì với tôi ngay lúc này?”
3. Quan sát — Chú ý cách tâm phản ứng, không phân tích ngay
4. Ghi chú — Sau thiền, ghi lại một điều bạn nhận ra

Ứng dụng trong ngày:

• Khi gặp khó khăn: “Giáo lý Jinsek nhắc tôi điều gì trong tình huống này?”
• Mỗi tối: Nhìn lại ngày đã qua qua lăng kính Jinsek

✅ Checklist:

• Tôi hiểu khái niệm cơ bản của Jinsek
• Tôi đã thiền quán ít nhất 5 phút về chủ đề này
• Tôi có thể giải thích Jinsek bằng ngôn ngữ đơn giản cho người khác
• Tôi nhận ra ít nhất 1 cách áp dụng vào cuộc sống hàng ngày

FAQ phổ biến

Hỏi: Hành giả Việt mới có thể cử hành jinsek nhỏ tại nhà không?

Đáp: Không nên tự cử hành nếu chưa có sự cho phép của thầy. Tuy nhiên, có thể tham dự jinsek tại trung tâm và quán tưởng cùng với Vajra Master. Một số thầy cho phép đệ tử lâu năm cử “jinsek đèn” — chỉ thắp một ngọn đèn bơ, đặt vài hạt gạo và mè vào, đọc Oṃ Āḥ Hūṃ — một dạng jinsek tối giản.

Hỏi: Có thể tham dự jinsek nếu chưa quy y Mật Tông?

Đáp: Hầu hết các jinsek công khai đều mở cho công chúng. Hành giả chưa quy y Mật Tông vẫn có thể ngồi quan sát và đọc mantra cộng đồng. Tuy nhiên, các jinsek liên quan đến tantra Anuttarayoga (như Cakrasaṃvara, Hevajra, Vajrayoginī) thường yêu cầu quán đảnh — sẽ có thông báo trước.

Hỏi: Jinsek có “linh nghiệm” không, hay chỉ là biểu tượng?

Đáp: Cả hai. Theo truyền thống, cộng hưởng tâm linh tập thể trong jinsek (mạn-đà-la, mantra, tăng đoàn) tạo ra trường năng lượng có thể hỗ trợ việc xóa nghiệp và tăng công đức. Nhưng biểu tượng mới là cốt lõi — thiêu đốt phiền não bên trong, không phải vật phẩm bên ngoài. Tin “linh nghiệm” mà bỏ qua biểu tượng là trở thành mê tín.

Hỏi: Khi không có Vajra Master, có thể tự đốt vật phẩm cúng Phật tại nhà không?

Đáp: Có thể, nhưng gọi là “đốt cúng” thông thường, không phải jinsek Mật Tông. Bạn có thể đốt một ít hương, hoa khô, ngũ cốc trong một bát đồng nhỏ trước bàn thờ Phật, đọc bảy chi cúng dường và Oṃ Maṇi Padme Hūṃ hoặc Oṃ Āḥ Hūṃ. Đây là cúng dường an toàn.

Hỏi: Lò jinsek sau khi dùng có thể tái sử dụng không?

Đáp: Có. Lò jinsek bằng kim loại hoặc đá sau khi làm sạch tro tàn và làm lễ tịnh hóa nhỏ có thể tái sử dụng. Tuy nhiên, lò làm bằng đất sét cho jinsek đặc biệt (như drupchen lớn) thường bị phá hủy sau lễ — không tái sử dụng để giữ tinh khiết của samaya.

Hỏi: Tro jinsek có thể dùng vào việc gì?

Đáp: Tro thiêng (vibhūti) sau jinsek có nhiều cách dùng truyền thống:

• Đặt nhỏ trên trán hoặc giữa hai chân mày — gia trì.
• Pha với mật ong làm hộp y trị bệnh (chỉ dùng theo hướng dẫn thầy).
• Trộn với đất sét làm tsa-tsa (tượng nhỏ).
• Rải vào sông — hồi hướng cho chúng sinh dưới nước.
• Chôn dưới gốc cây thiêng — hồi hướng cho chúng sinh trên đất.

---

Jinsek là đỉnh cao của nghệ thuật chuyển hóa trong Mật Tông Tây Tạng — từ một nghi lễ Vệ Đà cổ với cúng máu, Đức Phật và các đại sư đã chuyển nó thành biểu tượng tinh khiết của Lửa Trí Tuệ thiêu đốt phiền não. Khi hành giả Việt tham dự một jinsek, không chỉ xem một nghi lễ đẹp, mà đang ngồi giữa một mạn-đà-la sống — nơi Lửa, mantra, vật phẩm, đạo sư, tăng đoàn hợp nhất thành một biểu hiện của giác ngộ.

Mỗi vật phẩm rơi vào lò là một phiền não được giải thoát. Mỗi tia lửa bay lên là một niệm thiện được vun bồi. Đây là Pháp tu Mật Tông trong dạng tinh khiết nhất — không phải lý thuyết trên giấy, mà là Pháp được thực hiện bằng thân, khẩu, ý hợp nhất với tăng đoàn và đạo sư.

Kết Luận

Thực hành là trái tim của Kim Cương Thừa — giáo lý chỉ trở nên sống động khi được áp dụng vào cuộc sống thực. Jinsek là một trong những pháp tu được truyền xuống qua nhiều thế kỷ vì hiệu quả thực tiễn của nó.

Điều quan trọng nhất không phải là thực hành nhiều hay ít — mà là thực hành đều đặn, với tâm đúng đắn, và dưới sự hướng dẫn phù hợp. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ, và kiên trì từng ngày.

Bước tiếp theo:

• 👉 Xây dựng thời khóa hành trì hàng ngày
• 👉 Thực hành Tonglen — Pháp tu Bồ Đề Tâm
• 👉 Tiền Hành (Ngöndro) — Nền tảng tu tập

---

Chú Giải Thuật Ngữ

Dorje: Xem Vajra Guhyasamāja: Bí Mật Tập Hội — Mật điển căn bản của truyền thừa Gelug Hevajra: Hỷ Kim Cương — Bổn Tôn chính của truyền thừa Sakya Karma: Nghiệp — quy luật nhân quả của hành động Kālacakra: Thời Luân Kim Cương — Mật điển liên quan vũ trụ học và lịch pháp Lama: Đạo Sư — vị thầy tâm linh trong Phật giáo Tây Tạng Lamrim: Thứ Đệ Đạo — con đường tu tập theo giai đoạn của Gelug Losar: Tết Tây Tạng — năm mới theo lịch Phật giáo Tây Tạng Mandala: Mạn-đà-la — vũ trụ đồ biểu trưng cung điện của Bổn Tôn Mantra: Thần Chú — âm tiết thiêng liêng mang năng lượng giác ngộ Ngöndro: Tiền Hành — bốn thực hành nền tảng trước khi vào Mật pháp Prajñā: Trí Tuệ Bát Nhã — trí tuệ thấu suốt Tánh Không Rime: Không Phân Phái — phong trào tôn giáo tôn trọng bình đẳng các truyền thừa Sadhana: Nghi Quỹ — văn bản nghi lễ hướng dẫn pháp tu Samaya: Tam-muội-da — giới nguyện đặc biệt trong Kim Cương Thừa Siddhi: Thành Tựu — năng lực tâm linh do tu tập đạt được Tantra: Mật điển — kinh điển Mật tông Tonglen: Lấy-Cho — pháp thiền từ bi: nhận khổ người khác, trao hạnh phúc Vajra: Kim Cương Chử — pháp khí tượng trưng bản tánh bất diệt