Năm bộ luận của Đức Di Lặc (Maitreya) — nền tảng triết học Đại thừa và cây cầu dẫn vào Mật Tông Tây Tạng

Khi một hành giả Việt bước vào Mật Tông Tây Tạng và nghe các bậc Lama lớn liên tục nhắc đến cụm từ “năm bộ luận của Đức Di Lặc” (Byams chos sde lnga), nhiều người không khỏi ngạc nhiên: Tại sao Mật Tông — vốn nổi tiếng với mantra, mandala và quán tưởng bổn tôn — lại nhấn mạnh đến những bộ luận triết học nặng tính kinh viện như vậy? Câu trả lời nằm ở một nguyên tắc cốt yếu mà mọi truyền thừa Phật giáo Tây Tạng đều khẳng định: Mật Tông không phải là pháp môn thay thế cho Đại Thừa Hiển Giáo, mà là cách thực hành nhanh hơn để chứng ngộ chính những chân lý mà Đại Thừa đã trình bày. Và năm bộ luận của Đức Di Lặc chính là khung triết học cốt tủy của toàn bộ con đường Đại Thừa.

Mục lục

• Nguồn gốc thiêng liêng — Vô Trước, Đâu Suất và mười hai năm thiền định
• Một — Hiện Quán Trang Nghiêm Luận (Abhisamayālaṅkāra)
• Hai — Đại Thừa Kinh Trang Nghiêm Luận (Mahāyānasūtrālaṅkāra)
• Ba — Trung Biên Phân Biệt Luận (Madhyāntavibhāṅga)
• Bốn — Pháp Pháp Tánh Phân Biệt Luận (Dharmadharmatāvibhāṅga)
• Năm — Bảo Tánh Luận (Uttaratantra Śāstra / Ratnagotravibhāga)
• Vai trò của năm bộ luận trong bốn truyền thừa
• Tại sao hành giả Mật Tông phải học năm bộ luận?
• Áp dụng cho hành giả Việt
• FAQ — Năm bộ luận Di Lặc
• Sai lầm phổ biến

Nguồn gốc thiêng liêng — Vô Trước, Đâu Suất và mười hai năm thiền định

Theo truyền thuyết được ghi chép lại trong nhiều nguồn cổ điển — bao gồm cả Lịch sử Phật giáo Tây Tạng của Tāranātha, các tiểu sử trong truyền thống Indo-Tibetan, cùng các luận giải của Mipham Rinpoche — Đại Bồ Tát Vô Trước (Asaṅga, khoảng thế kỷ 4 sau Công Nguyên) đã nhập thất tại một hang động trên núi Kukkuṭapāda với quyết tâm gặp được Đức Di Lặc — vị Phật sẽ thị hiện trong tương lai và hiện đang trú tại cõi Đâu Suất (Tuṣita).

Sau ba năm tu tập không có dấu hiệu nào, Vô Trước nản lòng rời hang. Trên đường, ngài thấy một con chim xây tổ trên vách đá, và lông cánh của nó chạm vào đá đến nỗi đã mài mòn một rãnh. Cảm thương sự kiên trì của con chim, ngài quay về tu tiếp. Sau ba năm nữa, vẫn không có gì. Lần thứ ba, ngài thấy một người đang dùng một chiếc lông gà để mài cây kim sắt. Lần thứ tư, ngài thấy giọt nước nhỏ qua bao năm đã làm thủng tảng đá. Tổng cộng mười hai năm trôi qua trong sự kiên trì và thất vọng xen kẽ.

Đến năm thứ mười hai, khi rời hang lần cuối với tâm hoàn toàn tuyệt vọng, ngài thấy bên đường một con chó đang giãy giụa với nửa thân dưới đầy giòi. Lòng từ bi vô lượng đột nhiên dâng trào — không phải lý thuyết, không phải quán tưởng, mà là cảm xúc nguyên sơ trước khổ đau của chúng sinh. Ngài cúi xuống định gắp giòi đi, nhưng nhận ra ngón tay sẽ làm chúng bị thương. Ngài nhắm mắt, dùng lưỡi liếm để cứu các con giòi mà không hại chúng.

Khi lưỡi chạm vào con chó, đột nhiên thân chó biến mất, và Đức Di Lặc hiện ra trong hào quang rực rỡ. “Con không thấy ta đứng trước mặt con suốt mười hai năm sao?” — Đức Di Lặc hỏi. “Trong sáu năm đầu, nghiệp chướng của con quá nặng. Trong sáu năm sau, ta hiện ra như một con chó già — nhưng con không thấy ta. Chính lòng từ bi đối với con chó hôm nay đã rửa sạch nghiệp cuối cùng, và bây giờ con mới thấy được ta.”

Vô Trước được Đức Di Lặc đưa lên cõi Đâu Suất trong khoảnh khắc, ở đó nửa giờ — nhưng tương ứng với năm mươi năm dưới trần gian. Trong thời gian đó, ngài thọ nhận năm bộ luận tinh túy của Đại Thừa, và khi trở lại nhân gian, ngài ghi chép xuống. Đây là nguồn gốc của Năm bộ luận Di Lặc (Maitreya’s Five Treatises) — di sản giáo lý vĩ đại nhất của Đại Thừa hậu Bát Nhã.

Truyền thuyết này không chỉ là câu chuyện đẹp. Nó hàm chứa nhiều bài học sâu sắc: tu tập đòi hỏi sự kiên trì phi thường, lòng từ bi mới thực sự là chìa khóa mở cửa thấy Phật, và năm bộ luận này không phải sản phẩm của một học giả, mà là di sản trực tiếp từ Đức Di Lặc — Đức Phật vị lai.

Một — Hiện Quán Trang Nghiêm Luận (Abhisamayālaṅkāra)

Tên Tạng văn: mNgon par rtogs pa’i rgyan. Khoảng 273 bài kệ.

Đây là bộ luận nổi tiếng nhất trong năm bộ và là bản đồ con đường của các kinh Bát Nhã Ba La Mật (Prajñāpāramitā). Các kinh Bát Nhã — đặc biệt là Bát Nhã 25.000 câu và Bát Nhã 100.000 câu — vô cùng đồ sộ và lặp lại nhiều, khiến người đọc khó nắm bắt. Đức Di Lặc, qua bộ luận này, tóm tắt toàn bộ ý nghĩa ẩn của các kinh Bát Nhã thành một hệ thống có tổ chức: tám phạm trù chính (abhisamaya) và bảy mươi đề mục con (artha).

Tám phạm trù bao gồm: Nhất Thiết Trí Trí (toàn giác), Đạo Tướng Trí, Nhất Thiết Trí, Đắc Toàn Tướng, Đắc Đỉnh, Đắc Tiệm, Nhất Sát Na Đắc Toàn Tướng, và Pháp Thân — bao quát từ con đường tích lũy đến quả Phật.

Đối với các tăng học viện Gelug như Sera, Drepung, và Ganden, Hiện Quán Trang Nghiêm Luận là một trong năm bộ luận chính mà các Geshe phải tinh thông trước khi đạt học vị Geshe Lharampa (mất 12–20 năm). Trong các truyền thừa khác như Sakya và Kagyu, bộ luận này cũng được học sâu, mặc dù không phải lúc nào cũng theo cùng phương pháp tranh biện như Gelug.

Liên hệ với Mật Tông: Hiện Quán Trang Nghiêm Luận thiết lập cấu trúc Năm Đường - Mười Địa (5 paths and 10 bhumis) mà các giai đoạn của Mật Tông Sinh Khởi và Viên Mãn cuối cùng cũng dẫn về. Hành giả Mật Tông không thể bỏ qua khung này — vì khi quán tưởng Bồ Đề Tâm trong giai đoạn sinh khởi của một sadhana, phải hiểu rõ Bồ Đề Tâm dẫn đến đâu trong sơ đồ Bồ Tát Đạo.

Hai — Đại Thừa Kinh Trang Nghiêm Luận (Mahāyānasūtrālaṅkāra)

Tên Tạng văn: Theg pa chen po mdo sde’i rgyan. 21 chương, hơn 800 bài kệ.

Đây là bộ luận tổng quan về toàn bộ con đường Bồ Tát từ phát Bồ Đề Tâm đến quả Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Bộ luận trải rộng qua các chủ đề: thệ nguyện Bồ Tát, mười địa, sáu Ba La Mật, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, năng lực và phẩm tính của một Đức Phật, ba thân Phật (Trikāya), và đặc biệt là chương về Thiện Tri Thức — phẩm chất của một vị thầy chân chính mà hành giả phải theo.

Chương về Thiện Tri Thức trong Đại Thừa Kinh Trang Nghiêm Luận liệt kê mười phẩm chất mà một vị thầy Đại Thừa phải có: giới hạnh thanh tịnh, an định trong thiền, trí tuệ tuệ tri, nhiều hơn đệ tử về tu chứng, tinh tấn, kinh điển uyên thâm, chứng ngộ Tánh Không, kỹ năng giảng dạy, lòng từ bi, và kham nhẫn trong giáo dưỡng. Đây là khung quan trọng để Phật tử Việt đánh giá một vị Lama trước khi cầu pháp — đặc biệt trong bối cảnh có nhiều người tự xưng là “Lama” mà không có cơ sở.

Liên hệ với Mật Tông: Trước khi bước vào quán đảnh Mật Tông, hành giả phải hiểu cấu trúc Đường Bồ Tát mà Sūtrālaṅkāra trình bày — vì Mật Tông là “phương tiện nhanh” để đi qua chính con đường ấy.

Ba — Trung Biên Phân Biệt Luận (Madhyāntavibhāṅga)

Tên Tạng văn: dBus dang mtha’ rnam par ‘byed pa. Năm chương.

Bộ luận này là một văn bản cốt yếu của trường phái Du Già Hành (Yogācāra / Duy Thức) trong Đại Thừa. Tên có nghĩa là “Phân Biệt Trung Đạo và Biên Kiến” — phân biệt trung đạo Đại Thừa khỏi các biên kiến đoạn-thường, có-không.

Đặc biệt nổi bật là khái niệm Tam Tính (Trisvabhāva): Biến Kế Sở Chấp Tính (parikalpita — cái được khái niệm hóa hoàn toàn), Y Tha Khởi Tính (paratantra — cái nương vào duyên khác mà sinh), và Viên Thành Thật Tính (pariniṣpanna — cái viên mãn trọn vẹn). Đây là cách Du Già Hành phân tích thực tại tinh tế hơn các phạm trù có-không thông thường.

Liên hệ với Mật Tông: Trong Mật Tông Anuttarayoga, đặc biệt là giai đoạn viên mãn, hành giả phải làm việc trực tiếp với bản tâm (luminous mind, sems gsal ba). Khái niệm bản tâm này không thể hiểu đúng nếu không có nền tảng Duy Thức — và Madhyāntavibhāṅga là một trong những nguồn cổ điển nhất.

Bốn — Pháp Pháp Tánh Phân Biệt Luận (Dharmadharmatāvibhāṅga)

Tên Tạng văn: Chos dang chos nyid rnam par ‘byed pa. Văn xuôi và kệ ngắn.

Bộ luận này phân biệt pháp (dharma — hiện tượng) và pháp tánh (dharmatā — bản chất chân thực của hiện tượng). Đây là điểm chuyển then chốt: hiện tượng là cái xuất hiện do nhân duyên với tính chất nhị nguyên chủ-khách; pháp tánh là bản chất phi-nhị-nguyên không thể bị làm hỏng.

Sự chuyển đổi (āśrayaparivṛtti) — chuyển y căn — được trình bày trong bộ luận này là quá trình tâm chuyển từ kinh nghiệm pháp sang trực ngộ pháp tánh. Đây chính là cơ sở triết học cho thực hành Trekchö (cắt đứt) trong Dzogchen và Mahāmudrā (Đại Thủ Ấn) trong Kagyu — hai pháp môn cao nhất của Mật Tông.

Mipham Rinpoche (1846–1912) — vị Lama Nyingma vĩ đại nhất thế kỷ 19 — đã viết một luận giải về Dharmadharmatāvibhāṅga mà đến nay vẫn là tài liệu nền tảng cho hành giả Dzogchen muốn hiểu cơ sở triết học của Trekchö.

Năm — Bảo Tánh Luận (Uttaratantra Śāstra / Ratnagotravibhāga)

Tên Tạng văn: Theg pa chen po rgyud bla ma’i bstan bcos. Bảy chương, khoảng 405 bài kệ.

Đây có lẽ là bộ luận quan trọng nhất trong năm — và cũng là bộ gây nhiều tranh luận nhất. Bảo Tánh Luận trình bày giáo lý Như Lai Tạng (Tathāgatagarbha) — học thuyết khẳng định rằng mọi chúng sinh đều có Phật Tánh (Buddha-nature) vốn có sẵn, không phải tạo ra mới.

Bảo Tánh Luận trình bày bảy chủ đề: Tam Bảo, Bản Tánh Như Lai (Như Lai Tạng), Quả Bồ Đề, Phẩm Tính Phật, Hành Động Phật, và Lợi Ích.

Tranh luận Rangtong-Shentong: Trong Phật giáo Tây Tạng có một tranh luận lâu dài về cách hiểu Bảo Tánh Luận. Trường phái Rangtong (Tánh Không Tự Tại — chính là Trung Quán Tự Tánh) — phổ biến trong Gelug và một phần Sakya — cho rằng Như Lai Tạng phải được hiểu trong khung Tánh Không Trung Quán: chính sự không có tự tánh của tâm mới là Phật Tánh. Trường phái Shentong (Tánh Không Khác Tại) — phổ biến trong Jonang, một phần Kagyu, và Nyingma — cho rằng Phật Tánh là cái thực sự có, chỉ là không có các ô nhiễm, và đây là khẳng định tích cực, không chỉ phủ định.

Cả hai cách hiểu đều có cơ sở kinh điển và đều dẫn đến giải thoát khi thực hành đúng. Đối với hành giả Việt, không cần phải chọn phe — quan trọng là hiểu cả hai để khi nghe các Lama khác nhau giảng, không bị bối rối.

Liên hệ với Mật Tông: Bảo Tánh Luận là cơ sở triết học cốt lõi của Mahāmudrā và Dzogchen. Khi một Lama Kagyu chỉ thẳng vào “tâm Phật vốn có” trong điểm khẩu chỉ Mahāmudrā, hay khi một Lama Nyingma “trực chỉ” rigpa cho đệ tử trong giáo huấn Dzogchen, các ngài đang dựa vào nền tảng triết học mà Đức Di Lặc đã thiết lập trong Bảo Tánh Luận.

Vai trò của năm bộ luận trong bốn truyền thừa

Gelug: Học chuyên sâu Abhisamayālaṅkāra trong chương trình Geshe (mười năm trở lên). Các bộ khác được học nhưng ít tập trung. Tsongkhapa có luận giải dài về Abhisamayālaṅkāra (Legs bshad gser phreng).

Sakya: Tất cả năm bộ đều được học sâu. Sakya Pandita (1182–1251) viết luận giải nổi tiếng về Sūtrālaṅkāra. Khen học viện Sakya có truyền thống tranh biện cả năm bộ.

Kagyu: Tập trung mạnh vào Uttaratantra — vì đây là cơ sở triết học của Mahāmudrā. Karmapa thứ 3 Rangjung Dorje, Jamgon Kongtrul, Khenpo Tsultrim Gyamtso đều có luận giải lớn. Truyền thống Kagyu thường thiên về cách đọc Shentong.

Nyingma: Mipham Rinpoche viết luận giải lớn cho cả năm bộ — đặc biệt là Dharmadharmatāvibhāṅga và Uttaratantra. Đây là nền tảng triết học cho Dzogchen.

Tại sao hành giả Mật Tông phải học năm bộ luận?

Câu hỏi này đặc biệt quan trọng đối với Phật tử Việt vốn quen với Phật giáo Đại Thừa Trung Hoa hoặc Tịnh Độ. Câu trả lời ngắn gọn: vì Mật Tông không phải là một con đường khác, mà là phương tiện nhanh để đi cùng con đường mà năm bộ luận trình bày.

Khi hành giả thực hành sadhana một bổn tôn — ví dụ Vajrayoginī — mà không hiểu Bồ Đề Tâm là gì (Sūtrālaṅkāra), không hiểu Tánh Không là gì (Madhyāntavibhāṅga), không hiểu Như Lai Tạng là gì (Uttaratantra), thì việc quán tưởng dễ trở thành “đóng vai” hình ảnh thay vì chuyển hóa thực sự. Lama Tsongkhapa nói thẳng: “Mật Tông không có Hiển Giáo là Mật Tông què; Hiển Giáo không có Mật Tông là Hiển Giáo chậm.”

Áp dụng cho hành giả Việt

Phật tử Việt thường gặp khó khăn khi tiếp cận năm bộ luận vì:

1. Bản dịch tiếng Việt chưa đầy đủ (chỉ có Uttaratantra và một phần Abhisamayālaṅkāra).
2. Văn phong kinh viện đòi hỏi nhiều chú giải.
3. Thiếu thầy có thể hướng dẫn sâu.

Đề xuất thực tế:

• Bắt đầu với Uttaratantra qua bản dịch và luận giải của Khenpo Tsultrim Gyamtso (đã có bản dịch tiếng Anh dễ tiếp cận).
• Đọc 37 Pháp Hành Bồ Tát của Gyalse Thogme và Bodhicaryāvatāra của Shantideva trước — đây là cánh cửa nhập môn dễ hơn.
• Khi gặp các Lama Tây Tạng giảng pháp, ưu tiên các bài giảng về Uttaratantra và Bodhicaryāvatāra — đây là hai luận có nhiều tài liệu nhất.
• Không cần phải tinh thông cả năm bộ — quan trọng là hiểu cốt tủy của ít nhất Uttaratantra để có cơ sở cho thực hành Mahāmudrā/Dzogchen.

Thực Hành: Kết Nối Với Năm bộ luận của Đức Di Lặc

Trong Kim Cương Thừa, chư Bổn Tôn không phải thần linh bên ngoài — mà là biểu hiện của phẩm chất giác ngộ vốn có trong tâm mỗi người.

Pháp tu cơ bản (không cần quán đỉnh):

1. Trì tụng mantra của Năm bộ luận của Đức Di Lặc với tâm thành kính và Bồ Đề Tâm
2. Phát tâm trước khi trì tụng: “Con trì tụng vì lợi ích của tất cả chúng sinh”
3. Quán tưởng ánh sáng từ Năm bộ luận của Đức Di Lặc chiếu vào tim bạn — mang đến phẩm chất mà ngài đại diện
4. Hồi hướng công đức sau khi kết thúc

Lưu ý: Để thực hành thiền quán Bổn Tôn (Kyerim) đầy đủ, cần nhận quán đỉnh từ Đạo sư. Trì tụng mantra cơ bản không cần quán đỉnh và phù hợp cho tất cả mọi người.

✅ Checklist thực hành hàng ngày:

• Tôi đã phát tâm Bồ Đề trước khi trì tụng
• Tôi đã trì ít nhất 21 lần mantra hôm nay
• Tôi đã hồi hướng công đức sau khi kết thúc
• Tôi duy trì thực hành ít nhất 21 ngày liên tục

FAQ — Năm bộ luận Di Lặc

Hỏi: Năm bộ luận có thực sự do Đức Di Lặc dạy hay là sáng tác của Vô Trước? Đáp: Trong nghiên cứu hiện đại, một số học giả cho rằng tác giả là Vô Trước hoặc Di Lặc Nhân (một học giả có tên Maitreya). Tuy nhiên, truyền thống Tây Tạng kiên định khẳng định đó là Đức Di Lặc Bồ Tát. Hai cách hiểu không loại trừ nhau — sự cảm hứng tâm linh từ Đức Di Lặc có thể là nguồn cho Vô Trước viết xuống.

Hỏi: Tôi không có thầy, có thể tự học năm bộ luận được không? Đáp: Có thể đọc và nghiên cứu, nhưng để hiểu sâu cần có thầy. Bắt đầu với Uttaratantra qua các bản dịch và luận giải hiện đại.

Hỏi: Trong năm bộ, bộ nào quan trọng nhất cho hành giả Mật Tông? Đáp: Uttaratantra — vì đây là cơ sở của Mahāmudrā và Dzogchen. Tiếp theo là Abhisamayālaṅkāra để hiểu cấu trúc đường Bồ Tát.

Hỏi: Tranh luận Rangtong-Shentong có quan trọng cho người mới học không? Đáp: Không cần đào sâu. Chỉ cần biết rằng có hai cách đọc Bảo Tánh Luận, và cả hai đều dẫn đến giải thoát.

Hỏi: Mất bao lâu để học hết năm bộ luận? Đáp: Trong các Geshe Lharampa Gelug, học hết là 12–20 năm. Đối với người tại gia, học cốt tủy mất 3–5 năm với hướng dẫn đúng.

Sai lầm phổ biến

1. Bỏ qua năm bộ luận để nhảy thẳng vào Mật Tông. Đây là bệnh phổ biến của hành giả Việt mới tiếp xúc với Kim Cương Thừa — say mê các quán đảnh, tantra, mantra mà không có nền tảng triết học. Kết quả: thực hành lan man, dễ rơi vào mê tín hoặc bỏ cuộc.

2. Coi năm bộ luận là “học thuật khô khan”. Thực tế năm bộ luận chứa cốt tủy chiêm nghiệm về tâm và bản chất thực tại — không phải triết học hàn lâm tách rời thực hành.

3. Chọn phe Rangtong hoặc Shentong quá sớm. Nhiều Phật tử Việt mới đọc một cuốn sách của một truyền thừa rồi tự nhận mình theo Rangtong hoặc Shentong. Cả hai đều có giá trị; cần thời gian để hiểu sâu trước khi “chọn phe”.

4. Cho rằng năm bộ luận chỉ dành cho tăng sĩ. Thực tế nhiều cư sĩ ở Tây Tạng và phương Tây đã học sâu năm bộ luận. Phật tử Việt tại gia cũng có thể tiếp cận với phương pháp đúng.

5. Bỏ qua Vô Trước và đi thẳng vào kinh điển Mật Tông. Vô Trước là cây cầu — không qua cầu thì không đến bờ.

Năm bộ luận của Đức Di Lặc là di sản lớn nhất của Đại Thừa hậu Long Thọ. Đối với hành giả Mật Tông, đây không phải là “kiến thức thêm” — mà là nền móng không thể thiếu để các pháp tu cao như Mahāmudrā, Dzogchen, và sáu pháp Naropa thực sự sinh quả. Hãy bắt đầu với Uttaratantra, kiên trì như Vô Trước trong mười hai năm — và lòng từ bi sẽ là chìa khóa mở cửa.

Kết Luận

Năm bộ luận của Đức Di Lặc không phải là thực thể xa cách — ngài là biểu hiện của phẩm chất giác ngộ vốn sẵn có trong tâm bạn. Việc kết nối với Năm bộ luận của Đức Di Lặc qua trì tụng, quán tưởng và hiểu biết giáo lý là cách bạn nuôi dưỡng và nhận ra những phẩm chất đó trong chính mình.

Hãy bắt đầu từ những bước đơn giản nhất — một mantra, một lời cầu nguyện, một khoảnh khắc kết nối — và để sự thực hành dần sâu hơn theo thời gian.

Bước tiếp theo:

• 👉 Cách trì tụng mantra đúng pháp
• 👉 Quán tưởng Bổn Tôn — Giới thiệu
• 👉 Om Mani Padme Hum — Mantra nhập môn

Chú Giải Thuật Ngữ

Dharma: Pháp — giáo lý Phật, hoặc quy luật thực tại Dorje: Xem Vajra Dzogchen: Đại Viên Mãn — giáo lý tối thượng của truyền thừa Nyingma Karma: Nghiệp — quy luật nhân quả của hành động Khenpo: Khenpo — học vị tương đương tiến sĩ Phật học trong truyền thống Tây Tạng Kyerim: Giai Đoạn Phát Khởi — pha đầu thiền định Mật tông: quán tưởng Bổn Tôn Lama: Đạo Sư — vị thầy tâm linh trong Phật giáo Tây Tạng Lamrim: Thứ Đệ Đạo — con đường tu tập theo giai đoạn của Gelug Mahāmudrā: Đại Thủ Ấn — thiền định chỉ thẳng vào bản chất tâm Mandala: Mạn-đà-la — vũ trụ đồ biểu trưng cung điện của Bổn Tôn Mantra: Thần Chú — âm tiết thiêng liêng mang năng lượng giác ngộ Prajñā: Trí Tuệ Bát Nhã — trí tuệ thấu suốt Tánh Không Pāramitā: Ba La Mật — đức hạnh hoàn hảo của Bồ Tát Rigpa: Tính Giác — trạng thái giác ngộ thuần túy trong Dzogchen Rime: Không Phân Phái — phong trào tôn giáo tôn trọng bình đẳng các truyền thừa Rinpoche: Quý Báu — danh hiệu tôn kính dành cho các vị thầy Kim Cương Thừa Sadhana: Nghi Quỹ — văn bản nghi lễ hướng dẫn pháp tu Samaya: Tam-muội-da — giới nguyện đặc biệt trong Kim Cương Thừa Svabhāva: Tự Tánh — bản chất tự tồn, độc lập (mà Tánh Không phủ nhận) Tantra: Mật điển — kinh điển Mật tông Trekchö: Triệt Đoạn — thiền pháp Dzogchen cắt đứt chấp ngã Trikāya: Tam Thân — Ba thân Phật: Pháp Thân, Báo Thân, Hóa Thân Vajra: Kim Cương Chử — pháp khí tượng trưng bản tánh bất diệt