Trong muôn ngàn hình tướng của lòng từ bi được biểu hiện trong Kim Cương Thừa (Vajrayāna), Tara Xanh (Śyāmatārā – Thanh Tara, hay Drolma Jangkhu trong tiếng Tạng) là vị được coi là “nhanh nhất” trong việc đáp ứng lời cầu nguyện của chúng sinh. Nếu Quan Âm (Chenrezig) là hiện thân của lòng từ bi trong trạng thái thiền định sâu lắng, thì Tara Xanh là lòng từ bi đó trong trạng thái hành động — năng động, linh hoạt, và hiện diện tức thời trong từng khoảnh khắc.
Đối với hành giả hiện đại đang sống giữa những nhịp điệu hối hả của đời thường, Tara Xanh là người bạn đồng hành lý tưởng — một vị Bổn tôn có thể được triệu thỉnh ngay trong khoảnh khắc sợ hãi, trong lúc đứng trước quyết định khó khăn, hay trong những buổi sáng bình thường khi bạn cần một điểm neo tâm trước khi bước vào ngày mới.
Mục lục
- 1. Tara là ai? Nguồn gốc và ý nghĩa
- 2. Tara Xanh và Tara Trắng: Sự khác biệt
- 3. Hình tướng đặc biệt của Tara Xanh
- 4. Mantra và ý nghĩa ba vần
- 5. Nghi quỹ 21 Tara
- 6. Tara trong các truyền thừa khác nhau
- 7. Thực hành căn bản hằng ngày 15 phút
- 8. Chú giải thuật ngữ
- 9. Câu hỏi thường gặp
- 10. Kết luận và Hồi hướng
1. Tara là ai? Nguồn gốc và ý nghĩa
Tên “Tara” trong tiếng Sanskrit mang nhiều nghĩa: “ngôi sao” (tārā), “người đưa qua bờ kia” (taraṇa), hoặc “người giải cứu”. Tất cả những nghĩa này đều phản chiếu phẩm chất cốt lõi của Ngài: ánh sáng dẫn đường trong bóng tối, sức mạnh đưa chúng sinh vượt qua biển khổ.
Theo kinh điển, Tara xuất hiện từ nước mắt của Quan Âm (Chenrezig — Avalokiteśvara – Quan Thế Âm Bồ Tát). Có lúc Ngài nhìn xuống chúng sinh đang trôi lăn trong đau khổ, và nước mắt bi thương của Ngài rơi xuống thành sen xanh và sen trắng, từ đó xuất hiện Tara Xanh và Tara Trắng. Câu chuyện này không phải thần thoại đơn thuần — nó mô tả sự thật tâm linh rằng Tara là sự biểu hiện trực tiếp nhất của từ bi hoạt động, không thể tách rời khỏi Quan Âm.
Một câu chuyện khác, phổ biến hơn trong các văn bản Tây Tạng, kể rằng trong một kiếp trước xa xưa, Tara là một công chúa tên Trí Nguyệt (Yeshe Dawa) đã đạt được những thành tựu tâm linh phi thường. Các vị tăng sĩ khuyên Ngài hãy cầu nguyện để được tái sinh trong thân nam để tiếp tục tu tập, nhưng Ngài đã từ chối với lời tuyên bố nổi tiếng: “Không có thân nam, không có thân nữ, không có ta, không có người… và từ bi thì không có giới hạn.” Ngài phát nguyện mãi mãi hóa hiện trong thân nữ để phục vụ chúng sinh — một tuyên ngôn về bình đẳng tính trong Phật giáo từ hàng nghìn năm trước.
Điều quan trọng nhất để hiểu: Tara không phải là một vị thần nữ bên ngoài mà bạn cầu xin ân huệ. Tara là bản tánh từ bi của chính tâm bạn — luôn hiện diện, luôn sẵn sàng, luôn năng động. Thực hành liên quan đến Tara là thực hành nhận ra và nuôi dưỡng phẩm chất đó nơi chính mình.
2. Tara Xanh và Tara Trắng: Sự khác biệt
Trong 21 hình tướng của Tara được đề cập trong kinh điển, Tara Xanh và Tara Trắng là hai hình tướng được thờ phụng và thực hành rộng rãi nhất.
Tara Xanh (Śyāmatārā – Drolma Jangkhu) là hình tướng hoạt động, biểu trưng cho:
- Hành động tức thời, không trì hoãn
- Bảo hộ trước tám nỗi sợ hãi (tám Mahābhaya: sợ voi cuồng, sợ lửa, sợ sư tử, sợ rắn, sợ trộm, sợ lũ lụt, sợ xiềng xích, sợ quỷ dữ)
- Giải trừ chướng ngại và nguy hiểm tức thì
- Năng lượng nhanh nhạy, linh hoạt
Tara Trắng (Sitatārā – Drolkar) là hình tướng thiền định, biểu trưng cho:
- Trường thọ và sức khỏe
- Trí tuệ và sự thanh tịnh
- Bình an và ổn định
- Năng lượng trầm tĩnh, bền vững
Đối với hành giả mới bắt đầu, Tara Xanh thường là cửa vào tự nhiên hơn vì tính chất năng động và dễ cảm nhận của Ngài trong đời sống hàng ngày.
3. Hình tướng đặc biệt của Tara Xanh
Hình tướng của Tara Xanh mang những đặc điểm phân biệt rõ ràng:
Màu xanh lá đậm (hay xanh ngọc): Màu xanh biểu trưng cho hoạt động giác ngộ — năng lượng chữa lành, bảo hộ và giải trừ chướng ngại.
Tư thế ngồi đặc biệt — chân phải duỗi: Đây là dấu hiệu nhận biết quan trọng nhất của Tara Xanh. Trong khi hầu hết các vị Bổn tôn ngồi trong tư thế kiết già hai chân khép, Tara Xanh ngồi với chân trái gấp và chân phải duỗi thoải mái ra phía trước, gần như đặt xuống đất. Điều này biểu trưng cho sự sẵn sàng bước ra ngay lập tức để giúp đỡ chúng sinh — Ngài không ở trong trạng thái thiền định biệt ly mà luôn hiện diện và sẵn sàng hành động.
Tay trái cầm hoa sen xanh (utpala): Hoa sen xanh (blue lotus) là biểu tượng của trí tuệ nguyên sơ — trí tuệ không bị ô nhiễm bởi hoàn cảnh, giống như hoa sen nở trong bùn mà không bị bùn vấy.
Tay phải trong ấn bố thí (varada mudrā): Tay phải ngửa ra hướng về phía chúng sinh, biểu thị sự ban tặng không điều kiện.
Ba con mắt: Tara Xanh có ba mắt — hai mắt thường và một mắt trí tuệ ở trán. Ba mắt biểu trưng cho khả năng thấy quá khứ, hiện tại và tương lai, và đặc biệt là khả năng nhìn thấy khổ đau của chúng sinh ở mọi chiều kích.
4. Mantra và ý nghĩa ba vần
Mantra căn bản của Tara là:
OM TARE TUTTARE TURE SOHA
Đây là một trong những mantra ngắn gọn, dễ nhớ và mạnh mẽ nhất trong Kim Cương Thừa. Phân tích từng phần:
- OM: Âm tiết căn bản, thân-khẩu-ý của chư Phật.
- TARE: Từ gốc tāra — “người giải cứu”. TARE kêu gọi Tara giải cứu khỏi dukkha (khổ đau) của luân hồi nói chung.
- TUTTARE: Dạng chuyển hóa của tāra với hậu tố nhấn mạnh — kêu gọi Tara giải cứu khỏi tám nỗi sợ hãi cụ thể trong đời sống.
- TURE: Dạng thứ ba — kêu gọi Tara giải cứu khỏi căn bệnh của tâm: vô minh, sân hận, tham ái.
- SOHA: Hãy được thiết lập, hãy thành tựu.
Ba vần TARE – TUTTARE – TURE tạo nên cấu trúc ba cấp độ giải thoát: từ đau khổ bên ngoài, đến nguy hiểm cụ thể, đến căn bệnh tâm thức sâu xa nhất. Đây là cấu trúc giáo lý hoàn chỉnh được nén trong sáu âm tiết.
5. Nghi quỹ 21 Tara
Nghi quỹ tụng đọc 21 Tara (Tsheutor Nyer Chigma) là một trong những nghi lễ phổ biến và được yêu quý nhất trong toàn bộ truyền thống Kim Cương Thừa Tây Tạng. Bài tụng này ca ngợi 21 hình tướng khác nhau của Tara, mỗi hình tướng tương ứng với một phẩm chất từ bi và bảo hộ đặc thù.
Nghi quỹ này thường được tụng vào buổi sáng sớm, trước khi mặt trời mọc, để đặt toàn bộ ngày hôm đó dưới sự bảo hộ của Tara. Truyền thống nói rằng tụng 21 Tara một lần vào buổi sáng và một lần vào buổi tối có thể giải trừ mọi chướng ngại của ngày và của đêm.
Hai phiên bản chính của nghi quỹ 21 Tara được sử dụng:
Phiên bản Ninh Mã (Nyingma): Nhấn mạnh tính chất Đại Viên Mãn (Dzogchen), phổ biến trong các tu viện thuộc truyền thừa Cổ Mật.
Phiên bản Cách Lỗ (Gelug): Phổ biến rộng rãi nhất, được nhiều người thực hành do sự phổ biến của truyền thừa này ở cả Tây Tạng và nước ngoài.
Dù theo phiên bản nào, nội dung cơ bản đều bao gồm: lễ kính 21 hình tướng Tara (kèm mantra căn bản sau mỗi bài kệ), tiếp theo là một đoạn nguyện cầu dài nói về công đức và lợi ích của việc thực hành, và kết thúc bằng hồi hướng.
Lưu ý: Để thực hành đầy đủ nghi quỹ 21 Tara, người mới nên học dưới sự hướng dẫn của một giáo viên có kinh nghiệm. Ban Biên Tập sẽ cung cấp nghi quỹ đầy đủ dạng song ngữ Tạng-Việt trong phần tài nguyên thực hành.
6. Tara trong các truyền thừa khác nhau
Sự thờ phụng Tara không giới hạn trong một truyền thừa — đây là một trong những đặc điểm làm Tara trở thành biểu tượng Rime (Không Phái) hoàn hảo.
Trong Ninh Mã (Nyingma – Cổ Mật): Tara được liên kết mật thiết với các Terma (Kho tàng Giáo Pháp) — nhiều nghi quỹ Tara quan trọng được khám phá bởi các Tertön (bậc Khám phá Kho tàng). Đặc biệt, Tara Đen (Srinmo) và Tara Cam (Citipati) là những hình tướng riêng biệt của Ninh Mã ít được biết đến bên ngoài truyền thừa này.
Trong Ca Diếp (Kagyu): Tara được thực hành như một trong những Bổn tôn bảo hộ quan trọng. Nhiều bậc Đại sư Ca Diếp, bao gồm cả nhiều vị Karmapa, có mối liên hệ đặc biệt với Tara. Dòng truyền thừa Shangpa Kagyu đặc biệt nhấn mạnh Tara Vàng (Suvarṇatārā).
Trong Cách Lỗ (Gelug): Truyền thừa Cách Lỗ đã phổ biến nghi quỹ 21 Tara trên toàn thế giới. Đức Đạt-lai Lạt-ma XIV bày tỏ lòng kính ngưỡng sâu sắc với Tara, và nhiều tu viện Cách Lỗ tụng 21 Tara hàng ngày như một phần của nghi lễ bắt buộc.
Trong Tát Ca (Sakya): Tara được thực hành đặc biệt trong các nghi quỹ trường thọ và bảo hộ của truyền thừa Tát Ca. Hình tướng Tara Đỏ (Kurukullā) — biểu tượng của thu hút và từ bi — đặc biệt được nhấn mạnh.
7. Thực hành căn bản hằng ngày 15 phút
Dưới đây là nghi quỹ thực hành Tara căn bản dành cho hành giả có thể dành 15 phút mỗi ngày, không cần quán đảnh trước:
Bước 1 — Chuẩn bị (2 phút): Ngồi trong tư thế thoải mái, lưng thẳng. Uống một ngụm nước, để tâm lắng xuống. Nhớ lại lý do bạn thực hành: vì lợi ích của bản thân và tất cả chúng sinh.
Bước 2 — Quy y và phát Bồ Đề Tâm (1 phút): Đọc hoặc nghĩ trong tâm: “Con nương tựa vào Phật, Pháp và Tăng. Nguyện cho việc thực hành này mang lại lợi ích cho tất cả chúng sinh đang đau khổ.”
Bước 3 — Quán tưởng Tara (2 phút): Hình dung Tara Xanh ngồi trên tòa sen và mặt trăng, thân màu xanh ngọc, chân phải duỗi thoải mái, ánh mắt từ bi nhìn thẳng vào bạn. Ngài phát ra ánh sáng xanh dịu dàng, lan tỏa khắp không gian.
Bước 4 — Tụng mantra (8 phút): Tụng chậm rãi, rõ ràng: OM TARE TUTTARE TURE SOHA. Dùng tràng hạt để đếm 108 lần. Trong khi tụng, hình dung ánh sáng xanh của Tara thấm vào từng tế bào, chuyển hóa mọi sợ hãi, lo lắng và chướng ngại thành ánh sáng.
Bước 5 — Hòa tan và trụ trong bản tánh (1 phút): Hình dung Tara tan hòa vào ánh sáng, ánh sáng đó tan vào bạn. Trụ trong trạng thái mở rộng, không khái niệm, trong một khoảnh khắc.
Bước 6 — Hồi hướng (1 phút): “Nguyện cho công đức của việc thực hành này đến tất cả chúng sinh. Nguyện cho tất cả chúng sinh được giải thoát khỏi sợ hãi và đau khổ, được hạnh phúc và bình an.”
8. Chú giải thuật ngữ
Tara (Drolma – Độ Mẫu): Vị Bổn tôn nữ của từ bi hành động trong Kim Cương Thừa. Tên Tạng Drolma có nghĩa là “Người Giải Cứu”.
Bổn tôn (Yidam): Vị Phật hoặc Bồ Tát được chọn làm đối tượng thiền định chính trong thực hành Mật tông.
Rime (Không Phái): Phong trào tâm linh không phân biệt truyền thừa, coi tất cả các giáo lý chân chính đều có giá trị như nhau.
Terma: Kho tàng giáo lý được Đức Liên Hoa Sinh ẩn giấu và sau này được Tertön (bậc Khám phá Kho tàng) khám phá.
Bồ Đề Tâm (Bodhicitta): Tâm giác ngộ vì lợi ích của tất cả chúng sinh. Là nền tảng của mọi thực hành Đại thừa và Kim Cương Thừa.
Utpala: Hoa sen xanh — loài hoa sen đặc biệt trong biểu tượng học Kim Cương Thừa, tượng trưng cho trí tuệ nguyên sơ.
Varada mudrā (Ấn Bố Thí): Thủ ấn với lòng bàn tay ngửa hướng xuống hoặc về phía trước, biểu trưng cho sự ban tặng và hào phóng không điều kiện.
9. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Tara Xanh và Quan Âm có phải là cùng một vị không?
Không hoàn toàn. Quan Âm (Chenrezig) và Tara là hai Bổn tôn riêng biệt, nhưng mối liên hệ giữa hai Ngài rất mật thiết: Tara được coi là biểu hiện từ bi hoạt động của Quan Âm. Nếu Quan Âm là nước, thì Tara là làn sóng — cùng bản chất nhưng khác hình tướng biểu hiện.
Hỏi: Phụ nữ hay nam giới thực hành Tara tốt hơn?
Lòng từ bi và nhu cầu được bảo hộ không phân biệt giới tính. Tara được thực hành bởi cả nam và nữ hành giả trong tất cả các truyền thừa. Tuy nhiên, câu chuyện về nguồn gốc của Tara — với lời tuyên bố về bình đẳng không phân biệt thân nam-nữ — đặc biệt có sức cộng hưởng mạnh mẽ với hành giả nữ.
Hỏi: Tôi có thể thực hành Tara Xanh và Phật Dược Sư cùng lúc không?
Hoàn toàn có thể, miễn là bạn có đủ thời gian và năng lượng để dành sự chú tâm đầy đủ cho từng thực hành. Tuy nhiên, đối với hành giả mới, tốt hơn là chọn một Bổn tôn để thực hành chuyên sâu trước, thay vì trải rộng trên nhiều đối tượng khác nhau.
Hỏi: Tôi có thể tụng mantra Tara trong khi đi bộ hoặc làm việc không?
Có. Đây là một trong những điểm mạnh của thực hành mantra — có thể tích hợp vào các hoạt động thường nhật. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tụng “chính thức” (với đầy đủ quán tưởng và tâm ý) và tụng “thường nhật” (trong hoạt động hàng ngày). Cả hai đều có giá trị, nhưng chức năng khác nhau.
Hỏi: Thực hành Tara Xanh có giúp ích trong việc đưa ra quyết định khó khăn không?
Theo kinh nghiệm của nhiều hành giả, việc kêu gọi Tara trong những lúc không chắc chắn — đặc biệt trước những quyết định quan trọng — giúp tâm trí trở nên rõ ràng hơn và ít bị chi phối bởi sợ hãi hơn. Điều này không có nghĩa Tara “trả lời” câu hỏi, mà là thực hành giúp hành giả tiếp cận trí tuệ sẵn có nơi chính mình.
10. Kết luận và Hồi hướng
Tara Xanh là người bạn đồng hành hoàn hảo cho cuộc đời hiện đại đầy bất trắc. Ngài không đòi hỏi từ chúng ta sự hoàn hảo hay sự chuẩn bị kỹ lưỡng — Ngài chỉ cần một tâm ý chân thành và một tiếng kêu gọi. Trong truyền thống, người ta nói rằng chỉ cần gọi tên Tara một lần với tâm chí thành, Ngài đã hiện diện.
Nhưng điều quan trọng hơn là nhớ rằng: Tara không chỉ là vị Bổn tôn bạn kêu gọi từ bên ngoài. Tara là bản tánh từ bi của chính bạn — vốn không sinh, không diệt, không bị hoàn cảnh làm lung lay. Mỗi lần tụng mantra, bạn đang thức tỉnh vị Tara đó nơi chính mình.
Nguyện cho công đức của những trang viết này lan rộng đến tất cả chúng sinh đang mang nỗi sợ hãi và lo lắng. Nguyện cho họ gặp được Tara — dù trong hình tướng bên ngoài hay trong bản tánh nội tâm — và được giải thoát khỏi tất cả chướng ngại trên con đường.
— Ban Biên Tập kimcuongthua.vn
Lưu ý: Để thực hành nghi quỹ 21 Tara đầy đủ, xin tìm đến một Đạo sư hoặc giáo viên có kinh nghiệm để được hướng dẫn trực tiếp.
Chú giải thuật ngữ
Đức Độ Mẫu (Tara): Bổn tôn nữ của hành động giác ngộ — đặc biệt được thờ phụng vì sự bảo hộ nhanh chóng và từ bi.
Bổn tôn (Yidam): Vị Phật hay Bồ Tát mà hành giả thực hành thiền quán để hòa nhập với tính giác ngộ của vị đó.
Rime (Ri-mé — Vô Phái): Phong trào không phái tại Tây Tạng thế kỷ 19, nhấn mạnh sự tôn trọng và học hỏi từ mọi truyền thừa.
Kim Cương (Vajra): Biểu tượng của sự bất hoại và tính giác ngộ — được dùng trong nghi lễ Kim Cương Thừa.
Kim Cương Thừa (Vajrayāna): Hệ thống Phật giáo Mật điển, còn gọi là Chân ngôn thừa hay Mật tông — con đường nhanh nhất đến giác ngộ thông qua phương tiện thiện xảo đặc biệt.
Cách Lỗ (Gelug): Truyền thừa do Tông Khách Ba thành lập, nhấn mạnh nghiên cứu kinh điển và giới luật — đây là truyền thừa của các Đức Đạt Lai Lạt Ma.
Câu hỏi thường gặp
Tara Xanh (Drolma Jangkhu): Thực Hành Chân Tú Cho Hành Giả Hiện Đại là gì? Đây là một chủ đề quan trọng trong Kim Cương Thừa (Vajrayāna) — hệ thống Phật giáo Mật điển từ Tây Tạng. Bài viết này cung cấp tổng quan và định hướng cho những ai quan tâm.
Tôi có thể bắt đầu tìm hiểu Tara Xanh (Drolma từ đâu? Nên bắt đầu với nền tảng Phật giáo chung, sau đó học quy y và phát tâm bồ đề, rồi tiếp cận với hướng dẫn từ Đạo sư có tư cách truyền thừa.
Tara Xanh (Drolma có liên quan đến thực hành hàng ngày không? Có — giáo pháp Kim Cương Thừa được thiết kế để tích hợp vào mọi khía cạnh của cuộc sống, chuyển hóa từng khoảnh khắc thành cơ hội giác ngộ.
Tôi cần chuẩn bị gì trước khi nghiên cứu sâu hơn? Thái độ cầu học chân thành, nền tảng Phật pháp cơ bản, và sự kết nối với cộng đồng tu học hoặc Đạo sư đáng tin cậy là những điều kiện quan trọng nhất.
Kết luận & Hồi hướng
Tara Xanh (Drolma Jangkhu): Thực Hành Chân Tú Cho Hành Giả Hiện Đại là một phần trong kho tàng vô giá của Kim Cương Thừa — con đường giác ngộ được truyền trao qua nhiều thế kỷ từ các bậc Đại Thành tựu giả đến chúng ta ngày nay.
Mỗi bước trên con đường này đều đòi hỏi sự kết hợp giữa tri thức và thực hành, giữa nghiên cứu và thiền quán. Quan trọng hơn tất cả là mối quan hệ với Đạo sư chân xác và sự cam kết kiên định với Tam-muội-da (Samaya) giới.
Nguyện đem công đức biên soạn bài viết này hồi hướng cho tất cả chúng sinh — nguyện mọi loài đều gặp được giáo pháp chân chính, được nương tựa thiện tri thức, và tiến bước vững vàng trên con đường giải thoát.
Sarva Mangalam — Cát tường viên mãn.