Bổn Tôn · Phật · Rime
Phật
Trong Kim Cương Thừa (Vajrayāna), chư Phật không chỉ là những nhân vật lịch sử mà còn là sự biểu hiện của các trạng thái giác ngộ sâu xa — mỗi vị đại diện cho một Phật trí (jñāna) và một khía cạnh của bản tánh tâm. Hệ thống Ngũ Phương Phật (Pañcabuddha) là bản đồ toàn diện của tâm giác ngộ, từ trung tâm đến bốn phương hướng.
Ngũ Phương Phật (Pañcabuddha)
Kim Cương Thừa phát triển hệ thống Ngũ Phương Phật — năm vị Phật đại diện cho năm Phật trí, năm màu sắc, năm hướng và năm uẩn (skandha) được chuyển hóa. Ba vị được giới thiệu trong mục này — Đại Nhật Như Lai (trung tâm), A Di Đà (Tây) và Thích Ca (khởi nguồn lịch sử) — là nền tảng để hiểu hệ thống Mạn-đà-la (Mandala) toàn diện.
Đức Thích Ca Mâu Ni
Śākyamuni · Đức Phật lịch sử
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni — Siddhārtha Gautama — là Đức Phật lịch sử xuất hiện tại Ấn Độ khoảng thế kỷ thứ V trước Công Nguyên. Ngài là nền tảng của mọi truyền thống Phật giáo và là bậc thầy gốc của giáo pháp Kim Cương Thừa. Thần chú căn bản: Oṃ Muni Muni Mahāmuni Śākyamuniye Svāhā.
A Di Đà Phật
Amitābha · Vô Lượng Quang
A Di Đà (Vô Lượng Quang — Amitābha) là vị Phật của cõi Tây Phương Cực Lạc (Sukhāvatī), đứng đầu họ Phật Liên Hoa (Padma). Ngài gắn với Phật trí Diệu Quan Sát (Pratyavekṣaṇa-jñāna) và là bản tôn liên quan mật thiết với Quán Thế Âm và Liên Hoa Sinh.
Đại Nhật Như Lai
Vairocana · Phật trung tâm Ngũ Phương
Đại Nhật Như Lai (Vairocana) là vị Phật trung tâm trong hệ thống Ngũ Phương Phật (Pañcabuddha), đại diện cho Pháp Giới Thể Tánh Trí. Ngài thường được miêu tả màu trắng, hai tay kết Ấn Chuyển Pháp Luân (Dharmacakramudrā), biểu trưng cho sự thanh tịnh tuyệt đối.
Ngũ Phương Phật — Bản đồ giác ngộ
| Phật | Hướng | Màu | Phật trí |
|---|---|---|---|
| Đại Nhật Như Lai | Trung tâm | Trắng | Pháp Giới Thể Tánh Trí |
| Bất Động Phật | Đông | Xanh | Đại Viên Cảnh Trí |
| Bảo Sinh Phật | Nam | Vàng | Bình Đẳng Tánh Trí |
| A Di Đà Phật | Tây | Đỏ | Diệu Quan Sát Trí |
| Bất Không Thành Tựu Phật | Bắc | Xanh lá | Thành Sở Tác Trí |
Lưu ý: Cần Đạo sư hoặc Ban biên tập thẩm định lại chi tiết phân bổ Phật trí theo từng truyền thừa — có sự khác biệt nhỏ giữa Ninh Mã và Cách Lỗ.